Bank chciał ratować kredyt po usunięciu jednostronnego kursu. SN nie przyjął skargi

Wyrokiem z 6 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, w sprawie

z powództwa K.A. i A.A. przeciwko Bankowi S.A. w W. o zapłatę i ustalenie, na

skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z 28 czerwca

2023 r. oddalił apelację (pkt I), a także rozstrzygnął o kosztach postępowania

apelacyjnego (pkt II).

I CSK 3623/25

2

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie go w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

skarżąca wskazała, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów mających

budzić poważne wątpliwości i wywoływać rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.

art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków uznania

postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień

przepisami dyspozytywnymi.

Powodowie złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanej, w której

wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz

o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do

przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Uzasadnienie wniosku koncentruje się wokół problematyki skutków uznania

za abuzywne postanowień umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej

dotyczących zasad ustalania tego kursu na potrzeby wykonania umowy.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, za abuzywne

należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego

ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;

z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).

Jak wielokrotnie wskazywano w dotychczasowym orzecznictwie, źródłem

abuzywności tego rodzaju postanowień jest przede wszystkim, nierównomierne

rozłożenie pomiędzy stronami umowy ryzyka ekonomicznego związanego z

ewentualną zmianą kursu waluty obcej (zob. przede wszystkim wyrok SN z 16 maja

2024 r., II CSKP 1305/22).

I CSK 3623/25

3

Celem dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE z 1993 r., Nr L

95, s. 29) jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami

poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe przy

jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków umowy

(wyroki TSUE: z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341, pkt 72 i przywołane tam

orzecznictwo). Chodzi przy tym o zastąpienie formalnej równowagi praw

i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą rzeczywistą, która

przywraca równość stron (wyrok TSUE z 15 marca 2012 r., C-453/10,

ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam orzecznictwo).

Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych

dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego

kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, co jest postulowane

w wielu skargach kasacyjnych wnoszonych przez banki, w tym w skardze

wniesionej w niniejszej sprawie, nie doprowadziłoby do wprowadzenia rzeczywistej

równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem, ponieważ konsument dalej

ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty obcej. W

umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem postanowienia limitującego

ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby się wyłącznie sposób

ustalania kursu waluty obcej, co jest niewystarczające do uznania, że pozycja

banku i konsumenta stała się równorzędna.

Uzasadniając potrzebę dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni art.

3851 § 1 i 2 k.c. skarżąca przywołuje dawniejsze orzecznictwo (nawet z 2016 r.),

nie dostrzegając, że wskazywane przez nią kwestie zostały już rozstrzygnięte

w orzecznictwie nowszym.

Zgodnie z uchwałą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III

CZP 25/22, która z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej w świetle art.

87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.:

Dz.U. z 2024 r., poz. 622),:

I CSK 3623/25

4

1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże

także w pozostałym zakresie.

3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy

całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,

powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na

rzecz każdej ze stron.

4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot

wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia

następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem

banku związanie postanowieniami umowy.

5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze

stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków

pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili

popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały

determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w szczególności w zakresie, w jakim pozwany wskazuje na możliwość utrzymania

w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej po wyeliminowaniu

z niej postanowień dotyczących zasad ustalania tego kursu mających charakter

abuzywny i zastąpienia ich innym sposobem określenia kursu waluty obcej, np.

poprzez odwołanie się do kursu średniego NBP.

I CSK 3623/25

5

Sąd Najwyższy zwraca również uwagę, że argumentacja przedstawiona

przez pozwaną w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania stanowi niedopuszczalną próbę podważania ważności nominacji

sędziowskiej sędziów, którzy wydali wskazaną wyżej uchwałę.

