Ostra recenzja habilitacyjna a dobra osobiste. SN nie przyjął skargi kasacyjnej powódki

I CSK 349/25

2

Wyrokiem z 22 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji obu stron, zmienił zaskarżony wyrok

Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z 11 kwietnia 2022 r. i oddalił w

całości powództwo o nakazanie przeproszenia oraz zasądzenie zadośćuczynienia

oraz obciążył powódkę całością kosztów postępowania, pozostawiając ich

wyliczenie referendarzowi sądowemu (punkt I); oddalił apelację powódki (punkt II)

oraz obciążył powódkę kosztami postępowania apelacyjnego, pozostawiając

wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu (punkt III).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, powódka wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

I CSK 349/25

3

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżąca nie wykazała, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami.

Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej powiązała we wniosku z zarzutem

naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 24 k.c. przez błędną jego wykładnię i

uznanie, że naruszenie dóbr osobistych powódki nie miało charakteru

bezprawnego. Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z szeroko rozumianym

porządkiem prawym, a więc z normami prawnymi lub regułami postępowania

wynikającymi z zasad współżycia społecznego. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wyjaśniono, że uchylenie bezprawności oceny profesjonalnej

godzącej w dobro osobiste osoby ocenianej ma miejsce, jeśli jest ona rzeczowo

usprawiedliwiona, nie zawiera sformułowań poniżających godność osobistą,

wykraczających poza rzeczywistą potrzebę dla określonych celów zawodowych

(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 16 stycznia 1976 r., II CR 692/75, OSNC

1976, nr 11, poz. 251, z 19 grudnia 2002 r., II CKN 167/01, niepubl., z 10 sierpnia

2022 r., III PSKP 73/21, niepubl. i z 29 października 2021 r., V CSKP 128/21,

niepubl.). Sądy ocenne, nawet ujemne, lecz niezbędne w danych okolicznościach i

niepozbawione prima facie podstaw, nie noszą cech bezprawności, które posiadają

natomiast sformułowania zbędne z punktu widzenia opinii, a godzące w cześć czy

dobre imię osoby ocenianej. W każdym wypadku przy dokonywaniu oceny

I CSK 349/25

4

bezprawności należy uwzględniać miejsce, formę, czas, cel, kontekst i rodzaj

badanych wypowiedzi (wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 1976 r., II CR

692/75, OSNC 1976, nr 11, poz. 251).

Z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, że kwestionowane przez

skarżącą wypowiedzi Sąd Apelacyjny poddał wnikliwej ocenie, której w zakresie

egzoneracji nie ograniczył wyłącznie do stwierdzenia, że czynność recenzji w

postępowaniu habilitacyjnym przewidziana jest w przepisach prawa. Oceny tej

dokonał natomiast przy uwzględnieniu ich formy i kontekstu oraz osadzenia w treści

sporządzonej przez pozwaną recenzji dorobku naukowego powódki. Poddał

również ocenie styl i język użyty przez pozwaną, który ocenił jako

nieprzekraczający ram wypowiedzi polemicznej. Stwierdził ponadto, że wypowiedzi

pozwanej nie miały charakteru krytyki ad personam i koncentrowały się na

dokonaniach naukowych powódki, oceniając je bardzo krytycznie, a formę i język

użyte przez recenzentkę ocenił jako zmierzające do wyrażenia czy też uwypuklenia

zarzutów dotyczących tego dorobku i pozostające w dozwolonych granicach krytyki.

Recenzję ocenił pod kątem rzetelności oraz ewentualnego przekroczenia granic w

zakresie celów i funkcji sprawowanej przez pozwaną. Przedstawiona przez

skarżącą we wniosku argumentacja w konfrontacji z ujawnionymi w uzasadnieniu

motywami zaskarżonego orzeczenia nie uzasadnia wniosku, że dokonana przez

Sąd Apelacyjny ocena dotycząca bezprawności naruszenia dóbr osobistych

powódki jest - jak tego wymaga przyczyna kasacyjna z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. -

uzasadniona w stopniu oczywistym i doprowadziła do wydania oczywiście

wadliwego wyroku, który nie powinien się ostać.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

I CSK 349/25

5

[SOP]