Bank przegrał w SN spór o kredyt indeksowany kursem waluty obcej, skarga kasacyjna nie przyjęta do rozpoznania

Wyrokiem z 16 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w sprawie

z powództwa M.M. i J.M. przeciwko Bankowi w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek

apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 4 kwietnia 2023 r.

sprostował oznaczenie pozwanej w rubrum wyroku Sądu pierwszej instancji w

sposób szczegółowo wskazany w sentencji wyroku (pkt I); zmienił pkt 2 wyroku

Sądu pierwszej instancji w ten tylko sposób, że uchylił go co do zasądzonej kwoty

42 034,08 zł i umorzył postępowanie w tym zakresie (pkt II); oddalił apelację

w pozostałej części (pkt III); zasądził od pozwanej na rzecz powodów koszty

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (pkt IV).

I CSK 3594/25

2

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając to orzeczenie w części, tj. w zakresie punktów III i IV, wnosząc

o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, jak również o uchylenie

w zakresie punktów 1, 2 (w części uwzględniającej powództwo o zapłatę), 4 i 5

wyroku Sądu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie

powództwa także w pozostałej części z uwagi na oczywistą zasadność przywołanej

w skardze kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego, oraz o zasądzenie

od powodów na rzecz pozwanej kosztów postępowania za obie instancje, w tym

kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych;

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, jak również o

uchylenie w części tj. w zakresie pkt. 1, 2 (w części uwzględniającej powództwo o

zapłatę), 4 i 5 wyroku Sądu pierwszej instancji oraz o przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części;

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części oraz o

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania

w zaskarżonej części. Ponadto, pozwana wniosła o zasądzenie od powódki na

swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwana wskazała na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych,

które sformułowała w formie pytań:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

I CSK 3594/25

3

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej

strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów

nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?;

3) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r.,

poz. 38, dalej: „pr. bank”), wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego

ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej

albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,

prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku

zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w

osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź

innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie

innej, niż waluta krajowa?

Pozwana powołała się również na potrzebę wykładni przepisów mających

budzić poważne wątpliwości lub wywoływać rozbieżności w orzecznictwie sądów,

tj.: 1) art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE z 1993 r., L 95,

s. 29; dalej jako „dyrektywa 93/13"), art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art.

354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.

bank.; 2) art. 189 k.p.c.

I CSK 3594/25

4

Powodowie złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanej, w której

wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz

o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do

przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

koncentruje się wokół problematyki skutków uznania za abuzywne postanowień

umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej dotyczących zasad ustalania

tego kursu na potrzeby wykonania umowy.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za abuzywne

należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego

ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;

z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).

Tymczasem źródłem abuzywności tego rodzaju postanowień jest również,

a może przede wszystkim, nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami umowy

ryzyka ekonomicznego związanego z ewentualną zmianą kursu waluty obcej. Z

tego rodzaju nierównomiernym rozłożeniem ryzyka pomiędzy bankiem a

konsumentem mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu.

Ryzyko instytucji kredytowej (banku) jest bowiem bardzo ograniczone – to,

że może ona uzyskać mniejszy zysk niż ustalony według kursu obowiązującego w

dniu zawarcia umowy, jest w znacznej mierze przewidywalne i tylko nadzwyczajne

sytuacje związane ze stanem gospodarki (kryzysy walutowe, krach giełdowy, wojna

itp.) mogą doprowadzić do nadzwyczajnej zmiany na jego niekorzyść. Natomiast

ryzyko konsumenta jest zasadniczo nieograniczone a wpływ na stopień tego ryzyka

mają nie tylko zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, ale również zdarzenia

o bardziej przewidywalnym charakterze. Sytuacja konsumenta zależy każdorazowo

od wahań „w górę” kursu waluty indeksacji, przy czym umowa kredytu zawarta

przez strony nie przewiduje żadnej górnej granicy tego kursu, po której osiągnięciu

I CSK 3594/25

5

dalszy jego wzrost nie wpływa już na wysokość świadczeń spełnianych przez

konsumenta na rzecz banku. Poprzez wyznaczenie takiej granicy strony umowy

dzieliłyby między siebie ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty indeksacji. Jest

to tym istotniejsze, że umowa kredytu generuje długoterminowy stosunek prawny,

w związku z czym znaczny wzrost kursu waluty obcej względem kursu z dnia

zawarcia umowy kredytu powoduje, że zostają zaburzone proporcje pomiędzy

łączną wysokością rat kapitałowo-odsetkowych spłaconych przez konsumenta a

wysokością udostępnionego mu kapitału.