Badanie ważności lub skuteczności aktu ustrojowego powołania sędziego

przez Prezydenta RP oraz wynikającego z niego stosunku ustrojowego łączącego

sędziego z Rzeczpospolitą Polską – odrębnego od stosunku służbowego – nie jest

dopuszczalne w jakimkolwiek postępowaniu przed sądem lub innym organem

państwowym. Powołanie sędziego na urząd następuje bezpośrednio na podstawie

art. 179 Konstytucji RP oraz stanowi podstawę prawno-konstytucyjnego

(ustrojowego) stosunku, który jako taki nie może być przedmiotem kontroli sądowej

(zob. zamiast wielu np. postanowienie SN z 30 kwietnia 2024 r., I NWW

60/24). Wynika to z faktu, iż powołanie na urząd sędziego wiąże się ze skutkiem

w postaci powierzenia sędziemu sprawowania czynności o władczym charakterze

z zakresu wykonywania władzy sądowniczej, do których kompetencje wywodzi

sędzia wprost z norm konstytucyjnych, w których zakotwiczona jest jego

inwestytura. Obowiązkiem każdego sędziego powołanego na urząd przez

Prezydenta Rzeczypospolitej, korzystającego w ten sposób z przysługującej mu

prerogatywy, jest wymierzanie sprawiedliwości. Służba ta znajduje nienaruszalne

podstawy w trwałości i niepodważalności aktu prezydenckiego powołania (art.

179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zob.

postanowienie SN z 29 stycznia 2024 r., I USK 95/23).

Jak wskazuje TK, „powoływanie sędziów ma charakter kompetencji

zakotwiczonej bezpośrednio w art. 179 Konstytucji, dla którego interpretacji istotne

znaczenie ma kwalifikacja jej jako prerogatywy, oraz w art. 126 ust. 1 Konstytucji w

zakresie, w jakim stanowi, że Prezydent jest najwyższym przedstawicielem

Rzeczypospolitej Polskiej” (wyrok TK z 24 października 2017 r.,

K 3/17, OTK ZU A/2017, poz. 68; zob. też wyroki TK: z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20,

OTK ZU A/2020, poz. 61; z 16 maja 2024 r., U 1/24, OTK ZU poz. 47/A/2024;

postanowienie TK z 23 czerwca 2008 r., Kpt 1/08, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 97).

W zakresie odnoszącym się do aktu nominacyjnego, art. 179 Konstytucji RP jest

I CSK 3623/25

6

stosowany bezpośrednio jako samoistna podstawa prawna aktu urzędowego

Prezydenta.

Akt głowy państwa o powołaniu na urząd sędziego nie podlega weryfikacji

wobec braku odpowiedniego trybu, a taki musiałby wprost wynikać z norm rangi

konstytucyjnej, skoro dotyczyłby oceny i ewentualnej ingerencji w kompetencje

innego organu określone i ukształtowane wprost w Konstytucji RP. Brak takich

norm pozwalających na ocenę i weryfikację ważności bądź skuteczności aktu

powołania sędziego oznacza, iż żaden inny organ władzy publicznej, w tym żaden

sąd, nie może sobie przypisać ani wprost, ani pośrednio, tj. przez podważanie

systemowe niezależności sędziowskiej, takich kompetencji (tak wprost TK w

wyroku z 10 marca 2022 r., K 7/21, OTK ZU, poz. 24/A/202; zob. też np.

postanowienie SN z 25 listopada 2022 r., II CSKP 426/22). Stanowiłoby to

oczywiste i rażące naruszenie standardu praworządności w jej prawdziwym i

rzeczywistym wymiarze, tj. określonym w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej. Zgodnie z tym przepisem każdy organ władzy publicznej, a zatem także

każdy sąd, obowiązany jest działać, a zatem wykonywać przyznane mu władztwo

jedynie na podstawie wyraźnej kompetencji wynikającej z odpowiednich przepisów

– na podstawie zatem i w granicach prawa. Jednocześnie kompetencji żadnego

organu, w tym sądu, nie wolno nie tylko mu przypisywać bez wyraźnej podstawy

normatywnej, ale nawet domniemywać. Odnosi się to również do kompetencji sądu,

który nie może jej w tym zakresie wywodzić z ogólnej funkcji wymiaru

sprawiedliwości.

