SN nie przyjął skargi w sprawie testamentu z 2021 r., uczestniczka zapłaci 360 zł kosztów

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 3640/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co

do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Uczestniczka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

z powołaniem się na okoliczność, że w niniejszej sprawie zachodzi potrzeba

wykładni przepisu prawa (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 945 § 1 pkt 1 k.c.,

w związku z koniecznością udzielenia odpowiedzi na następujące pytania: -

„w oparciu o jakie kryteria Sąd winien badać stopień osłabienia siły woli

i aktywności testatora uniemożliwiającego mu przeciwstawienie się naciskom osoby

trzeciej i w konsekwencji, skutkujące wypełnieniem dyspozycji art. 945 § 1 pkt 1

k.c.?”; - „czy przy podniesieniu wątpliwości co do stopnia osłabienia siły woli

i aktywności testatora przez stronę postępowania zachodzi konieczność

podejmowania przez Sąd czynności zmierzających do weryfikacji tych okoliczności

z urzędu w zakresie występowania o udostępnienie dokumentacji medycznej oraz

zasięgnięcie opinii biegłych z zakresu psychologii i psychiatrii?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

I CSK 3640/25

3

Problemy powołane przez skarżącą nie zostały ujęte

abstrakcyjnie, a przeciwnie – mają charakter pytań o to, w jaki sposób – w świetle

art. 945 § 1 pkt 1 k.c. – powinien być oceniony kontekst faktyczny, na którego tle

zostały sformułowane. Natomiast kontekst ten nie uwzględnia istotnych ustaleń

Sądów meriti, a w części prezentuje je odmiennie niż wynika z tych ustaleń, co ma

zmierzać do ich zakwestionowania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że stan wyłączający

świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może być rozumiany

wyłącznie jako stan, w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie

wyłączona. Brak swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli musi wynikać

z przyczyny wewnętrznej, znajdującej się „wewnątrz” osoby składającej

oświadczenia woli, a nie z okoliczności zewnętrznych. Sugestia osób trzecich nie

wyłącza swobody powzięcia decyzji, gdyż w przeciwnym razie niemal każde

oświadczenie woli byłoby dotknięte wadą wskazaną w art. 945 § 1 pkt 1 k.c., rzadko

bowiem człowiek działa zupełnie swobodnie. Sugestie osób trzecich nie wyłączają

swobody powzięcia decyzji, ponieważ chodzi o zachowanie zdolności do podjęcia

decyzji niezależnie od istnienia lub braku tych sugestii. Stan wyłączający

w szczególności swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może być wywołany

„z jakichkolwiek powodów”, może być uzasadniony również przyczyną zewnętrzną

w postaci przymusu, pod którym faktycznie znalazł się testator. O braku swobody

powzięcia decyzji i wyrażania woli przez spadkodawcę mają rozstrzygać

występujące łącznie (kumulatywnie) cztery elementy: 1) podatność spadkodawcy

na wpływy osoby, której zarzuca się zawładnięcie jego wolą, 2) możliwość

(sposobność) wywarcia na spadkodawcę wpływu i doprowadzenia do

oczekiwanego rozrządzenia, 3) aktywne uczestnictwo osoby, której zarzuca się

zawładnięcie wolą spadkodawcy, przy sporządzaniu przez niego testamentu,

4) pożądany wniosek rozrządzenia testamentowego przynoszący beneficjentowi

nieuzasadnioną korzyść z pokrzywdzeniem innych naturalnych spadkobierców

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2004 r., III CK 523/02, z 18

maja 2017 r., I CSK 551/16).

Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że zasadniczo okoliczność pozostawania

testatora pod wpływem sugestii i presji spadkobierców, na których opiece polega,

I CSK 3640/25

4

może być traktowana jako wyłączająca swobodę testowania (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 5 marca 2018 r., IV CSK 469/17). Jednak ustalenie czy

w danym stanie faktycznym okoliczność ta będzie mogła być uznana za przesłankę

zastosowania art. 945 § 1 pkt 1 k.c. zależy od konkretnych okoliczności sprawy

i ustaleń faktycznych, które zgodnie z art. 39813 k.p.c. wyłączone są spod kontroli

Sądu Najwyższego

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że spadkodawca sporządził 19

lutego 2021 r. testament holograficzny, w którym do całości spadku powołał córkę

W.F.-I.K. To rozrządzenie testamentowe było uzasadnione okolicznościami, gdyż w

chwili sporządzenia testamentu spadkodawca był związany z I.K., a z osobą, na

rzecz której sporządził wcześniejszy i odwołany testament był w sporze o kwotę

125.000 euro. Testament z 19 lutego 2021 r. został sporządzony w całości

własnoręcznie i opatrzony datą oraz podpisem w kancelarii notarialnej. Sąd drugiej

instancji nie znalazł podstaw do zakwestionowania świadomości testatora w chwili

testowania w rozumieniu art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Uczestniczka nie wykazała, że

spadkodawca w tym dniu nie był zdolny do świadomego i swobodnego podjęcia

decyzji i wyrażenia swej woli. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynikało, że

testator w wieku 80 lat był w dobrej kondycji umysłowej i psychicznej oraz miał

swobodę podejmowanych działań. Spadkodawca nie cierpiał na choroby

psychiczne, które znosiłyby jego zdolność testowania.

Wbrew twierdzeniom skarżącej sam podeszły wiek i związane z nim

ograniczenia w postrzeganiu rzeczywistości, w szczególności możliwa podatność

na wpływy otoczenia, nie stanowią elementu przesądzającego o niezdolności do

rozporządzeń na wypadek śmierci.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz – co do

kosztów postępowania – art. 520 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.

U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

Marta Romańska

I CSK 3640/25

5

[a.ł]

[dr]