Odsetki liczone od pisma z 2020 r., nie od pozwu. SN odmówił przyjęcia skargi banku

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank S.A. w W. od wyroku

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 3 czerwca 2025 roku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 2827/25

2

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie

być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu. Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. postanowienie SN z 30

września 2025 r., I CSK 425/24).

I CSK 2827/25

3

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne

(por. postanowienia SN z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12 grudnia 2008 r., II PK

220/06).

Zdaniem skarżącego w ramach niniejszej sprawy wystąpiła potrzeba

„wykładni przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące tego, które postanowienia

charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są

abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania

kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne

z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa

określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie

postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula

Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu

zależna jest od zmiennej na przestrzeni obowiązywania umowy wartości waluty

obcej?”

Ponadto według autora skargi kasacyjnej w sprawie wystąpił szereg

istotnych zagadnień prawnych sprowadzających się do odpowiedzi na następujące

pytania:

1. Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

I CSK 2827/25

4

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa

w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP

Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego)

w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i

2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw.

z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie

kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis

wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość

waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?

2. Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: (i) dnia zawarcia

umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?

3. Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia?

4. Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu?

5. Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?

6. Czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach

I CSK 2827/25

5

abuzywnych (art. 3851 k.c. i n.) Bank pozostaje w opóźnieniu wobec Kredytobiorcy

co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed złożeniem

przez Kredytobiorcę, po pouczeniu przez Sąd, oświadczenia w przedmiocie woli

utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności postanowień umownych,

a w konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za opóźnienie (art. 481

§ 1 k.c.) za okres do chwili złożenia przez prawidłowo poinformowanego o skutkach

bezskuteczności umowy Kredytobiorcę oświadczenia w przedmiocie woli

utrzymania umowy w mocy?

7. Czy interesy Powoda są rażąco naruszane (przesłanka z art. 3851 § 1

k.c.) w sytuacji, gdy kredyt został w całości spłacony w terminie wynikającym

z Umowy?”.

Podniesione przez skarżącego kwestie były w ostatnim czasie przedmiotem

licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. SN w uchwale z 28 kwietnia 2022 r.,

III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109, i w wyrokach: z 24 października 2018

r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 30

września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 28 września

2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego 2022 r., II CSKP

415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22; z

3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP 532/22; z 30

czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30 czerwca

2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja 2022 r., II

CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP

1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22;

z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22;

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22; z 19 maja

2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 30 czerwca 2022 r.,

II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z 8 września 2022 r., II CSKP

1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22;

z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1442/22;

z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22;

z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22; z 17

I CSK 2827/25

6

marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26

stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca

2023 r., II CSKP 1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22; z 23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP

1536/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II

CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22). Przede wszystkim zaś

podjęta została w tym zakresie uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22), wiążąca wszystkie składy

orzekające Sądu Najwyższego.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że zastrzeżone

w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem

także klauzule zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące mechanizm

indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z:

4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019

r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP

55/21). W orzecznictwie TSUE również podkreśla się, że za postanowienia

umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art.

4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe

świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę

umowę (por. wyroki TSUE z: 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler

i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13, Matei, pkt 54;

23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, Van Hove, pkt 33; 20 września 2017 r.

w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są m.in.

postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą

się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty

i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE z: 20

września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; 20 września 2018 r.

w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; 14 marca 2019 r. w sprawie

C-118/17, Dunai, pkt 48; 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, Dziubak, pkt

44).

I CSK 2827/25

7

W orzecznictwie Sądu Najwyższego od dłuższego już czasu nie budzi

również wątpliwości, że postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno

zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,

jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować

kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob. np.

wyrok z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone

postanowienie umowne (art. 3851 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo

świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu

skuteczność z mocą wsteczną. Nie budzi też wątpliwości, że stwierdzenie

niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać

uznanie umowy za nieważną. (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów SN

z 7 maja 2021 r. - zasadę prawną - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56;

uchwałę SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40;

postanowienie SN z 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki

TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak

przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W.,

R.W. przeciwko Bank BPH S.A.). Stwierdzenie nieważności umowy mieści się

w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku

z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych.

Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia

umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden

bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do

zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po

wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację

umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone

postanowienie umowne. (zob. postanowienie SN z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22

i wskazane tam orzeczenia, postanowienie SN z 6 października 2022 r., I CSK

3614/22). , Przede wszystkim w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie

przesądził, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

I CSK 2827/25

8

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie można przyjąć, że w miejsce tego postanowienia zajmuje inny

sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub

zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu

waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie.

Także zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi na przeszkodzie

wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych

warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów

krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści

czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające

z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów

dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony

umowy wyrażą na to zgodę. W ocenie Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy

unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu

indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia

ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego

kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na

przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru

niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą

międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa

nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie

spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok

TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z dnia 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

Jednocześnie należy wskazać, że wejście w życie ustawy antyspreadowej,

którą w art. 69 Prawa bankowego dodano ustęp 3, nie wpłynęło na ocenę

abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji

prawnych wynikających tej oceny (zob.m.in. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP

I CSK 2827/25

9

550/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 28 października 2022 r., II CSKP

894/22; postanowienie SN z 28 listopada 2022 r., I CSK 934/22). Dzieje się tak,

ponieważ oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się

według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN z 20 czerwca 2018 r., III

CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2) i od tego momentu klauzule abuzywne nie są

wiążące dla konsumenta, chyba że konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie

go takim postanowieniem umownym. Skutek niezwiązania klauzulą abuzywną ex

tunc, oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty

zawarcia umowy zawierającej taką klauzulę pozostają bez znaczenia dla

niewiążącego charakteru niedozwolonych postanowień umownych (zob.

postanowienie Sądu z 12 stycznia 2024 r., I CSK 5269/22).

Odnosząc się zaś do przedostatniego z przytoczonych zagadnień prawnych

należy wskazać, że Sąd nie podzielił koncepcji powodów jakoby roszczenie

powodów o zapłatę kwoty 216 295,94 zł stało się wymagalne z chwilą wniesienia

pozwu. Pierwotne powództwo dotyczyło bowiem zapłaty tylko i wyłącznie kwoty 76

25,94 zł z tytułu tzw. nadpłaty kredytu na skutek zastosowania przez bank

w spornej umowie kredytu niedozwolonych postanowień umownych dotyczących

mechanizmu indeksacji, podlegających wyeliminowaniu i uznaniu umowy za

wiążącą strony w pozostałym zakresie. Żądanie zaś zapłaty kwoty 216 295,94 zł

i ustalenia nieważności umowy powodowie zgłosili dopiero w piśmie procesowym

z 24 listopada 2020 r. Tym samym w ocenie Sądu pozwany bank popadł

w opóźnienie z zapłatą 76 295,94 zł od dnia następującego po dniu doręczenia

pisma procesowego z 24 listopada 2020 r., a więc od 16 grudnia 2020 r., zaś

w zakresie dalej idącej kwoty 35 976,92 zł zgłoszonej w piśmie procesowym z 22

sierpnia 2023 r. - od dnia następnego po dniu doręczenia tego pisma, a więc od 13

września 2023 r. Taki sposób wyliczenia odsetek uznać należy, w świetle uchwały

pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, za prawidłowy.

Konkludując, należy przyjąć, że kwestie podniesione przez skarżącego we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco

wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.

I CSK 2827/25

10

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

M.L.

[SOP]

Krzysztof Wesołowski