Sąd Najwyższy nie przyjął skargi pozwanej w sporze o datę rozdzielności majątkowej

Wyrokiem z 22 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach uwzględnił

apelację powoda i zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Łukowie z 24 kwietnia 2024

r. w punkcie I. w zakresie dotyczącym daty ustanowienia pomiędzy stronami

rozdzielności majątkowej, ustanawiając ją z dniem 1 stycznia 2023 r. zamiast

17 listopada 2023 r. (punkt 1a); uchylił punkt II. zaskarżonego wyroku, którym

oddalono powództwo w pozostałym zakresie (punkt 1b) oraz w punkcie III. w

zakresie rozstrzygnięcia o kosztach (punkt 1c); oddalił apelację pozwanej (punkt 2)

oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (punkt 3).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwana wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c.

I CSK 1880/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

I CSK 1880/25

3

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że w sprawie doszło do naruszenia art. 52 § 1 i 2 k.r.o. przez

błędną wykładnię pojęć „ważne powody” jak i „wyjątkowe wypadki” zawarte

w przywołanym przepisie, a sposób ich wykładni dokonany przez Sąd Okręgowy

stoi w sprzeczności z ugruntowaną linią orzeczniczą, co jest łatwo zauważalne bez

konieczności wgłębiania się w ich znaczenie. Ponadto stwierdziła, że do wydania

wadliwego orzeczenia doprowadziło błędne przyjęcie, iż zachowania stron w

okresie od września 2022 r. do 17 listopada 2023 r. (do daty wytoczenia powództwa

o ustanowienie rozdzielności majątkowej przez powoda) świadczą o separacji

i niemożności podejmowania wspólnych decyzji w zarządzie majątkiem wspólnym.

U podstaw zaskarżonego orzeczenia legła ocena Sądu Okręgowego, że od

początku 2023 r. między stronami nie było już żadnego porozumienia w kwestiach

majątkowych i strony nie współdziałały w zarządzie majątkiem wspólnym. Jako datę

ustania wspólności sąd Okręgowy przyjął datę zawieszenia przez pozwaną bez

porozumienia z powodem działalności gospodarczej, co pozbawiało rodzinę

możliwości uzyskiwania wysokich dochodów z tej działalności. W swej ocenie

uwzględnił zarówno okoliczności poprzedzające powyższą datę, jak również

następujące po niej przejawy braku współdziałania stron: podjęcie przez pozwaną

działalności na dwa tygodnie i dokonanie bez zgody powoda darowizny części

wartościowych składników wspólnego majątku na rzecz syna stron i ojca pozwanej,

wypłatę przez pozwaną z konta firmowego kwoty 100 000 zł i dokonanie jej

darowizny na rzecz rodziców pozwanej bez zgody powoda, brak możliwości

uzyskania przez powoda informacji o stanie majątku firmy zarejestrowanej na

pozwaną z powodu jej zastrzeżenia w tym przedmiocie w biurze rachunkowym

prowadzącym księgowość firmy, jak również samodzielną decyzję powoda o

zakupie ze wspólnych środków samochodu oraz podjęciu zarejestrowanej na niego

działalności. W konkluzji rozważań Sąd Okręgowy stwierdził, że ustanowienie

rozdzielności majątkowej z dniem wytoczenia powództwa oznaczałoby pozbawienie

powoda możliwości rozliczenia w ramach majątku wspólnego tych składników

majątku, który powstał również dzięki jego staraniom, których już na tę datę nie było

I CSK 1880/25

4

w majątku wspólnym, bo pozwana bez porozumienia z powodem zadysponowała

nimi na rzecz osób trzecich, tj. syna i rodziców.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że uzasadnienie oczywistej

zasadności skargi nie może poprzestawać na prostym odwołaniu do naruszeń

prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych, zaś uzasadnienia przyczyn

kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy nie

może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw, niezależnie od tego, że chodzi w

tym wypadku o zupełnie odmienne metody argumentowania (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia

2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).

Lakoniczna argumentacja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w

konfrontacji z motywami zaskarżonego orzeczenia ujawnionymi w jego

uzasadnieniu nie przekonuje, że dokonana przez Sąd Okręgowy wykładnia pojęć

„ważnych powodów” i „wyjątkowego wypadku” stoi w sprzeczności z ugruntowaną

linią orzeczniczą, zaś zarzucane przez skarżącą naruszenie art. 52 § 1 i 2 k.r.o. ma

charakter oczywisty i skutkowało wydaniem oczywiście wadliwego orzeczenia,

które nie powinno się ostać.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

I CSK 1880/25

5

[SOP]