Skarga kredytobiorców z kredytu frankowego przyjęta, skarga banku nie

Wyrokiem z 10 lutego 2023 r. ( sprostowanym postanowieniem z 29 kwietnia

2023 r. – k. 903) Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, że umowa kredytu

hipotecznego zawarta 6 listopada 2008 r. pomiędzy powodami M.B. i J.B. a

poprzednikiem prawnym pozwanego Banku spółką akcyjną w W. – Bank1 spółką

akcyjną w W. jest nieważna; zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów

I CSK 3241/24

2

kwotę 852 826,79 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot: 216

169,99 zł od 10 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty, 393 869,74 zł od 3 grudnia 2020 r.

do dnia zapłaty, 242 787,06 zł od 29 września 2022 r. do dnia zapłaty i orzekł o

kosztach procesu.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 10 maja 2024 r. - orzekając na

skutek apelacji pozwanego - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że stosując

do rozliczenia stron zasadę salda, oddalił powództwo w zakresie żądania zapłaty,

oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie dotyczącym żądania ustalenia

nieważności umowy i orzekł o kosztach postępowania za obie instancje.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez obie strony.

Powodowie w skardze kasacyjnej zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego

w części, tj. w zakresie punktu 1 lit a zmieniającego zaskarżony wyrok poprzez

oddalenie w punkcie II powództwa w zakresie żądania zapłaty oraz w zakresie

punktów 1 lit b i 3 rozstrzygających o kosztach postępowania za obie instancje.

Pozwany w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie ewentualnie

odmowę jej przyjęcia do rozpoznania lub oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy postanowieniem z 31 marca 2026 r. przyjął skargę

kasacyjną powodów do rozpoznania.

Pozwany w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części

tj. w zakresie oddalającym jego apelację ( punkt 2) i rozstrzygającym o kosztach

procesu za obie instancje ( pkt 1 b i pkt 3.)

We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie istnieje potrzeba wykładni:

1. pojęcia interesu prawnego zawartego w art. 189 k.p.c. w kontekście

występujących w orzecznictwie rozbieżności, jako że pomimo ukształtowanej

linii orzeczniczej na tle sporów sądowych dotyczących kredytów

indeksowanych do franka szwajcarskiego zauważalne jest odejście od

ugruntowanego już stanowiska i na nowo wymaga rozstrzygnięcia kwestia czy

I CSK 3241/24

3

kredytobiorcy posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności

umowy, w przypadku, gdy przysługuje im dalej idące roszczenie o zapłatę;

2. art. 3852 k.c. w kontekście umów kredytów indeksowanych do waluty obcej,

w szczególności do CHF tj. rozstrzygnięcie czy art. 3852 k.c. wskazując, że

oceny zgodności postanowienia z dobrymi obyczajami dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności

zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową

obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny należy wykładać w ten

sposób, że:

a) zakres obowiązku informacyjnego banku wobec kredytobiorcy

w zakresie ryzyka kursowego związanego z umową kredytu

indeksowanego do waluty obcej należy oceniać z uwzględnieniem

wymogów prawnych (albo ich braku) oraz rekomendacji organów

nadzoru bankowego obowiązujących wówczas w tym zakresie, czy też

dopuszczalne i prawidłowe jest obarczanie obecnie banku

niespełnieniem bliżej nieokreślonych obowiązków informacyjnych, nie

znajdujących podstawy prawnej;

b) czy dopuszczalne i prawidłowe jest zakwestionowanie przez sąd

należytego spełnienia przez bank wobec kredytobiorców obowiązku

informacyjnego przed zawarciem umowy kredytu poprzez posłużenie

się w tym zakresie zwrotami ogólnikowymi, z których nie wynikają

konkretne kryteria realizacji przedmiotowego obowiązku;

3. pojęcia postanowienie zawartego w art. 3851 § 1 i 2 k.c. w kontekście sporów

sądowych dotyczących kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego

i związanego z tym pojęciem zakresu ewentualnej abuzywności postanowień

dotyczących indeksacji;

4. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo

bankowe (dalej: „p.b.”) w kontekście wątpliwości pojawiających się

w rozstrzygnięciach sądów dotyczących roszczeń wywodzonych z kredytów

indeksowanych do CHF co do charakteru postanowień określających

mechanizm indeksacji kredytu do CHF;

I CSK 3241/24

4

5. art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 p.b. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w kontekście

wątpliwości pojawiających się w rozstrzygnięciach sądów dotyczących

roszczeń wywodzonych z kredytów indeksowanych do CHF co do charakteru

postanowień dotyczących indeksacji kredytu do waluty obcej i rozstrzygnięcia,

czy stanowią one o jego naturze i ich ewentualna abuzywność powoduje

podważenie (istoty) nawiązywanej więzi prawnej czy też prawidłowe jest

rozumienie ustawowej przesłanki „właściwości (natury) stosunku prawnego"

w sposób wąski i odniesienie jej do elementów przedmiotowo istotnych

umowy kredytu.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego wnieśli

o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego nie zasługuje na jej przyjęcie do rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

I CSK 3241/24

5

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko

w kwestii wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK

4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r.,

II PK 220/08, niepubl.).

Wniosek pozwanego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

spełnia tych wymagań, problematyka, na którą wskazuje skarżący, była bowiem

wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi w nowszym orzecznictwie Sądu

Najwyższego – w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych

indeksowanych do franka szwajcarskiego - a pozwany przekonująco nie wykazał,

by istniała potrzeba ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

Nie wykazał także, zwłaszcza w kontekście orzecznictwa TSUE i najnowszego

orzecznictwa Sądu Najwyższego, by aktualnie istniały poważne rozbieżności

w orzecznictwie w kwestiach poruszonych we wniosku.

Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia sygnalizowana przez

skarżącego potrzeba wykładni art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

wielokrotnie wyjaśniano, że interes prawny - o którym mowa w art. 189 k.p.c. -

należy postrzegać elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej wykładni tego

pojęcia, szeroko pojmowanego dostępu do sądów oraz konkretnych okoliczności

sprawy. Powód zachowuje interes prawny w zgłoszeniu powództwa o ustalenie

nieistnienia (nieważności) stosunku prawnego, jeżeli mimo przysługującego mu

powództwa o świadczenie na podstawie spornego stosunku prawnego ze stosunku

tego wynikają inne, dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze powództwa

o zapłatę nie jest możliwe lub aktualne. W takich stanach faktycznych jedynie

I CSK 3241/24

6

powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego – z uwzględnieniem

procesowych skutków wyroku o ustalenie, w szczególności granic prawomocności

materialnej - może w pełny sposób zaspokoić interes prawny powoda, zapobiec

potencjalnym sporom między stronami na przyszłość, a zatem w definitywny

sposób rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną związaną ze spornym stosunkiem

prawnym (zob. m.in. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1993 r.,

III CZP 171/93, OSNCP 1994, nr 7-8, poz. 149 i z 20 października 2015 r., III CZP

27/15, OSNC 2016, nr 3, poz. 31 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 2 lipca 2015 r.,

V CSK 640/14, niepubl.; z 2 lutego 2006 r., II CK 395/05, niepubl.; z 25 lutego

2022 r., II CSKP 87/22, niepubl.; i z 23 kwietnia 2021 r., II CSK 9/21, niepubl.; zob.

także wyrok TSUE 23 listopada 2023 r., C-321/22 Provident Polska, gdzie

wskazano, że art. 7 ust. 1 Dyrektywy w związku z zasadą skuteczności stoi na

przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną

w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta

powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku

w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu

prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli

konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy

może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem

wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania

wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego

warunku).

