Spór o kredyt indeksowany do franka. SN odmówił przyjęcia skargi banku

Wyrokiem z 21 września 2022 r., I C 1605/19, Sąd Okręgowy w Warszawie

zasądził od pozwanego banku solidarnie na rzecz powodowych kredytobiorców

124 306,62 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 10 grudnia 2019 roku

i oddalił powództwo w pozostałej części.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że słowo „solidarnie” zastąpił

I CSK 2989/24

2

słowem „łącznie”, oddalił powództwo w zakresie odsetek za okres od 10 grudnia

2019 r. do 27 stycznia 2020 r. i oddalił apelację w pozostałym zakresie.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 18 lutego 2010 r. poprzednik prawny

pozwanego banku zawarł z powodami umowę kredytu hipotecznego. Bank

zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorców sumę 322 850 zł, indeksowaną

do franka szwajcarskiego (CHF), na okres 360 miesięcy.

W zakresie nieuregulowanym umową zastosowanie miały postanowienia

regulaminu, zgodnie z którym, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty

obcej, raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu

wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy,

prowadzonego w złotych, wskazanego w umowie, według kursu sprzedaży zgodnie

z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień

wymagalności raty spłaty kredytu.

Od 29 czerwca 2015 r. do 1 października 2019 r. kredytobiorcy zapłacili na

rzecz banku 124 306,62 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym

i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede

wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy

poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby

uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców

oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu

waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i

akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku

kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących

mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul

indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy

I CSK 2989/24

3

czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko

konsumenta nie jest niczym ograniczone.

Sąd drugiej instancji nadmienił, że za niedozwolone postanowienia umowne

należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają

wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko

jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec konkluzji, że umowa kredytu

zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako

nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie

kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410

k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1. art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2. art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i

faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

I CSK 2989/24

4

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

3. czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Wobec tego do

spornej umowy stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, którą do rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w

umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

I CSK 2989/24

5

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Zakwalifikowanie umowy kredytu jako umowy wzajemnej w rozumieniu

art. 487 § 2 k.c. oraz dopuszczalność zastosowania art. 496 k.c. w przypadku

konsumenckich umów kredytu waloryzowanego kursem CHF była przedmiotem

licznych wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie. Ostatecznie w orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjęto, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie,

która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony (uchwała

składu siedmiu sędziów SN z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23). W kolejnej

uchwale Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w razie dochodzenia od banku zwrotu

świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się

niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w

zw. z art. 497 k.c. (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 5 marca 2025 r., III CZP

37/24).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

I CSK 2989/24

6

[SOP]