Bank bez rozpoznania skargi w sprawie kredytu frankowego po uchwale SN

Wyrokiem z 15 grudnia 2023 r., X C 590/23, Sąd Rejonowy w Gorzowie

Wielkopolskim ustalił nieważność umowy kredytu zawartej między powodowymi

kredytobiorcami a poprzednikiem prawnym pozwanego banku, zasądził od banku

na rzecz kredytobiorców łącznie 2921,10 zł z odsetkamii i oddalił powództwo

w pozostałej części.

I CSK 276/25

2

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Gorzowie

Wielkopolskim oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 9 czerwca 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu na cele

mieszkaniowe. Bank udzielił kredytu w wysokości 50 000 zł denominowanego

(waloryzowanego) do franka szwajcarskiego (CHF) na okres 360 miesięcy. Wypłata

kredytu nastąpiła 11 czerwca 2008 r., po kursie kupna stosowanym przez bank

tego dnia stanowiła równowartość 24 582,10 CHF. O wysokości wykorzystanego

kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat

kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał informować

kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na

zasadach określonych w umowie. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona

została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu

rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. W okresie od zawarcia umowy

kredytu do dnia wniesienia powództwa kredytobiorcy uiścili tytułem spłaty rat

kredytu na rzecz banku 52 921,10 zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż nie było

indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające

mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają główne

świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje

wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,

tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek

informacyjny.

Sąd Okręgowy ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości

I CSK 276/25

3

ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione

przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne .

Kredytobiorcom przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków

pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.)

niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu

nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Bank wprawdzie podniósł zarzut potrącenia

jednak nie wykazał, by jego roszczenie przedstawione do potrącenia było

wymagalne. Brak też było podstaw do uwzględnienia zarzutu zatrzymania, gdyż

umowa kredytu nie jest umową wzajemną.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i

wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia

prawne:

1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.

w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na

zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje

generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu

średniego NBP;

2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z

I CSK 276/25

4

prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

dnia powstania sporu, czy dnia orzekania;

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu;

5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13;

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu

indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia,

że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco

interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest

wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

I CSK 276/25

5

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]