Sąd Najwyższy wyjaśniał także, że ocena, czy powodowi przysługuje interes

prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, mimo możliwości zgłoszenia

powództwa o świadczenie powinien być oceniany w okolicznościach konkretnej

sprawy. Możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot zapłaconych rat kredytu nie

eliminuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego

w związku z nieważnością umowy kredytu. Wyrok zasądzający świadczenie

restytucyjne na rzecz kredytobiorcy nie rozstrzygałby bowiem – ze skutkiem

wynikającym z art. 365 § 1 k.p.c. – czy stosunek kredytu został ważnie zawiązany

(zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, niepubl.

i postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lipca 2023 r., I CSK 4275/22, niepubl.).

I CSK 3241/24

7

Skarżący nie wykazał także potrzeby ponownego badania kryteriów

zastosowania w sprawach kredytów frankowych art. 189 k.p.c. Było to konieczne,

w orzecznictwie Sądu Najwyższego powszechnie dopuszcza się bowiem

wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na

nieważność umowy kredytu (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja

2022 r., II CSKP 163/22, niepubl.; z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl.

i z 28 lipca 2023 r., I CSK 611/22; zob. także uchwały Sądu Najwyższego z 23

września 2020 r., III CZP 57/10, OSNC 2011, nr 2, poz. 14 i z 15 września 2020 r.,

III CZP 87/19, OSNC 2021 r., nr 2, poz. 11 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 6

listopada 2015 r., II CSK 56/15).

Problematyka obowiązku informacyjnego banku względem kredytobiorców

w zakresie ryzyka walutowego, a także klauzuli przeliczeniowej (spreadu) także

była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Odnośnie do problematyki zakresu spoczywającego na banku kredytującym

obowiązku informacyjnego dotyczącego ryzyka walutowego, w orzecznictwie Sądu

Najwyższego – uwzględniającym orzecznictwo TSUE - przyjęto, że w odniesieniu

do klauzul walutowych nie jest wystarczające deklaratywne oświadczenie przez

konsumenta, że został poinformowany o ryzyku walutowym i akceptuje to ryzyko,

a ciężar udowodnienia, że konsument otrzymał niezbędne informacje spoczywa na

przedsiębiorcy. Formalne poinformowanie o ryzyku walutowym nie jest

wystarczające do uznania, że klauzula określająca główne świadczenia stron

została wyrażona jasno i jednoznacznie (zob. m.in. wyroki TSUE z 10 czerwca

2021 r., C-776/19-782/19 VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA

oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la

République; z 20 września 2018 r., C-51/17 OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring

Követeléskezelő Zrt. przeciwko Teréz Ilyés i Emilowi Kissowi; z 20 września 2017

r., C-186/16 R. P. Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA; oraz wyroki

Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl., z 24 lutego

2022 r., II CSKP 45/22.; i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego – z odwołaniem do orzecznictwa TSUE

- wielokrotnie wyjaśniano także kwestię, jakie standardy powinny być spełnione by

I CSK 3241/24

8

uznać, że konsument został należycie poinformowany o ryzyku walutowym

z uwzględnieniem, że istotne są w tym względzie kryteria obiektywne. Prawidłowa

informacja powinna uświadamiać konsumentowi, że ryzyko silnej deprecjacji

złotego jest trudne do oszacowania w perspektywie długoterminowej i pozostaje

realne. W konsekwencji nie może polegać na podawaniu informacji historycznych

o wahaniach waluty indeksacji w okresie nieadekwatnym do czasu trwania umowy

i upewnianiu konsumenta, że waluta indeksacji jest stabilna, a zagrożenia i ryzyka

jedynie hipotetyczne i nieprawdopodobne. Przeciwnie, prawidłowa informacja

powinna uświadamiać konsumentowi, że może dojść do sytuacji, w której rozmiar

deprecjacji waluty indeksacji może spowodować utratę jego zdolności do spłaty

kredytu, z czym może się wiązać poważne ryzyko utraty nieruchomości obciążonej

hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu. Niezbędne jest zatem przedstawienie mu

danych nie tylko z okresu, kiedy nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne

wahania kursu waluty, ale także przedstawienie zagrożeń będących wynikiem

zdarzeń nadzwyczajnych mogących spowodować 100 – 200% wzrost kursu

(zob. m.in. wyroki z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl.; z 10 maja

2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.;

z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22,

niepubl.; i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl. ). Kwestia natomiast czy

reguły te zostały zastosowane w okolicznościach konkretnej sprawy należy do sfery

stosowania prawa i jako podlegająca ocenie Sądów meriti nie stanowi

abstrakcyjnego zagadnienia prawnego.

