Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi, zadatek 738 tys. zł ma wrócić do powódki

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

I CSK 3533/25

2

Pozwana wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wynikającą z tego, że sąd

drugiej instancji naruszył art. 390 § 1 k.c., art. 394 § 1 k.c., art. 394 § 3 k.c. i art.

355 § 2 k.c. przyjmując, że niestawiennictwo przedstawiciela strony pozwanej 30

marca 2020 r. w kancelarii notarialnej w celu zawarcia umowy przyrzeczonej,

spowodowane nagłą, nadzwyczajną i niespodziewaną przeszkodą, która wystąpiła

30 marca 2020 r. w godzinach porannych, stanowi zawinioną przez stronę pozwaną

okoliczność, będącą jedną z przyczyn niezawarcia umowy przyrzeczonej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego oraz

przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna

być przyjęta do rozpoznania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia

2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK

216/07 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może

sprowadzać się do powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej formie, uzasadnienia

podstaw kasacyjnych, jak również być sformułowane w sposób, który wymagałby

oceny ich zasadności, na co nie ma miejsca w ramach przedsądu.

Uzasadnienie wniosku skarżącego nie odpowiada powyższym wymaganiom,

gdyż stanowi w zasadzie powtórzenie zarzutów skargi oraz streszczenie ich

uzasadnienia. Wniosek nie zawiera argumentacji wykazującej oczywisty charakter

zarzuconych naruszeń prawa, które mogłoby ewentualnie świadczyć o oczywistej

zasadności skargi. Zarzuty skarżącej nie uwzględniają dokonanych w sprawie

I CSK 3533/25

3

ustaleń faktycznych lub stanowią wprost polemikę z nimi, chociaż ustawodawca

wyłączył możliwość oparcia skargi na zarzutach dotyczących błędów w ustaleniach

faktycznych lub ocenie dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.) i przyjął, że Sąd Najwyższy

dokonanymi ustaleniami byłby związany przy rozpoznawaniu sprawy (art. 39813 § 2

k.p.c.).

Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie wskazuje na istnienie

w nim uchybień konstrukcyjnych, które uniemożliwiałyby jednoznaczne określenie

podstawy faktycznej sporu i zweryfikowanie oceny prawnej przyjętej przez Sąd

Apelacyjny. Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że obie strony umowy

przedwstępnej są przedsiębiorcami, a więc w relacjach gospodarczych powinny

zachować odpowiednio wysoki poziom staranności i profesjonalizmu. Powódka

mimo obowiązku współdziałania z pozwaną natychmiast złożyła oświadczenie

o odstąpieniu od umowy, uniemożliwiając pozwanej złożenie wyjaśnień

i odniesienie się do podstaw odstąpienia od zawarcia umowy przed złożeniem

takiego oświadczenia. Powódka nie zweryfikowała dokładnie dokumentów, które

stanowiły podstawę zamieszczenia w księgach wieczystych wpisanych w nich

wzmianek. Sąd drugiej instancji uznał, że powódka nie była rzeczywiście

zainteresowana zakupem nieruchomości 30 marca 2020 r., gdyż pomimo

wykazywanej przez pozwaną woli zawarcia umowy i ostatecznego wyjaśnienia, że

wnioski, na skutek których zamieszczone zostały wzmianki nie zostały

uwzględnione, to nie chciała zmienić swojego stanowiska i nie wykazywała

jakiegokolwiek zainteresowania zawarciem umowy przyrzeczonej.

Sąd drugiej instancji uznał, że pozwana również była odpowiedzialna za nie

zawarcie umowy, gdyż zaniedbała dokonania czynności prawnych lub faktycznych,

w wyniku których zawarcie umowy przyrzeczonej byłoby możliwe 30 marca 2020 r.,

gdy jej pełnomocnik A.S. był chory. W takim przypadku stwierdził, że profesjonalny

charakter działalności pozwanej wymagał zabezpieczenia się na wypadek

niemożności stawiennictwa się jej reprezentanta w miejscu i czasie, w których miało

dojść do podpisania umowy. Sąd Apelacyjny uznał, że obie strony ponoszą

odpowiedzialność za nie zawarcie umowy przyrzeczonej przenoszącej własność

nieruchomości, niezależnie od stopnia tej odpowiedzialności.

I CSK 3533/25

4

Skutkiem powyższego było przyjęcie, że obie strony powinny sobie zwrócić

świadczenia w oparciu o art. 394 § 3 k.c., a więc pozwana została zobowiązana do

zwrotu na rzecz powoda wpłaconego przez niego zadatku w wysokości 738.000 zł.

Ocena prawna dokonana przez sąd drugiej instancji nie jest oczywiście wadliwa.

Zgodnie z art. 394 § 3 k.c. w razie rozwiązania umowy zadatek powinien być

zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy

wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które

żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą

odpowiedzialność obie strony. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się,

że przyjęcie jako podstawy orzeczenia art. 394 § 3 k.c. jest wyrazem odstąpienia od

zastosowania przytoczonej przez powoda normy określonej w art. 394 § 1 k.c.,

która ma zastosowanie w przypadku niewykonania umowy, a nie jej rozwiązania

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2021 r., V CSKP 165/21).

W postanowieniu z 14 lutego 2020 r., IV CSK 451/19 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

nawet jeżeli bezpośrednim impulsem do odstąpienia od zawarcia umowy były

okoliczności wskazywane przez pozwanego, odwołującego się do „pominiętego”

materiału dowodowego, to nie wyklucza to jeszcze konstatacji, iż pośrednie, choć

nadal istotne znaczenie, miały dalsze, ustalone przez Sądy przyczyny.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c., orzeczono

jak w postanowieniu.

Marta Romańska

[dr]

[SOP]