Kredyt we frankach z kursami banku. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Wyrokiem z 20 czerwca 2022 roku, I C 79/21, Sąd Okręgowy w Sieradzu

ustalił nieważność umowy kredytu i zasądził od pozwanego banku na rzecz

powodowego kredytobiorcy 51 491,62 zł i 15 202,39 CHF z odsetkami.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił

apelację banku.

I CSK 3384/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 20 czerwca 2008 roku powódka zawarła

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu na cele

mieszkaniowe. Bank udzielił kredytu w wysokości 200 000 zł denominowanego we

frankach szwajcarskich (CHF) na okres 240 miesięcy, wypłaconego w dwóch

transzach. W umowie określono, że wysokość transzy kredytu w CHF zostanie

określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w

banku w dniu wypłaty transzy. O wysokości wykorzystanego kredytu w CHF,

wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo - odsetkowych

w wyżej wymienionej walucie bank miał informować kredytobiorców w terminie 7

dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w umowie.

Każda transza kredytu była wypłacana w złotych, przy jednoczesnym

przeliczeniu na CHF według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu

wykorzystania danej transzy. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona

została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu

rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Tytułem spłaty kredytu

kredytobiorczyni uiściła na rzecz banku do 23 czerwca 2020 r. łącznie 51 491,62 zł

oraz 15 202,39 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie, iż nie było indywidualnych

negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacji

i wyznaczające kursy walut, które określają główne świadczenia stron, jednak te

postanowienia nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Instytucje

finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia

przez nich świadomych i rozważnych decyzji, tymczasem bank nie udowodnił, że

zrealizował ciążący na nim obowiązek informacyjny.

Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości

I CSK 3384/24

3

ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na następujące zagadnienia prawne:

1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.

w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na

zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje

generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu

średniego NBP;

2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

dnia powstania sporu czy) dnia orzekania;

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

I CSK 3384/24

4

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu;

5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu

indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia

przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza

rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna

jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości

franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji

kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że

wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pozwany bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania

zagadnienia abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie

przeliczeń złotych na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez

bank. Natomiast uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III

CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

I CSK 3384/24

5

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

denominowanego w walucie obcej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]