Ponadto w orzecznictwie TSUE wyjaśniono, że przewidziane w art. 5

Dyrektywy wymaganie przejrzystości postanowień umownych musi podlegać

wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do ich prostego

i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym. Dla

poszanowania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy

umowa kredytu przedstawia w sposób przejrzysty powód i szczególne cechy

mechanizmu zamiany waluty obcej, a także stosunek między tym mechanizmem

a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach umowy, tak aby konsument

był w stanie zrozumieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria,

wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. W konsekwencji

I CSK 3241/24

9

decydujące jest to, czy w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych,

w tym informacji dostarczonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej

umowy kredytu właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny

przeciętny konsument mógł się dowiedzieć nie tylko o istnieniu wahań kursów

wymiany obserwowanych na rynku walutowym, ale również oszacować –

potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie

kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie

obciążony, a w rezultacie także całkowity koszt zaciągniętego przez siebie kredytu.

Konsument musi bowiem móc zrozumieć, do czego się zobowiązuje,

zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat kredytu, który zaciąga. TSUE przyjął

zatem, że art. 5 Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli

umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę

zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na

podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu

oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie

stosowania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat

kredytu, w taki sposób aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie

ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (zob. wyroki TSUE z 27

stycznia 2021 r., C 229/19 i C-289/19, Dexia Nederland; z 13 października 2022 r.,

C 405/21, Nova Kreditna Banka Maribor; z 21 września 2023 r., C 139/22, mBank

oraz postanowienia TSUE z 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska

i z 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria).

Dostrzeżenia także wymaga, że wykładnia prawa unijnego dokonywana

przez TSUE ma charakter deklaratywny i jest skuteczna ex tunc, znajduje zatem

zastosowanie – poza sytuacjami, gdy Trybunał zdecyduje się na ograniczenie

skutków czasowych przyjmowanych przez siebie wykładni - także do stosunków

prawnych powstałych przed wydaniem wyroku (zob. m. in. wyroki z 8 kwietnia

1976 r., 43/75, Gabrielle Defrenne przeciwko Societe Anonyme Belge de

Navigation Aerienne Sabena, ECR 1976, s. 455 i z 6 marca 2007 r., C-292/04,

Wienand Meilicke, Heidi Christa Weyde i Marina Stöffler przeciwko Finanzamt

Bonn-Innenstadt).

I CSK 3241/24

10

W związku z wątpliwościami wykładniczymi dotyczącymi zakresu

abuzywności postanowień umowy dotyczących indeksacji stwierdzić należy, że

kwestia czy warunek umowny ma na tyle odrębny charakter, że może podlegać

samodzielnemu badaniu w płaszczyźnie abuzywności, dotyczy oceny konkretnej

umowy, co nie spełnia warunku przesłanki kasacyjnej na której skarżący opiera

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, tak postawiony problem nie ma bowiem

charakteru abstrakcyjnego i powinien być rozstrzygany w okolicznościach

konkretnej sprawy. Ponadto, rozumienie pojęcia „postanowienia” umowy

i przesłanek dopuszczalności fragmentarycznej eliminacji klauzul abuzywnych było

przedmiotem wypowiedzi w orzeczeniach Sądu Najwyższego i TSUE (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 27 kwietnia 2023 r.,

II CSKP 1027/22 i II CSKP 1016/22 oraz wyroki TSUE z 7 sierpnia 2018 r., C-96/16

i z 8 września 2022 r. w sprawach C-80/21, C-81/21, C-82/21).

