Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki S. w sporze z M.W. o zapłatę

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

I CSK 3413/25

2

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powódka S. S.A. w

W. powołała się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, łącząc ją m.in. z

wadliwością uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a także naruszeniem art. 65 § 1 i

2 k.c. i art. 388 § 1 k.c. Wskazała również na istotne zagadnienie prawne dotyczące

wykładni art. 388 § 1 k.c. oraz potrzebę wykładni przepisów prawa, tj. art. 388 § 1 i

art. 58 § 2 k.c. w kontekście relacji między tymi unormowaniami.

Wykazanie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej stawia skarżącemu

szczególnie wysokie wymagania. Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu

Najwyższego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego

prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie.

Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy,

czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą

zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych

przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, aby skarga kasacyjna była – w

przyjętym rozumieniu – oczywiście uzasadniona.

Charakter rozważanej przyczyny kasacyjnej wymaga, aby jej uzasadnienie

sprowadzało się do przytoczenia kilku zwartych tez, uzupełnionych syntetyczną

argumentacją prawną, z których wynikałoby w sposób niebudzący wątpliwości, że

w sprawie doszło do naruszenia konkretnych przepisów prawa, a w konsekwencji

tych naruszeń zaskarżone orzeczenie jest nieprawidłowe w stopniu elementarnym i

widocznym już prima vista. Powódka zaprezentowała natomiast we wniosku

rozważania liczące kilkadziesiąt stron zagęszczonego komputeropisu, stanowiące

I CSK 3413/25

3

w istocie kompleksową polemikę ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, który

zanegował pogląd powódki, podzielony przez Sąd Okręgowy, że w okolicznościach

sprawy zrealizowały się przesłanki wyzysku.

Argumentacja taka, nota bene wyczerpująca w istocie całość uzasadnienia

skargi kasacyjnej, mogłaby być ewentualnie rozważana w ramach uzasadnienia

podstaw kasacyjnych, nie zaś jako uzasadnienie przyczyn kasacyjnych, których

weryfikacja musi mieć uprzedzający charakter i warunkuje ocenę podstaw

kasacyjnych. Sytuacja, w której całokształt polemiki z zaskarżonym wyrokiem

objęty jest wnioskiem o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście

zasadnej, a uzasadnienie podstaw kasacyjnych jedynie odsyła do wywodów

przedstawionych we wniosku, zapoznaje w istocie właściwą funkcję, jaką powinno

pełnić przytoczenie przyczyn kasacyjnych wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2

k.p.c.) i podstaw skargi kasacyjnej wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Niezależnie od tego, Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że powódka nie

udowodniła i nie chciała ujawnić, jakie konkretne straty mogłaby ponieść, gdyby nie

doszło do zrealizowania umowy z firmą […], której konieczność finalizacji miała

stwarzać dla powódki podłoże sytuacji przymusowej, a także źródłem jakich zysków

dla powódki miała być ta umowa. Okolicznościom tym trudno odmówić wagi

zarówno przy ocenie, czy powódka znajdowała się istotnie w sytuacji przymusowej

w rozumieniu art. 388 § 1 k.c., jak również, czy wartość świadczenia pozwanego, z

uwzględnieniem konkretnej sytuacji gospodarczej, w jakiej znajdowała się

powódka, pozostawała w rażącej dysproporcji do zastrzeżonego na jego rzecz

wynagrodzenia. W zestawieniu z ustaleniami, według których powódka była

profesjonalistą w dziedzinie, której dotyczyła umowa, podmiotem o bardziej

złożonej strukturze, większym kapitale i doświadczeniu, a ponadto samodzielnie,

dążąc do pozyskania kluczowego klienta, zwróciła się o pomoc do pozwanego –

osoby fizycznej, która to pomoc ostatecznie okazała się skuteczna, czego w

sprawie nie podważono, stanowisko Sądu Apelacyjnego o braku spełnienia

ustawowych przesłanek wyzysku nie mogło być uznane za oczywiście bezzasadne.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej nie wynikała również z twierdzonych

przez skarżącą naruszeń prawa procesowego. W tym zakresie należało ograniczyć

I CSK 3413/25

4

się do spostrzeżenia, że w obowiązującym modelu apelacji funkcja kontrolna sądu

drugiej instancji jest przed wszystkim refleksem ponownego rozpoznania sprawy w

granicach zaskarżenia, włącznie z kompetencją do dokonania własnych ustaleń

faktycznych w zakresie niezbędnym do materialnoprawnej oceny sprawy, a

uchybienie wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku może

tylko wtedy uzasadniać skargę kasacyjną, a tym bardziej służyć wykazaniu jej

oczywistej zasadności, gdy sposób sporządzenia uzasadnienia nie pozwala na

poddanie zaskarżonego orzeczenia kontroli kasacyjnej (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., II CKN 112/97, z dnia 11 maja 2000 r., I CKN

272/00, z dnia 15 kwietnia 2016 r., I CSK 278/15 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 293/12, OSNC 2013, nr 12, poz. 14).

Taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ motywy zaskarżonego wyroku nie były

dotknięte tego rodzaju wadliwością i dawały możliwość rekonstrukcji sposobu

rozumowania Sądu Apelacyjnego.

Przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie uzasadniały także pozostałe

powołane we wniosku przyczyny kasacyjne. Niezależnie od obiektywnych trudności

w uogólnieniu takich określeń, jak „przymusowe położenie”, pozostawiających

celowo określony luz interpretacyjny, pozostawały one ponadto częściowo w

sprzeczności z powołaniem się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej,

zważywszy, że o takiej sytuacji nie może być mowy, jeżeli jednocześnie, zdaniem

skarżącego, w istocie te same kwestie prawne, które Sąd Apelacyjny miał ocenić w

sposób oczywiście wadliwy, miałyby stanowić podłoże istotnego zagadnienia

prawnego lub wywoływać rozbieżności w orzecznictwie, względnie wątpliwości

interpretacyjne o ponadstandardowym charakterze, wymagającym wypowiedzi ze

strony Sądu Najwyższego.

Na marginesie tylko – w odniesieniu do relacji między art. 58 § 2 a

art. 388 § 1 k.c. – należało zauważyć, że Sąd Apelacyjny wskazał wprost, iż w

niektórych przypadkach rażąca nieekwiwalentność świadczeń może stanowić

podstawę dla odwołania się do art. 58 § 2 k.c. ze skutkiem w postaci uznania

umowy za nieważną. Ze stwierdzenia tego nie wynika, jakoby Sąd Apelacyjny

negował, że zakresy zastosowania art. 388 i art. 58 § 2 k.c. mogą się potencjalnie

zazębiać. Wniosek nie tłumaczył tym samym dostatecznie, jakie znaczenie w

I CSK 3413/25

5

okolicznościach sprawy miałoby dokonanie postulowanej przez skarżącą wykładni

prawa materialnego z punktu widzenia wyniku postępowania kasacyjnego.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[a.ł]