Zarzut dyktowania testamentu przez wnioskodawczynię. SN odmówił przyjęcia skargi

I CSK 296/25

2

Postanowieniem z 18 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

apelację uczestników od postanowienia Sądu Rejonowego w Piasecznie z 8 marca

2024 r. stwierdzającego, że spadek po S.C., zmarłym dnia […] w Z., mającym

ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Z., na podstawie testamentu własnoręcznego z

3 kwietnia 2020 r. otwartego i ogłoszonego przed Sądem Rejonowym w Piasecznie

24 lutego 2021 r., nabyła w całości, z dobrodziejstwem inwentarza, M.B. -

wnioskodawczyni.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, uczestnicy wskazali przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. Ich zdaniem o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej świadczy

naruszenie art. 945 § 1 k.c., art. 670 § 1 oraz art. 379 pkt 5 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

I CSK 296/25

3

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazali, aby zaskarżone postanowienie było dotknięte tego

rodzaju nieprawidłowościami.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołali się do

zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. i pozbawienia ich możności obrony ich

praw, co przejawiało się uniemożliwieniem pełnomocnikom procesowym zadawania

pytań wnioskodawczyni na rozprawie 24 lutego 2021 r. Argumentacja skarżących

odwołuje się zatem do nieważności postępowania w pierwszej instancji. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego zaś wyjaśniono, że nieważność postępowania w

pierwszej instancji oraz nieuwzględnienie jej przez sąd drugiej instancji

w postępowaniu odwoławczym (art. 378 § 1 in fine k.p.c.) Sąd Najwyższy bierze

pod rozwagę tylko w granicach podstaw skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia

przez sąd drugiej instancji przepisów nakazujących uwzględnienie nieważności

przed sądem pierwszej instancji. Kwesta nieważności postępowania przed sądem

pierwszej instancji może być więc badana jedynie pośrednio, przez przytoczenie

przez skarżącego, w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2

k.p.c.), zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. lub art. 386 § 2 k.p.c. (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, nr 5. poz.

81; z 14 grudnia 2001 r., V CKN 556/00, niepubl., z 25 listopada 2011 r., II CSK

182/11, niepubl.; z 24 maja 2012 r., V CSK 255/11, niepubl.; z 15 listopada 2012 r.,

I CSK 296/25

4

V CSK 536/11, niepubl.; z 15 maja 2014 r., II CSK 446/13, niepubl.; z 17 lutego

2015 r., III CSK 364/14, niepubl.; z 13 maja 2016 r., III CSK 256/15, niepubl.; z dnia

24 listopada 2016 r., II CSK 142/16, niepubl.). Zarzuty takie in casu nie zostały

sformułowane.

Skarżący nie wykazali również oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

w zakresie zarzutu naruszenia art. 945 § 1 k.c. i art. 670 § 1 k.p.c., którą uzasadnili

we wniosku tym, że treść testamentu będącego podstawą wydanego postanowienia

spadkowego została spadkodawcy podyktowana, co wprost wynika z zeznań

wnioskodawczyni, testament nie wyraża zatem woli spadkodawcy, a jedynie wolę

wnioskodawczyni, a sąd wbrew dyspozycji art. 670 § 1 k.p.c. nie podjął inicjatywy

ustalenia z urzędu istotnych okoliczności związanych z powstaniem testamentu

własnoręcznego, które to okoliczności miały decydujący wpływ na ustalenie

ważności testamentu.

Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Niedopuszczalna jest w konsekwencji również

próba podważania ustaleń faktycznych poczynionych przez sądy meriti i przyjętej

przez te sądy oceny dowodów, pod pozorem twierdzeń o naruszeniu przepisów

prawa materialnego lub przepisów postępowania (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, Nr 4, poz. 76; z 12

czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, niepubl.; z 31 sierpnia 2020 r., I CSK 686/19,

niepubl.; oraz wyroki: z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, niepubl.; z 8 maja 2008

r., V CSK 579/07, nie-publ.; z 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12, niepubl.; z 14

lutego 2013 r., II CSK 292/12, niepubl., z 23 czerwca 2016 r., V CSK 536/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.). O wystąpieniu przyczyn

kasacyjnych nie może w konsekwencji przekonywać argumentacja skarżących

wywodzona z niedopuszczalnych na etapie postępowania kasacyjnego zarzutów

podważających poczynione ustalenia faktyczne i oparta na faktach nie objętych

podstawą faktyczną, w postaci dyktowania spadkodawcy przez wnioskodawczynię

treści testamentu.

I CSK 296/25

5

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że obowiązek

działania sądu ex officio wynikający z art. 670 k.p.c. nie obejmuje obowiązku

prowadzenia z urzędu dowodów celem potwierdzenia ważności i skuteczności

testamentu, w sytuacji gdy sąd nie powziął wątpliwości, iż testament jest nieważny

lub nieskuteczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2019 r.,

I CSK 504/18, niepubl.). Przedstawiona we wniosku argumentacja ograniczona do

stwierdzenia, że Sąd nie podjął inicjatywy ustalenia z urzędu istotnych okoliczności

związanych z powstaniem testamentu własnoręcznego, które to okoliczności miały

decydujący wpływ na ustalenie ważności testamentu, nie daje podstaw do

przyjęcia, iż skarga kasacyjna jest uzasadniona, a tym bardziej, by była ona

zasadna w stopniu oczywistym i widocznym prima vista. Jak wynika z uzasadnienia

zaskarżonego postanowienia w sprawie ustalone zostało, w jakich okolicznościach

spadkodawca sporządzał testament, w tym okoliczność, że kontaktował się

podczas jego sporządzania telefonicznie z wnioskodawczynią i pisząc swoją

ostatnią wolę konsultował z nią, czy to co pisze jest właściwe. Ponadto okoliczność

ta stanowiła zasadniczą część rozważań Sądu dotyczących ważności testamentu

ocenianej na gruncie art. 945 § 1 k.p.c. Skarżący nie wykazali zatem oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[a.ł]

I CSK 296/25

6