Spór o kredyt frankowy: syndyk upadłego banku bez przyjęcia skargi kasacyjnej

Pozwem skierowanym przeciwko G. S.A. w W. (następca prawny G. S.A. w

K. – […] Oddział w Ł.), powód – T. O., po ostatecznej zmianie żądania domagał się

ustalenia, że umowa kredytu hipotecznego nr […] indeksowanego do CHF zawarta

w 13 września 2007 r. przez powoda i G. Spółkę Akcyjną z siedzibą w K. – […]

Oddział w Ł., jest nieważna w całości względnie nie istnieje od samego początku

oraz zasądzenia od strony pozwanej, G. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., na swoją

I CSK 1849/25

2

rzecz kwoty 114.257,39 zł i kwoty 35.023,17 CHF z odsetkami tytułem zwrotu

świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy, ewentualnie zasądzenie

kwoty 80.773,36 zł tytułem nadpłaty rat kredytu w przypadku uznania, że umowa

była ważna. Kredyt hipoteczny udzielony przez G. S.A. w K. – […] Oddział w Ł.

powodowi nie był związany z jakąkolwiek działalnością gospodarczą T. O.

Pozwany – G. Spółka Akcyjna z siedzibą w W., wniósł o oddalenie

powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu, zaprzeczając, aby umowa była

nieważna bądź częściowo bezskuteczna. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia

roszczeń powoda – T. O., nadużycia przez niego prawa podmiotowego, a na

wypadek uwzględnienia powództwa zarzut zatrzymania kwoty dochodzonej przez

powoda do czasu zaoferowania przez niego na rzecz strony pozwanej świadczenia

otrzymanego w wykonaniu umowy kredytu w wysokości 162.984,89 zł.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 9

marca 2023 r., w szczególności, ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr […]

indeksowanego do CHF zawarta w dniu 13 września 2007r. przez powoda, T. O., i

G. Spółkę Akcyjną z siedzibą w K. – […] Oddział w Ł., jest nieważna w całości (pkt

1); zasądził od strony pozwanej, G. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., na rzecz

powoda, T. O., kwotę 114.257,39 zł i kwotę 35.023,17 CHF (pkt 2); oddalił

powództwo w części obejmującej główne żądanie zapłaty w pozostałym zakresie

(pkt 3); zastrzegł, że strona pozwana G. Spółka Akcyjna z siedzibą w W.,

korzystając z prawa zatrzymania świadczenia, jest uprawniona do wstrzymania się

ze spełnieniem świadczenia zasądzonego w pkt 2 niniejszego wyroku do chwili

zaofiarowania przez powoda na jej rzecz świadczenia otrzymanego od G. Spółki

Akcyjnej z siedzibą w K. – […] Oddziału w Ł. w wykonaniu umowy kredytu

wskazanej w pkt 1 niniejszego wyroku w wysokości 162.984,89 zł.

Apelację od powyższego wyroku Sądu I instancji wniósł pozwany,

zaskarżając go w całości i zarzucając Sądowi Okręgowemu w Krakowie

nierozpoznanie istoty sprawy wskutek dopuszczenia się braków sprecyzowanych w

treści apelacji oraz naruszenie wyszególnionych przepisów postępowania i

przepisów prawa materialnego. We wnioskach skarżący domagał się, między

innymi, zmiany zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie poprzez

oddalenie powództwa, ewentualnie, jego uchylenia w zaskarżonym zakresie.

I CSK 1849/25

3

Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie.

W toku postępowania apelacyjnego doszło do upadłości strony pozwanej.

Sąd Apelacyjny w Krakowie zawiesił przedmiotowe postępowanie na podstawie art.

174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. wobec ogłoszenia upadłości G. S.A. z

siedzibą w W. postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w

Warszawie z 20 lipca 2023 r., a następnie postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie podjął postępowanie w zakresie żądania ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego na podstawie art. 180 § 1 pkt 5 lit. b k.p.c. w zw. z

art. 391 § 1 k.p.c. - wzywając do udziału w sprawie Syndyka masy upadłości G.

