Wierzyciel chciał raty 900 zł od upadłej. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

I CSK 3703/23

2

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika wierzyciela –

Gminy Miejskiej K. – od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 24 maja

2023 r. (sygn. akt XII Gz 98/23), którym oddalono jego zażalenie na postanowienie

Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie z 24 stycznia 2023 r.

(sygn. akt VIII GUp 694/20/S), dotyczące ustalenia planu spłaty wierzycieli upadłej

M.S., osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Skarżący

zaskarżył postanowienie w całości. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, skarżący – opierając skargę na drugiej podstawie kasacyjnej –

powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., twierdząc, że skarga jest

oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Powołana przez skarżącego przesłanka oczywistej zasadności skargi

zachodzi wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej

wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień

przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej

instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym polegających w

szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście

sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i

nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na

oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie

faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno

konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca

racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie

polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,

IV CSK 307/19). Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek odwoławczy w

postaci skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy

stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji zaskarżonego skargą

kasacyjną (art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie

I CSK 3703/23

3

w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma

na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod

pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów

prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine

niedopuszczalny (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2006 r.,

IV CSK 100/06 i z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 211/06).

W świetle przedstawionych kryteriów nie można przyjąć, aby skarżący

wykazał oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Skarżący wywodzi ją z zarzutu

naruszenia przepisów postępowania – art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c., art.

316 § 1 k.p.c., art. 229 k.p.c. oraz art. 229 ust. 1 Prawa upadłościowego – poprzez

ich niezastosowanie, twierdząc, że Sąd drugiej instancji pominął okoliczność

istniejącą w chwili orzekania, wynikającą z odpowiedzi upadłej na zażalenie z 22

kwietnia 2023 r., w której upadła zadeklarowała możliwość dokonywania spłat w

wysokości 900 zł miesięcznie zamiast 600 zł. Skarżący kwalifikuje tę wypowiedź

jako przyznanie faktu w rozumieniu art. 229 k.p.c. i wywodzi, że jej

nieuwzględnienie stanowiło rażące, oczywiste i kwalifikowane naruszenie

wskazanych przepisów procesowych, które – jego zdaniem – miało istotny wpływ

na wynik sprawy i doprowadziło do oddalenia zażalenia. Istota zarzutu sprowadza

się zatem do twierdzenia, że Sąd Okręgowy pominął – według skarżącego –

przyznanie przez upadłą możliwości spłacania rat w wyższej wysokości.

Analiza treści zarzutów prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna –

niezależnie od użytej przez skarżącego kwalifikacji – w rzeczywistości zmierza do

podważenia ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji poprzez nadanie

oświadczeniu upadłej charakteru przyznania faktu w rozumieniu art. 229 k.p.c., co

na mocy art. 3983 § 3 k.p.c. nie może być podniesione w podstawach skargi

kasacyjnej, w konsekwencji nie może uzasadniać stanowiska strony, że z powodu

naruszenia tego przepisu skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Zarzut ten

dotyczy bowiem sfery ustaleń faktycznych i jako taki mieści się w zakresie zakazu

wynikającego z art. 3983 § 3 k.p.c. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że zakaz ten obejmuje nie tylko ocenę dowodów w rozumieniu art.

233 § 1 k.p.c., lecz także przepisy pozwalające sądom meriti na ustalanie faktów

I CSK 3703/23

4

metodą bezdowodową, w tym art. 229 k.p.c. (fakty przyznane), art. 230 k.p.c. (fakty

niezaprzeczone) oraz art. 231 k.p.c. (domniemania faktyczne). Podkreślano to

wielokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki: z 18 lutego

2011 r., I CSK 298/10, z 25 marca 2022 r., II CSKP 317/22, z 20 kwietnia 2023 r., II

CSKP 1546/22 oraz postanowienia: z 30 czerwca 2006 r., V CSK 146/06, z 15

września 2023 r., I CSK 4738/22, z 12 grudnia 2025 r., I CSK 3712/24). Zasadniczy

i kluczowy zarzut naruszenia art. 229 k.p.c. wypełniający podstawę skargi

kasacyjnej nie może zatem zostać uznany za oczywiście uzasadniony. Pozostałe

powołane przepisy procesowe służą jedynie wsparciu tej samej tezy skarżącego i w

istocie sprowadzają się do próby zakwestionowania ustaleń faktycznych Sądu

drugiej instancji, co jest niedopuszczalne w świetle art. 3983 § 3 k.p.c.

