Aneks z 2008 r. przewalutował kredyt, SN odmówił przyjęcia skargi banku

Wyrokiem z 2 września 2022 r., XV C 359/21, Sąd Okręgowy w Gdańsku

oddalił powództwo o zapłatę 566 258,58 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

od 22 lutego 2021 r.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku

zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanego banku na rzecz

powodowych kredytobiorców 540 821,21 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

od 1 kwietnia 2021 r. i oddalił powództwo w pozostałej części.

I CSK 2848/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 23 maja 2007 r. powodowie oraz poprzednik

prawny pozwanego banku zawarli umowę kredytu hipotecznego w wysokości

640 000 zł.

Na wniosek kredytobiorców 29 maja 2008 r. został zawarty aneks do umowy,

którym dokonano przewalutowania kredytu W aneksie wskazano, że przez

przewalutowanie rozumie się zmianę waluty na inną w okresie kredytowania. Suma

kredytu ulegająca przewalutowaniu na dzień 29 maja 2008 r. wynosiła 633 686,43

zł, według harmonogramu spłaty, stanowiącego załącznik do umowy. Aneks

przewidywał, że przewalutowanie odbędzie się po kursie kupna CHF według tabeli

kursowej banku z dnia i godziny przewalutowania kredytu w dniu wskazanym przez

kredytobiorcę w pisemnej dyspozycji przewalutowania. Zgodnie z umową

zmienioną aneksem raty kapitałowo-odsetkowe miały być spłacane w złotych, po

uprzednim przeliczeniu raty wyrażonej w CHF według kursu sprzedaży z tabeli

kursowej banku, obowiązującego w dniu spłaty o godzinie 14:50. Kredytobiorcy

uiścili na rzecz banku w sumie 540 821,21 zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż nie było

indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające

mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają główne

świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje

wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,

tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek

informacyjny. Ponadto, postanowienia nie pozwalają na ustalenie wysokości

świadczeń, do których został zobowiązany kredytobiorca. Mechanizm ustalania

świadczeń przedstawiono w umowie sposób niejednoznaczny, a najistotniejsze

elementy pozostawiono dowolnej, bo nie ograniczonej jednoznacznymi kryteriami,

decyzji banku.

W konsekwencji sporne postanowienia umowy kredytowej, dotyczące

mechanizmu indeksacji i wyznaczania kursów walut, choć określają główne

świadczenia stron, nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny w rozumieniu

I CSK 2848/24

3

art. 3851 § 1 k.c., co uzasadniało poddanie ich ocenie w świetle zasad określonych

w art. 3851 – 3853 k.c., a także uznanie ich za niedozwolone.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że wskazane postanowienia mają abuzywny

charakter już z tego względu, że zostały zawarte w umowie bez wyjaśnienia

kredytobiorcom ich rzeczywistego wpływu na sposób i możliwość realizowania

przez nich umowy w toku kolejnych lat. Abuzywny charakter postanowień wynika

również z zasady wyznaczania kursów walut i zróżnicowania wysokości kursów

przyjętych dla przeliczeń kwoty kredytu z PLN na CHF, a następnie przeliczeń

wysokości wymaganej spłaty z CHF na PLN. Ich wadliwość wynika bowiem stąd, że

kredytobiorca zobowiązał się wprawdzie zwrócić wykorzystaną kwotę kredytu wraz

z odsetkami i opłatami, lecz rzeczywista suma odpowiadająca wymaganemu

świadczeniu w PLN miała być ustalana według zasad jednostronnie wyznaczanych

przez bank, poza jakąkolwiek kontrolą kredytobiorców. Bez znaczenia pozostaje to,

czy bank posiadał wewnętrzne regulacje w tym względzie oraz wymagania

związane z działaniem na rynku międzybankowym i ich przestrzegał, skoro

pozostawały one poza treścią umowy, a więc poza kontrolą i świadomością

kredytobiorców, a przede wszystkim nie chroniły ich przed możliwą w każdym

momencie zmianą zasad przyjętych przez bank.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na jej oczywistą zasadność ze względu na naruszenie art. 3851 § 1 k.c.

w zw. z art. 58 § 1 k.c. oraz art. 405 . w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że

umowa w pierwotnym brzmieniu jest ważna, ale - z nieujawnionych w uzasadnieniu

przyczyn - nie obowiązuje od daty zawarcia nieważnego aneksu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Aneksem strony zmieniły rodzaj umowy kredytu złotowego

z nieindeksowanego na indeksowany. W aneksie strony ustaliły sumę do spłaty

przez kredytobiorców oraz zasady spłaty i oprocentowania zupełnie odmienne od

przewidzianych pierwotną umową. Tak daleko idące przekształcenie umowy jest

odnowieniem zobowiązania. Na podstawie art. 506 § 1 k.c. pierwotne, ważne

zobowiązanie wygasło. W jego miejsce strony ustanowiły inne zobowiązanie,

którego nieważności skarżący nie kwestionuje.

I CSK 2848/24

4

Od 2008 roku strony działały w zaufaniu do obowiązywania nowego

zobowiązania. Skoro żadna ze stron nie uchyliła się we właściwym terminie od

skutków swojego oświadczenia woli zawartego w aneksie z 2008 roku, to po

okazaniu się, że nowa umowa nie wiąże kredytobiorców, nie można uznać,

że poprzednie zobowiązanie jednak nie wygasło z chwilą zawarcia aneksu. Samo

przekształcenie kredytu w indeksowany, a tym samym odnowienie zobowiązania

kredytobiorców, nie jest nieważne lub niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

Ten ostatni przepis zabrania jedynie indeksowania kursem waluty obcej

jednostronnie ustalanym przez bank. Przy tym konsekwencją abuzywności takiego

sposobu indeksowania jest nieważność umowy kredytu w całości (uchwała pełnego

składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22).

Wbrew założeniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania to

nie aneks przekształcający kredyt złotowy w indeksowany był nieważny. Na

podstawie art. 3851 § 1 k.c. niewiążące kredytobiorców były jedynie postanowienia

kursowe nowej umowy, powstałej na mocy aneksu. Skutkiem zawarcia ważnego

aneksu było wygaśnięcie zobowiązania kredytobiorców z umowy z 23 maja 2007 r.

i zawarcie nowej umowy w brzmieniu ustalonym aneksem (art. 506 § 1 k.c.). Przy

tym na skutek niedozwolonego charakteru postanowień kursowych nowa umowa

nie wiąże w całości, co jednak nie niweczy skutku aneksu w postaci wygaśnięcia

zobowiązania z poprzedniej umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

I CSK 2848/24

5

[SOP]