S.A.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie apelacja strony pozwanej okazała

się bezzasadna. Pozbawiony podstaw okazał się zarzut nierozpoznania istoty

sprawy. Nierozpoznanie istoty sprawy stanowi wadliwość rozstrzygnięcia

polegającą na wydaniu przez Sąd I instancji orzeczenia, które nie odnosi się do

tego, co było przedmiotem sprawy, bądź zaniechaniu przez ten sąd zbadania

materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron. Tymczasem,

jak podkreślił Sąd odwoławczy - Sąd Okręgowy w Krakowie - dokonał

merytorycznej oceny zgłoszonego żądania, wskazując okoliczności faktyczne, które

stanowiły jego podstawę, w szczególności, zbadał treść zapisów umowy łączącej

strony oraz ustosunkował się do podniesionych przez pozwanego zarzutów. W

efekcie nie można było zgodzić się ze stanowiskiem, iż Sąd I instancji nie badał

kryteriów określonych m.in. w § 9 ust. 2 czy w §10 ust. 3 spornej Umowy kredytu

hipotecznego, z których strona pozwana wywodziła kryteria określania kursów i

ostatecznie, Sąd Apelacyjny w Krakowie podzielił w tym zakresie argumentację, że

zawarta w przedmiotowej Umowie, definicja bankowej tabeli kursów walut, okazała

się niejasna. Nadto Sąd II instancji zgodził się z Sądem Okręgowym, że powód nie

był informowany o sposobie tworzenia tabel kursowych i nie miał wpływu na treść

umowy w tym zakresie. Sam fakt przystąpienia do tak zaproponowanych rozwiązań

nie świadczył o wpływie na ich treść. Sąd Apelacyjny podzielił również ustalenia

Sądu Okręgowego w zakresie niewystarczalności pozostałych pouczeń jakich

dokonał pozwany zawierając umowę z konsumentem. W rezultacie nie można było

uznać, że powód dokonał świadomego i swobodnego wyboru kredytu

I CSK 1849/25

4

indeksowanego do waluty obcej i świadomie zrezygnował z zaciągnięcia kredytu w

złotych. W dalszej kolejności Sąd II instancji stwierdził, że zbędne było ustalenie

czy kurs waluty przyjmowany przez Bank był kursem rynkowym, a także ustalenie

wysokości roszczenia należnego powodowi przy zastąpieniu klauzul abuzywnych.

O tym, czy sporna umowa kredytu zawiera postanowienia niedozwolone w

rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. decyduje, bowiem, jej treść, a zwłaszcza kwestia, czy

pozwany Bank przyznał sobie uprawnienie do kształtowania świadczeń drugiej

strony (konsumenta) i czy doszło w ten sposób do zaburzenia równowagi

kontraktowej stron, a nie to, jak faktycznie umowa była wykonywana czy jakie

koszty poniósłby konsument, gdyby zwarł umowę kredytu złotowego. W dalszej

kolejności Sąd II instancji stwierdził, że na rozstrzygnięcie nie mogło mieć też

wpływ ustalenie na ile kurs przyjmowany przez Bank odbiegał od kursu

wolnorynkowego. Wydarzenia mające miejsce po zawarciu umowy nie miały

wpływu na ocenę abuzywności postanowień umowy. Nie było więc znaczenia, czy

po zawarciu umowy kurs stosowany przez pozwany Bank był rynkowy. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że skutek eliminacji postanowień uznanych za niedozwolone,

Umowa kredytu jest nieważna (bezskuteczne) ex lege i nie wiąże stron ze skutkiem

ex tunc (art. 3851 § 1 k.c.). Postanowienia abuzywne są od początku, z mocy

samego prawa dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że

następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób

przywróci im skuteczność z mocą wsteczną; w realiach sprawy powód takiej zgody

nie udzielił. Wyeliminowanie ryzyka kursowego wynikającego z umowy, oznacza,

że utrzymanie umowy w mocy nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą

nieważnością. Wprowadzone, zaś, tzw. ustawą antyspreadową zapisy ustawy w

żadnej mierze nie usunęły abuzywności zakwestionowanych przez stronę

powodową zapisów umownych. Abuzywność badana jest, bowiem, według stanu w

dacie zawarcia umowy (art. 3852 k.c.). Sąd II instancji stwierdził także, że nie doszło

do naruszenia treści art. 5 k.c. Nie można było bowiem zgodzić się z twierdzeniem,

