Bank nie dostał kasacji w sporze o odsetki od zwrotu świadczeń z nieważnej umowy

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I CSK 275/24

2

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą i

drugą spośród wymienionych przesłanek.

Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle

konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć

charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć

rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego

wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w

związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez

sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w

związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21

maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11 - nie publ.). Konieczne

jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub

procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną

argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie

(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, z 9 lutego 2011 r.,

III SK 41/10 - nie publ.).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN: z

13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ.).

I CSK 275/24

3

Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 455

w związku z art. 481 § 1, art. 405, art. 410 § 1 i 2 k.c. oraz art. 6 dyrektywy Rady

93/13/EWG w celu rozstrzygnięcia wątpliwości, czy odsetki od świadczenia

stanowiącego zwrot nienależnego świadczenia spełnionego w wykonaniu

nieważnej umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej należą się: od dnia

następującego po doręczeniu wezwania do zapłaty; od chwili złożenia przez

kredytodawcę oświadczenia o woli upadku umowy; od daty uprawomocnienia się

wyroku w sprawie; od daty wyroku sądu pierwszej instancji. Wątpliwości budzi

również kwestia, jaki wpływ na naliczanie odsetek ma uwzględnienie zarzutu

zatrzymania, a także możliwość zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w

wysokości określonej w art. 481 § 2 k.c. świadczeń innych niż świadczenia

pieniężne wyrażone w walucie polskiej, a przede wszystkim możliwości i warunków

skorzystania z prawa zatrzymania przy dokonywaniu rozliczeń między bankiem a

konsumentem w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy kredytu.

Istotne zagadnienie prawne stanowi – według skarżącej – określenie chwili,

od której konsument może skutecznie domagać się odsetek za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia zasądzonego wskutek stwierdzenia nieważności umowy

kredytu.

Sposób ujęcia wątpliwości przedstawionych przez skarżącą nie

odzwierciedla występowania zagadnienia prawnego, a przepisy ich dotyczące były

przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego.

Wątpliwości sformułowane przez skarżącą obecnie można uznać za wyjaśnione.

Problem wymagalności roszczeń konsumenta po stwierdzeniu nieważności

umowy kredytowej oraz kwestia konieczności składania przez konsumenta

dodatkowych oświadczeń w toku postępowania została jednoznacznie

rozstrzygnięta w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob.

wyroki: z 7 grudnia 2023 r. C-140/22, mBank, ECLI:EU:C:2023:965 z oraz z 14

grudnia 2023 r., C-28/22, Getin Noble Bank, ECLI:EU:C:2023:992). Trybunał

wyjaśnił, iż korzystanie z praw przysługujących konsumentowi nie może być

uzależnione od formalnego oświadczenia potwierdzającego wolę zakwestionowania

skuteczności umowy; przesłanką wymagalności roszczeń jest bezskuteczne

I CSK 275/24

4

wezwanie do zapłaty, nie zaś data wyroku ani treść oświadczenia konsumenta

złożonego w toku sprawy sprzeciwiającego się dalszemu obowiązywaniu

postanowień umowy kredytu o charakterze abuzywnym. Wykładnia przepisów art. 6

ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, art. 455 k.c. oraz art. 410 § 2 k.c. nie budzi zatem

wątpliwości.

Kwestia wysokości odsetek za opóźnienie w przypadku opóźnienia w

spełnieniu świadczenia w walucie obcej była już przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego i -świetle jego dotychczasowego orzecznictwa – dopuszczalna jest

możliwość zastosowania w tym zakresie art. 481 § 1 k.c. Ani bowiem z art. 481 §

1 k.c., ani z innych przepisów k.c. dotyczących odsetek za opóźnienie nie wynika,

aby miały one zastosowanie jedynie do świadczeń pieniężnych wyrażonych w

walucie polskiej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 21 marca 1990 r. I CR

42/90, nie publ. i z 9 października 2008 r., V CSK 63/08, OSNC 2009, nr 10 poz.

143; uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej, Izby

Administracyjnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 12 czerwca 1981 r., V

PZP 3/81, OSNCP 1982, Nr 7, poz. 92; postanowienia Sąd Najwyższego: z 29 maja

2025 r., I CSK 126/24 – nie publ. i z 31 lipca 2025 r., I CSK 1365/24). W przypadku

zasądzenia świadczenia pieniężnego w walucie obcej z tytułu zwrotu świadczenia

nienależnego spełnionego w tej walucie – wbrew odmiennemu zapatrywaniu

skarżącej - nie dochodzi do jego waloryzacji. Bezzasadne byłoby w takiej sytuacji

pozbawienie wierzyciela wynagrodzenie za przedłużone i pozbawione podstaw

prawnych korzystanie z jego kapitału przez dłużnika w okresie, w którym mógłby to

czynić wierzyciel.

O zarzucie zatrzymania wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości UE,

orzekając, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą

skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie

wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu

hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać

wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie,

przedsiębiorca może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu

uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od

przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego

I CSK 275/24

5

przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie

przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez

rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu

upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania

umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń

zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy (wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C-

28/22).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Grzegorz Misiurek

[P.P.]

[SOP]

I CSK 275/24

6