Niezależnie od powyższego, w aktualnym orzecznictwie TSUE rozróżnia się

abuzywność postanowień dotyczących kryteriów przeliczania waluty krajowej na

walutę indeksacji (klauzule kursowe, spreadowe), od klauzul ryzyka walutowego,

dotyczących obciążenia konsumenta negatywnymi następstwami deprecjacji waluty

krajowej, jako kompensata za korzystniejszą stopę procentową (zob. m.in. wyroki

z 20 września 2017 r., C- 186/16, Ruxandra Andruciuc i in. Banca Romaneascu;

z 22 lutego 2018 r., C-119/17; z 20 września 2018 r., C – 51/17, OTP Bank Nyrt. I

in. przeciwko Terez Illyez i in.).

W nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono natomiast, że

klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej

określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich

świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie

zastosowano mechanizmu indeksacji i wynikającej z niego narażenia konsumenta

na ryzyko kursowe. W konsekwencji stwierdzono, że klauzule przeliczeniowe

i klauzule ryzyka walutowego składające się na przyjęty w umowach kredytowych

mechanizm indeksacji - są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest

zabiegiem sztucznym. Stwierdzenie zatem abuzywności klauzuli przeliczeniowej

prowadzi, w przypadku odmowy potwierdzenia przez konsumenta niedozwolonych

postanowień umowy, do jej upadku (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 27

I CSK 3241/24

11

listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22,

niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, niepubl.; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.; z 20

lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl.; i z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22,

niepubl.).

Odnośnie do charakteru postanowień określających mechanizm indeksacji

w umowach kredytowych indeksowanych do CHF, w aktualnym orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalił się pogląd że określają one główne świadczenia stron, co ma

istotne znaczenie dla możliwości utrzymania umowy w mocy po ich

wyeliminowaniu. Odnoszą się one bowiem bezpośrednio do elementów

przedmiotowo istotnych umowy kredytu bankowego, a zatem do oddania i zwrotu

sumy kredytowej, której wysokość wprost kształtują. Również w orzecznictwie

TSUE uznaje się, że klauzule ryzyka walutowego, które wiążą się z obciążeniem

kredytobiorcy ( konsumenta) ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym

ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu, określają główne świadczenia stron ( zob.

m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 24 lutego 2022 r.,

II CSKP 45/22, niepubl., a także wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C – 260/18,

K.J. Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG; z 10 czerwca 2021 r., C-

776/19-C-782-19, VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV

i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République).

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalony jest także pogląd, że

w przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego

doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da

się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są

związane pozostałą częścią umowy. Umowa będzie dotknięta nieważnością, gdy

bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa

krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej,

a konsument postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im

skuteczności z mocą wsteczną.

I CSK 3241/24

12

Dotyczy to sytuacji, gdy określenie wysokości należności obciążającej

kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do tabel

kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów oznaczania kursu waluty obcej, jest nietransparentne, pozostawia pole do

arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.

Takie postanowienia są niedopuszczalne, jako kształtujące prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy, a ich bezskuteczność – niezależnie od dalszych postanowień umowy,

w tym wyrażających ryzyko walutowe – może prowadzić do upadku umowy w

całości (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki Sądu Najwyższego z 1

marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, niepubl.

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22,

niepubl.).

Z tych względów – uznając, że argumentacja przedstawiona we wniosku

w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz

orzecznictwem unijnym - nie stwarza podstawy do kolejnej wypowiedzi Sądu

Najwyższego w przedstawionej przez skarżącego problematyce, na podstawie art.

3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do

rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., pozostawiając ich

rozstrzygnięcie w związku z przyjęciem do rozpoznania skargi kasacyjnej powodów

w orzeczeniu kończącym postępowanie kasacyjne.

Monika Koba

[A.T.]

I CSK 3241/24

13

[SOP]