W ten sposób dochodzi do nierównomierności ryzyka, które z uwagi na

przewidziany w umowie kredytu mechanizm dla przedsiębiorcy jest istotnie

ograniczone, zaś dla konsumenta nieograniczone. Innymi słowy, każdy kurs „w

górę” według istniejącego w umowie mechanizmu, a zatem zmiana niekorzystna

ekonomicznie dla słabszej strony umowy, jest dla konsumenta wiążący (ad

infinitum) bez względu na jego wysokość czy okoliczności zmiany i to w

nieograniczonym zakresie, na co konsument w żadnym razie nie ma wpływu.

Natomiast analogicznego ryzyka ad infinitum bank na siebie wobec konsumenta nie

przyjmuje. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i to właśnie przesądza o

abuzywnym charakterze zawartych w umowie postanowień dotyczących indeksacji

(zob. wyrok SN z 16 maja 2024 r., II CSKP 1305/22).

Celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi

pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za

nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych

warunków umowy (wyroki TSUE: z 23 listopada 2023 r., C-321/22,

ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341,

pkt 72 i przywołane tam orzecznictwo). Chodzi o zastąpienie formalnej równowagi

praw i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą rzeczywistą, która

przywraca równość stron (wyrok TSUE z 15 marca 2012 r., C-453/10,

ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam orzecznictwo).

Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych

dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego

kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, co jest postulowane

I CSK 3594/25

6

w wielu skargach kasacyjnych wnoszonych przez banki, w tym w skardze

wniesionej w niniejszej sprawie, nie doprowadziłoby do wprowadzenia rzeczywistej

równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem, ponieważ konsument dalej

ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty obcej. W

umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem postanowienia limitującego

ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby się wyłącznie sposób

ustalania kursu waluty obcej, co jest niewystarczające do uznania, że pozycja

banku i konsumenta stała się równorzędna.

Odnosząc się z do zagadnień sformułowanych przez pozwaną oraz

wskazanych przepisów mających budzić wątpliwości i wywoływać rozbieżności w

orzecznictwie, należy podkreślić, że kwestie podniesione przez skarżącą w ramach

uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania były już

przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego. Istotne znaczenie ma w tym

kontekście w szczególności uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która z chwilą jej podjęcia

uzyskała moc zasady prawnej w świetle art. 87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), i jako taka

wiąże inne składy Sądu Najwyższego.

Zgodnie z uchwałą:

1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże

także w pozostałym zakresie.

3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy

całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,

I CSK 3594/25

7

powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na

rzecz każdej ze stron.

4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot

wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia

następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem

banku związanie postanowieniami umowy.

5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze

stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków

pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili

popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały

determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w szczególności w zakresie, w jakim pozwana wskazuje na możliwość utrzymania

w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej po wyeliminowaniu

z niej postanowień dotyczących zasad ustalania tego kursu mających charakter

abuzywny i zastąpienia ich innym sposobem określenia kursu waluty obcej, np.

poprzez odwołanie się do kursu średniego NBP.

Co do pozostałych kwestii podniesionych przez pozwaną

w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że

także na ich temat Sąd Najwyższy wypowiadał się w dotychczasowym

orzecznictwie:

- co do tego, czy umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, Sąd

Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22;

- co do możliwości stosowania stawki WIBOR do umowy kredytu indeksowanego

po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowień dotyczących indeksacji Sąd

Najwyższy wypowiedział się już m.in. w wyrokach: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22;

I CSK 3594/25

8

- co do przysługiwania kredytobiorcy interesu prawnego, w rozumieniu art. 189

k.p.c., w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu

Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 26 maja 2022 r., II CSKP

19/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 334/22.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). Z uwagi na wniesienie przez powodów

odpowiedzi na skargę kasacyjną po upływie terminu Sąd Najwyższy oddalił

wniosek powodów o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu w kasacyjnym (odpis skargi doręczono

pełnomocnikowi powodów 28 października 2025 r. a odpowiedź na skargę została

nadana 14 listopada 2025 r.).

Wniosek o zasądzenie kosztów procesu sformułowany w odpowiedzi na

skargę wniesionej po terminie określonym w art. 3987 § 1 k.p.c. nie jest skuteczny

(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 2 marca 2010 r., II PK 241/09, i z 18 stycznia

2012 r., II PK 95/11).

SSN Kamil Zaradkiewicz

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]