Udział w nieruchomości i korzystanie za zgodą rodziny. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

W związku ze skargą kasacyjną uczestniczki postępowania I.T. od

postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z 29 kwietnia 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

I CSK 2881/25

2

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

spełniona.

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 14

lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z 26 kwietnia 2006 r., II CZ

28/06, z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej

nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu z 14 stycznia

I CSK 2881/25

3

2026 r., I CSK 2142/25, postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r.,

IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo).

W ocenie skarżącej jej skarga kasacyjna była oczywiście zasadna, ponieważ

stanowisko Sądów meriti dotyczące charakteru posiadania przez nią spornego

udziału w nieruchomości było błędne. Przede wszystkim skarżąca nie podziela

zapatrywania Sądów obu instancji, że brak jest podstaw do uznania, iż

uczestniczka I.T. była samoistnym posiadaczem, bowiem korzystała

z nieruchomości jako osoba zaproszona do mieszkania, za zgodą właścicieli.

Zdaniem skarżącej, Sądy rozpoznające sprawę nie dostrzegły, że akceptacja

takiego stanu rzeczy świadczyła w realiach przedmiotowej sprawy o rezygnacji

przez wnioskodawczynię z prawa własności co do udziału w nieruchomości, który

przekazała synowi, a który następnie (również obecnie) w sposób niezakłócony

posiada skarżąca, która zorganizowała dla siebie i swoich córek centrum życiowe

na nieruchomości i faktycznie ją władała na własne potrzeby. Według niej uszedł

uwagi Sądu art. 339 k.c., który stanowi, że domniemywa się, iż ten, kto rzeczą

faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.

Argumentacja skarżącej nie spełnia wymagań w zakresie należytego

uzasadnienia przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. dlatego, że pomija, iż

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów, Sąd Najwyższy zaś jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 w związku z art.

39813 § 2 k.p.c.). Poza tym uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie

przekonuje o oczywistym charakterze zarzucanych naruszeń. Skarżąca w istocie

nie zgadza się z rozumowaniem Sądu drugiej instancji, ograniczając się jednak do

przedstawienia własnej oceny rozstrzygnięcia. Poza ogólnym zanegowaniem

stanowiska tego Sądu skarga kasacyjna – w ramach wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania wraz z jej uzasadnieniem – nie zawiera argumentów

pozwalających na przyjęcie, że w sprawie doszło do kwalifikowanego, widocznego

bez potrzeby głębszej analizy naruszenia przepisów prawa, które prowadziło do

wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

I CSK 2881/25

4

Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem Sądu

Najwyższego objęcie nieruchomości w posiadanie za zgodą właściciela, chociażby

była ona jedynie dorozumiana, i posiadanie nieruchomości w zakresie przez

właściciela określonym lub tolerowanym, świadczy z reguły o posiadaniu zależnym

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2024 r., I CSK 4188/23,

postanowienia SN z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11; z 20 września 2012 r., IV

CSK 41/12; z 12 kwietnia 2019 r., I CSK 368/18). Nie ulega wątpliwości, że

powołane stanowisko zachowuje aktualność w sytuacjach, w których posiadanie

ma źródło w relacjach rodzinnych, gdyż odmienne podejście mogłoby prowadzić do

łatwego pozbawienia uprawnień właścicieli (zob. postanowienie SN z 7 marca 2013

r., II CSK 462/12). Co prawda zależny charakter posiadania może ulec zmianie,

jednak przekształcenie takie nie może ograniczać się do subiektywnego

nastawienia posiadacza, lecz musi znaleźć odzwierciedlenie w konkretnych

i dających się osadzić w czasie aktach władztwa, stanowiących manifestację

właścicielskiego nastawienia posiadacza względem otoczenia; przy zmianie

charakteru posiadania wykluczone jest również powołanie się przez posiadacza na

domniemanie wynikające z art. 339 k.c. (por. postanowienie SN z 16 października

2015 r., I CSK 885/14).

W świetle powyższego należy stwierdzić, że ocena prawna wyrażona przez

Sąd Okręgowy korespondowała ze wskazanym kierunkiem orzeczniczym.

Jednocześnie w głównej mierze argumentacja skarżącej stanowi polemikę ze

stanowiskiem Sądu Okręgowego zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia. Powyższe pozwala na przyjęcie, że chodzi jej wyłącznie o poddanie

zaskarżonego orzeczenia kontroli kasacyjnej, a nie o wykazanie przesłanek,

będących podstawą przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 520 § 1 k.p.c.

M.L.

[SOP]

I CSK 2881/25

5

Krzysztof Wesołowski