Brak kompetencji do oceny lub weryfikacji skuteczności powołania na urząd

sędziego oznacza, iż działanie zmierzające do osiągnięcia rezultatu

„weryfikującego” poprzez przypisanie sobie przez jakikolwiek organ władzy

publicznej, w tym przez sąd, wprost lub pośrednio, kompetencji tego rodzaju, jest

zakazane. Nota bene dotyczy to także weryfikacji, na etapie po powołaniu, aktów

nieprzypadkowo chronologicznie poprzedzających samo powołanie, a zatem w

szczególności uchwały Krajowej Rady Sądownictwa o przedstawieniu kandydata na

urząd sędziego. Taka bowiem uchwała poprzez przedstawienie kandydata na

sędziego Prezydentowi RP wywołała ostateczny skutek. Powołanie z kolei skutkuje

powstaniem nowego stanu prawnego i statusu osobowego (ukształtowanego

I CSK 3623/25

7

konstytucyjnie) funkcjonariusza publicznego, jakim jest sędzia, a w związku z tym

odpadnięciem możliwości weryfikacji uchwały nawet wówczas, gdyby miała być ona

oceniana na wcześniejszym etapie, tj. przed podjęciem decyzji przez głowę

państwa. Kolejność obu aktów procedury nominacyjnej, tj. przedstawienia

kandydata przez KRS oraz powołanie na urząd sędziego w świetle art. 179

Konstytucji RP nie jest przypadkowa. Akt Prezydenta RP zamyka i wieńczy proces

nominacyjny w sposób nieodwracalny, a ewentualnym trybem pozwalającym na

podważenie statusu sędziego (jednak nie z uwagi na procedurę nominacyjną), jest

ten, przewidziany w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP. Nieprzypadkowo też art. 180 ust.

1 Konstytucji stanowi o nieusuwalności sędziego, a w istocie skutek równoważny

usunięciu sędziego byłby osiągnięty pozakonstytucyjnym trybem poprzez

umożliwienie weryfikacji procedury nominacyjnej, w tym także jedynie poprzez

wskazanie istnienia rzekomego „instytucjonalnego braku niezależności” sędziego.

Stabilność urzędu sędziego i niepodważalność czynności orzeczniczych z powodu

trybu nominacyjnego nie stanowią wartości „samych dla siebie”, czy też służących

nieuzasadnionej ochronie indywidualnego stosunku pracowniczego sędziego, lecz

prowadzą do urzeczywistnienia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1

Konstytucji RP).

De constitutione lata tylko sposób powoływania tzw. sędziowskiej części

Krajowej Rady Sądownictwa według standardu tzw. łańcucha demokratycznej

legitymizacji tego organu (zob. np. postanowienie niemieckiego Federalnego Sądu

Konstytucyjnego z 15 lutego 1978 r., BVerfGE 47, 253 [273]), odpowiada

wymaganiom konstytucyjnym, wynikającym bezpośrednio z art. 2 i art. 4 ust. 2

Konstytucji RP. Zgodność z Konstytucją obecnego modelu wyboru kandydatów

z uwagi na sposób wyboru tzw. sędziowskiej części KRS wzmocniło domniemanie

konstytucyjności w wyroku TK z 25 marca 2019 r., K 12/18 (OTK ZU poz. 17/2019).

Krajowa Rada Sądownictwa wybierana w trybie i na zasadach określonych po

2017 r. stanowi KRS dysponującą taką demokratyczną legitymacją. Tej legitymacji

nie mają natomiast sędziowie jako grupa zawodowa, choćby z tego względu, iż

dokonywali przed 2018 r. wyboru tzw. sędziowskiej części KRS nie jako organy

władzy publicznej o legitymacji demokratycznej wywodzonej z aktu wyboru

obywateli w wyborach okresowych, tajnych, bezpośrednich i równych, lecz

I CSK 3623/25

8

wyłącznie jako członkowie grupy zawodowej. Konstytucja RP nie przewiduje i nie

dopuszcza możliwości kształtowania składów konstytucyjnych organów władzy

publicznej w taki sposób, tj. poprzez kooptację lub wybory w ramach jedynie jednej

grupy zawodowej. Taki model KRS jest oczywiście sprzeczny ze standardem

wynikającym z art. 2 i art. 4 ust. 2 Konstytucji RP (zasada demokracji).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art.

39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 118).

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]