Spór o 146 tys. zł z hipoteki. SN nie przyjął skargi kasacyjnej R.P.

1. Wyrokiem z 20 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził

od pozwanego R.P. na rzecz Banku spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę

I CSK 2564/25

2

146.518,28 zł, z tym że zastrzegł pozwanemu prawo do powołania się w toku

postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności do bliżej

określonej nieruchomości położonej w miejscowości R. - obciążonej hipoteką

umowną zwykłą na rzecz powoda, oraz orzekł o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem

z 27 marca 2023 r. oddalił apelację.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Skarżący podniósł,

że w sprawie zachodzi nieważność postępowania, ponieważ postępowanie toczyło

się w sprawie, która została już prawomocnie osądzona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

I CSK 2564/25

3

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

5. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie

spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie

sprawy do rozpoznania.

6. Skarżący podniósł, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania

na podstawie art. 379 pkt. 3 k.p.c., gdyż między tymi samymi stronami o to samo

roszczenie sprawa została już prawomocnie osądzona. Skarżący twierdzi,

że sprawą o to samo roszczenie między tymi samymi stronami była prawomocnie

zakończona sprawa prowadzona przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, I C 49/14.

Kluczowe znaczenie dla oceny podniesionej przez skarżącego kwestii jest to,

czy w obu sprawach zachodzi tożsamość podstawy sporu.

7. W niniejszej sprawie powód dochodził roszczeń przeciwko pozwanemu

jako dłużnikowi rzeczowemu – z tytułu hipotek (zwykłej i kaucyjnej) ustanowionych

na ww. nieruchomości. Taka kwalifikacja podstawy powództwa została

potwierdzona w treści wyroku SO w Częstochowie, w którym Sąd zastrzegł

na rzecz pozwanego prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego

na ograniczenie jego odpowiedzialności do wymienionej nieruchomości. Skarżący

twierdzi, że na tej samej podstawie wytoczone było wcześniejsze powództwo

w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, I C 49/14. Należy

jednak zauważyć, że – jak zgodnie ustaliły sądy obu instancji w niniejszej sprawie –

powód w sprawie IC 49/14 oparł swe roszczenie przeciwko pozwanemu jako

dłużnikowi osobistemu i wyrok zapadły w tamtym postępowaniu rozstrzygnął spór

w oparciu o umowę kredytu. Wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie w sprawie

I C 49/14 uwzględniający powództwo został uchylony następnie przez Sąd

Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 9 maja 2017 r., I ACa 1116/16 z powodu

przedawnienia roszczenia (zob. uzasadnienie zaskarżonego wyroku, k. 338v).

W tych okolicznościach nie sposób zgodzić się z twierdzeniem pozwanego,

że w ww. sprawie sądy rozpatrywały powództwo przeciwko niemu jako dłużnikowi

rzeczowemu. Natomiast w niniejszej sprawie – jak zgodnie uznały sądy obu

I CSK 2564/25

4

instancji – powód dochodzi roszczeń wobec pozwanego jako dłużnika rzeczowego.

Jak wynika z art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, przedawnienie

wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie wpływa na uprawnienia wierzyciela

hipotecznego, wobec czego właściciel obciążonej nieruchomości – niezależnie od

tego czy jest jednocześnie dłużnikiem osobistym, czy tylko dłużnikiem rzeczowym –

nie może skutecznie bronić się zarzutem przedawnienia zabezpieczonej

wierzytelności. W przypadku ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego przez

dłużnika na własnej nieruchomości, jest on jako właściciel dłużnikiem rzeczowym

i spoczywa na nim obowiązek zaspokojenia wierzyciela, surowszy niż obowiązek

wynikający z długu obligacyjnego, bo nie podlagający przedawnieniu (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2017 r., V CSK 233/16).

8. Skarżący podnosi ponadto, że w obu postępowaniach powód oparł swoje

żądanie na tych samych okolicznościach faktycznych, co ma świadczyć

o tożsamości przedmiotu sprawy. W ocenie Sądu Najwyższego nie jest to jednak

argument przekonujący. Oba postępowania odnosiły się do tego samego stanu

faktycznego, w którym strony zawarły umowę kredytu, zaś zabezpieczeniem

wierzytelności kredytodawcy były ustanowione przez kredytobiorcę hipoteki,

niemniej nie oznacza to identyczności przedmiotu obu spraw. W niniejszej sprawie,

niedotyczącej roszczeń obligacyjnych z umowy kredytu, powoda obciążał wszakże

ciężar wykazania, że przysługuje mu roszczenie zabezpieczone hipotekami.

Dlatego też powoływał się na zawarcie umowy kredytu i wykazywał aktualny

rozmiar zadłużenia wyciągiem z ksiąg bankowych oraz historią operacji na koncie

kredytowym pozwanego (zob. uzasadnienie zaskarżonego wyroku, k. 339-339v).

Nie wpływa to jednak na kwalifikację podstawy sporu. Z drugiej strony – również we

wcześniejszym postępowaniu w sprawie I C 49/14 okoliczność, iż powód w piśmie

procesowym powołał się na posiadane zabezpieczenie hipoteczne, wbrew

twierdzeniu skarżącego nie oznacza, że w postępowaniu tym powód kierował swe

żądanie wobec pozwanego jako dłużnika rzeczowego.

9. W ocenie Sądu Najwyższego nie doszło zatem do rozstrzygnięcia

przez Sąd Apelacyjny w sprawie, która została już prawomocnie osądzona,

nie zachodziły w związku z tym przesłanki nieważności postępowania z art. 379

pkt. 3 k.p.c.

I CSK 2564/25

5

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. Koszty, na podstawie § 2, § 4 ust. 1 i 3 i § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8

pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, przysługują

pełnomocnikowi z urzędu według stawki 75%. Z uwagi na to, na podstawie art. 358

k.p.c. należało sprostować z urzędu oczywistą omyłkę w pkt. 2 postanowienia

z 18 listopada 2025 r.

(G.N.-J.)

[SOP]