że zasady z art. 5 k.c. miałyby przemawiać za utrzymaniem w mocy od początku

nieważnej umowy, którą konsument nie będąc świadomy abuzywności jej

postanowień, został narażony na znaczne ryzyko kursowe. W ocenie Sądu nie było

też potrzeby odwoływania się do tego przepisu, skoro bankowi służą instrumenty

I CSK 1849/25

5

prawne, takie jak zarzut zatrzymania czy potrącenia, za pomocą których może

doprowadzić do wstrzymania płatności na rzecz strony powodowej do czasu

zaofiarowania zwrotu przekazanych środków pieniężnych, bądź umorzenia

wzajemnych wierzytelności. Ubocznie Sąd II instancji zauważył, że sam Bank

proponując powodowi zawarcie umowy o tak znacznym ryzyku, a w dodatku

zawierającej klauzule abuzywne działał w sprzeczności z zasadami współżycia

społecznego i powoływanie się przezeń na ich treść pozostaje w sprzeczności z

przyjmowaną w orzecznictwie „zasadą czystych rąk”. W konsekwencji, w ocenie

Sądu II instancji, Sąd Okręgowy nie naruszył wskazanych apelacją - art.3531 k.c.,

art. 56 k.c. art. 58 k.c., 354 k.c. 22.1 k.c., art. 5 i 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 5

k.c., art. 189 k.p.c., art. 385.1 § 1 k.c., art. 3852 k.c. art. 385 § 1 k.c. w zw. z art. 69

ust. 1 i 2 ustawy Prawo Bankowe, art. 3851 § 2 k.c. i art. 385 § 1 k.c. w zw. z art. 6

k.c. ustalając, że przedmiotowa umowa była od momentu jej zawarcia nieważna.

Ostatecznie Sąd Apelacyjny w Krakowie dnia 9 października 2024 r. wydał

wyrok częściowy, w zakresie roszczenia o ustalenie, oddalając apelację Syndyka

masy upadłości G. S.A. (w upadłości) w W.

Pozwany - Syndyk masy upadłości G. S.A. w upadłości w W. - skargą

kasacyjną zaskarżył wyrok częściowy Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9

października 2024 r., w całości. Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów

prawa materialnego, tj.: art. 56 k.c., poprzez jego niezastosowanie oraz art. 3851 §

1 k.c., poprzez jego błędne zastosowanie.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na to,

że w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.),

sprowadzające się do pytania: „Czy kryterium, na podstawie którego strona jest

uprawniona do określenia wysokości świadczenia, a w niniejszej sprawie - na

podstawie którego bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej - może

wynikać nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na

podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego, to jest zasad

współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów?”. Tytułem wykazania

powyższego zagadnienia prawnego skarżący sformułował rozbudowany wywód

prawny, którym, w pierwszej kolejności, odniósł się do okoliczności, iż jego

podstawę stanowiła kwestia zasygnalizowana w uzasadnieniu uchwały Sądu

I CSK 1849/25

6

Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, gdyż jej treść wskazuje na

możliwość poszukiwania kryteriów ustalania kursu waluty obcej poza treścią

umowy. Skarżący zauważył, że w uchwale tej zawarto zastrzeżenie, iż zawarty w

niej wniosek jest aktualny, jeśli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne

i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienie umowne nie będzie

zatem abuzywne ani sprzeczne z naturą stosunku prawnego, jeśli z treści stosunku

prawnego (a zatem pojęcia szerszego niż jedynie treść umowy) takie kryteria będą

wynikały. Pozwany podkreślił, że taka sytuacja ma miejsce w realiach

przedmiotowej sprawy. Następnie skarżący stwierdził, że odpowiedź na wyżej

wskazane pytanie (zagadnienie prawne) jest istotna w realiach przedmiotowej

sprawy, gdzie także Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał, że Bank miał dowolność w

ustalaniu kursów waluty stosowanych do umowy. Zdaniem pozwanego analiza

stosunku prawnego zawartego przez strony w niniejszej sprawie prowadzi do

wniosku, że kryteria, na podstawie których pozwany był uprawniony do określenia

wysokości świadczenia (kursu waluty obcej), wynikały właśnie z czynników, które

na podstawie art. 56 k.c. współkształtowały treść stosunku prawnego, tj. zasad

współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. Dalej skarżący zaprezentował

przegląd aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego zauważając, że