Niezależnie od tej oceny należy mieć także na względzie, że samo

przyznanie faktu – nawet gdyby miało miejsce – nie wiąże sądu w sposób

automatyczny. Sąd ma obowiązek ocenić, czy przyznanie nie budzi wątpliwości, a

ocena ta należy do sfery ustaleń faktycznych i swobodnej oceny materiału

procesowego. Dotyczy to również deklaracji upadłej co do możliwości uiszczania

wyższej raty. Ocena tej deklarowanej zdolności płatniczej wymaga uwzględnienia

całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, w tym rzeczywistych możliwości

finansowych upadłej przez pryzmat przepisów prawa materialnego regulujących

plan spłaty wierzycieli. Nie można zatem uznać, że samo wskazanie przez upadłą

kwotę 900 zł miesięcznie na spłatę wierzytelności przy jej skromnych dochodach i

obciążeniach prowadziło w sposób oczywisty do obowiązku ustalenia wysokości

miesięcznej kwoty spłaty wierzytelności skarżącego w tej wysokości.

Wskazać należy, że art. 382 k.p.c. nie nakłada na sąd drugiej instancji

obowiązku uznania za wiążące każdego twierdzenia strony. Oświadczenie upadłej

miało charakter ocenny i dotyczyło jej subiektywnej oceny możliwości finansowych,

a nie faktu obiektywnego. W istocie oświadczenie upadłej złożone w odpowiedzi na

zażalenie nie miało charakteru przyznania faktu, lecz stanowiło deklarację

warunkową („po odpowiednich zmianach w budżecie”), odnoszącą się do

przyszłych możliwości płatniczych, a nie do faktów istniejących w chwili orzekania.

Sąd drugiej instancji nie był związany taką deklaracją i miał obowiązek ocenić ją w

kontekście całokształtu materiału sprawy, w tym sytuacji rodzinnej, dochodowej i

I CSK 3703/23

5

majątkowej upadłej. Sąd Okręgowy dokonał takiej oceny. Nieuwzględnienie tego

oświadczenia nie stanowi naruszenia art. 382 k.p.c. Z kolei art. 229 ust. 1 Prawa

upadłościowego pełni jedynie funkcję technicznego odesłania do przepisów

Kodeksu postępowania cywilnego i nie kształtuje praw ani obowiązków

materialnych stron.

Sąd drugiej instancji, odnosząc się do zarzutów zażalenia, podzielił ustalenia

i ocenę Sądu Rejonowego dotyczącą sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodowej

upadłej. Wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż upadła mogłaby wykonywać

plan spłaty w wysokości wyższej niż 600 zł miesięcznie, a zgromadzony materiał

nie uzasadnia podwyższenia raty do kwoty postulowanej przez wierzyciela. Sąd

Okręgowy podkreślił, że upadła utrzymuje męża, ponosi stałe koszty związane z

wychowaniem wnuka, a świadczenia otrzymywane na ten cel nie rekompensują w

całości kosztów jego utrzymania i edukacji. W świetle tych okoliczności Sąd

Okręgowy uznał, że brak jest podstaw do zwiększenia wysokości raty ponad 600 zł

miesięcznie. Nawet gdyby przyjąć, że Sąd drugiej instancji powinien był szerzej

odnieść się do treści odpowiedzi na zażalenie, skarżący nie wykazał, aby

ewentualne uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Różnica między ratą

600 zł a 900 zł wynosi 300 zł miesięcznie, co w skali trzyletniego planu spłaty daje

10 800 zł. Przy zadłużeniu przekraczającym 400 000 zł nie sposób uznać, aby spór

o taką kwotę mógł prowadzić do wniosku o oczywistej wadliwości zaskarżonego

orzeczenia. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie zarzucił naruszenia

żadnego z przepisów prawa upadłościowego, które stanowiły podstawę

rozstrzygnięcia Sądów meriti, w szczególności art. 49115 ust. 4 Prawa

upadłościowego, który określa kryteria ustalania wysokości rat w planie spłaty

wierzycieli i na którym to przepisie Sądy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia,

dokonując oceny możliwości zarobkowych upadłej, jej sytuacji rodzinnej, kosztów

utrzymania oraz realności wykonania planu spłaty. Skarga kasacyjna nie

kwestionuje zastosowania tych przepisów, lecz jedynie polemizuje z oceną

faktyczną dokonaną przez Sądy obu instancji. Brak zarzutu naruszenia prawa

materialnego wyklucza możliwość uznania skargi za oczywiście uzasadnioną.

Skarga kasacyjna ma charakter wyłącznie polemiczny i zmierza do ponownej

oceny materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych, co jest niedopuszczalne w

I CSK 3703/23

6

postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją, a zgodnie z

art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Skarżący nie wykazał, aby zaskarżone orzeczenie

opierało się na oczywiście błędnej wykładni lub zastosowaniu prawa, co wyklucza

możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W

konsekwencji nie można przyjąć, aby zaskarżone orzeczenie było dotknięte

naruszeniem prawa o charakterze oczywistym, widocznym prima facie, które

uzasadniałoby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na powołanej podstawie.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]