sformułowana przezeń kwestia została podjęta w orzeczeniach tego Sądu jedynie

na gruncie spraw dotyczących osób, które nie posiadały statusu konsumenta, a

wyrażane tam stanowisko pozostaje zgodne z poglądami pozwanego. Następnie

odnośnie do kwestii źródeł kształtujących ustalanie kursów walut skarżący w

zakresie umowy kredytu indeksowanego/denominowanego do waluty obcej

stwierdził, że w niniejszej sprawie ma miejsce utrwalona praktyka, która

przekształciła się w zwyczaj, co do tego, w jaki sposób banki ustalają kursy walut i

w efekcie kształtuje się w tym aspekcie kwestia, zgodnie z art. 56 k.c., odnośnie do

sposobu w jakim banki pozostają ograniczone co do tego w jaki sposób mogą

kształtować kursy walut. Skarżący podkreślił, że zasadą jest, iż bank nie może

kształtować bankowej tabeli kursów walut dla kredytów waloryzowanych do waluty

obcej na podstawie dowolnych wskaźników finansowych, a jedynie na podstawie

kursu dostępnego w serwisie Reuters. Bank nie tworzy kursu wymiany, a jedynie

posługuje się kursem rynkowym oraz ustala kurs oferowany przez siebie przez

I CSK 1849/25

7

dodanie spreadu. Wysokość świadczenia kredytobiorcy, gdy spłaca ratę po kursie

stosowanym przez bank, wynika zawsze z kursu wymiany walut na rynku

międzybankowym, co jest niezależne od banku. Rekapitulując skarżący stwierdził,

że sposób ustalania kursów walut przez pozwany Bank ma charakter obiektywny i

wykluczający dowolność. Zdaniem pozwanego należy uznać, że kryterium, na

podstawie którego strona jest uprawniona do określenia wysokości świadczenia, a

w niniejszej sprawie - na podstawie którego Bank jest uprawniony do określenia

kursu waluty obcej - może wynikać nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z

innych czynników, które na podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku

prawnego, tj. z zasad współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów. W

niniejszej sprawie kryterium to wynika z ustalonego zwyczaju co do sposobu

ustalania przez banki kursu waluty obcej na potrzeby umowy kredytu powiązanego

z walutą obcą. W ocenie skarżącego odpowiedź powyższe pytanie („istotne

zagadnienie prawne”) jest istotna dla wszystkich spraw dotyczących kredytów

frankowych, a nadal nie została udzielona przez Sąd Najwyższy; była ona

rozważana jedynie pod kątem umów kredytu zawieranych przez przedsiębiorców.

W konsekwencji ustosunkowanie się przez Sąd Najwyższy do sformułowanego

przez skarżącego zagadnienia prawnego będzie miało wpływ na ocenę

abuzywności ogromnej ilości zawartych kredytów indeksowanych i

denominowanych do waluty obcej, co, w rezultacie, uzasadnia przyjęcie skargi

kasacyjnej pozwanego do rozpoznania.

We wnioskach skarżący domagał się, w szczególności, uchylenia

zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Krakowie do ponownego rozpoznania, ewentualnie, uchylenia zaskarżonego

wyroku w całości oraz wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 9 marca 2023 r. w

zakresie jego pkt. 1 i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę pozwanego powód wniósł o odmowę jej przyjęcia

do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia przez Sąd Najwyższy o jej oddalenie

oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu

wywołanego postępowaniem zainicjowanym skargą kasacyjną w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

I CSK 1849/25

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłankę określoną w art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c., lecz w tej sprawie przesłanka ta nie zachodzi.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i

przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

I CSK 1849/25

9

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych

podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,

nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016

r., V CSK 4/16, nie publ.).

W odniesieniu do podniesionej we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania kwestii prawnej należy stwierdzić, że została ona już wyjaśniona

szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK

2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP

1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II

CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹

k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1964 ze zm.), mając na

uwadze okoliczność, iż wprawdzie Sąd odwoławczy wydał jedynie wyrok

częściowy, ale rozstrzygnął w nim o całości roszczenia majątkowego

niepieniężnego (tj. o ustalenie nieważności umowy kredytu). Orzeczenie o

odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego znajduje

uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9

marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia

klauzuli wykonalności.

[PG]

[a.ł]

I CSK 1849/25

10