Pozwana nie przeforsowała skargi. Sąd Najwyższy odmówił jej przyjęcia i obciążył ją kosztami

I CSK 3796/24

2

Wyrokiem z 19 marca 2024 r. Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach

orzekając w sprawie z powództwa K.C. przeciwko H.C. o ustanowienie

rozdzielności majątkowej, oddalił powództwo.

Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z 13 czerwca 2024 r.– orzekając na

skutek apelacji powoda - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustanowił

rozdzielność majątkową pomiędzy stronami - z dniem 29 stycznia 2018 roku;

oddalił powództwo i apelację w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach

postępowania za obie instancje.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną H.C.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jej zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona bowiem wyrok

Sądu drugiej instancji w sposób istotny oraz rażący narusza art. 52 § 1 i 2 k.r.o.

oraz art. 382 k.p.c., a także art. 387 § 21 k.p.c.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

I CSK 3796/24

3

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r.,

III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym

wyżej rozumieniu.

Skarżąca odniosła tę przyczynę kasacyjną do przytoczonych w podstawach

skargi zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego, ale w uzasadnieniu

wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie

prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie

faktycznym (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Jego ujęcie wskazuje, że pozwana

traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako

instrument pozwalający jej na kwestionowanie niesatysfakcjonującego ją

rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie

służy.

I CSK 3796/24

4

Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Okręgowy nie pozwala przy tym

stwierdzić oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać

analizowanej przesłance. Sąd Okręgowy przedstawił podstawę faktyczną i prawną

swojego rozstrzygnięcia i wyjaśnił przyczyny dla których orzekł o ustanowieniu

rozdzielności majątkowej między małżonkami z datą wniesienia przez powoda

pozwu o rozwód (29 stycznia 2018 r.). Wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadzał się do polemiki

z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy jego ferowaniu

uchybienia w zakresie wykładni i stosowania prawa miały charakter kwalifikowany.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że orzeczeniu o zniesieniu

małżeńskiej wspólności ustawowej skutek wsteczny powinien być nadawany

w sytuacjach rzadkich i wyjątkowych. Zasadą jest bowiem orzekanie

o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej ze skutkiem od dnia

wniesienia powództwa. Występująca w art. 52 § 2 k.r.o. klauzula "wyjątkowych

wypadków" ma charakter elastyczny i pozostawia sądowi meriti szeroki margines

swobody, wymagający subiektywnej i zindywidualizowanej oceny w każdej sprawie.

Sąd może w tym zakresie brać pod uwagę między innymi datę pozostawania

małżonków w długotrwałej separacji faktycznej, która uniemożliwia współdziałanie

majątkiem wspólnym, datę trwałego zerwania wszelkich stosunków majątkowych

i brak możliwości podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 3 lutego 1995 r., II CRN 162/94, OSNC 1995, nr 6,

poz. 100; z 13 maja 1997 r., III CKN 51/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 194; z 20

czerwca 2000 r., III CKN 287/00; z 12 września 2000 r., III CKN 378/99; z 11

grudnia 2008 r., II CSK 371/08, OSNC 2009, nr 12, poz. 171; z 24 listopada 2017

r., I CSK 118/17, a także postanowienia Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2019 r.,

I CSK 360/19 i z 22 grudnia 2020 r., III CSK 64/20).

Ponadto, ocena przesłanek z art. 52 § 1 i 2 k.r.o. musi mieć każdorazowo

charakter zindywidualizowany i jako taka jest determinowana okolicznościami

konkretnej sprawy, co zasadniczo pozostaje w kompetencjach Sądów meriti (zob.

m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 marca 2019 r., II CSK 476/18,

niepubl.). Należy przy tym uwzględnić, że termin „wyjątkowe wypadki”, podobnie

jak „ważne powody”, to zwrot niedookreślony, który zapewnić ma sądowi niezbędną

I CSK 3796/24

5

swobodę w kwalifikowaniu konkretnych stanów faktycznych. W judykaturze

i piśmiennictwie trafnie podkreśla się, że przesłanka „wyjątkowego wypadku”

wymaga całościowego rozważenia sytuacji danego małżeństwa, co stanowi

domenę sądów meriti. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy w ramach nadzoru

judykacyjnego nad orzecznictwem sądów powszechnych mógłby interweniować

jedynie wyjątkowo w razie rażącego naruszenia prawa przez sąd odwoławczy, co

nie miało miejsca w okolicznościach niniejszej sprawy.

O oczywistej zasadności skargi nie przekonuje przyjęcie przez Sąd

Okręgowy, że w sprawie zaistniały ważne powody do orzeczenia rozdzielności

majątkowej (art. 52 § 1 k.r.o.) oraz wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 52 § 2

k.r.o. uzasadniający ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym

niż dzień wytoczenia powództwa (29 stycznia 2018 r. – wniesienie przez powoda

pozwu o rozwód). Z wiążących Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym

ustaleń faktycznych wynika bowiem, że separacja faktyczna między małżonkami

była długotrwała i definitywna na długo przed wniesieniem pozwu (wrzesień

2016 r.). Pozwana od października 2016 r. nie partycypuje w spłacie kredytu

hipotecznego zaciągniętego na zakup nieruchomości, a kontakt z nią z uwagi na

konflikt związany z rozpadem małżeństwa był utrudniony. Ponadto, małżonkowie od

tego czasu nie mogli porozumieć się w kwestii spłaty kredytu hipotecznego

i dalszych losów obciążonej nim nieruchomości.

Skarżąca prezentując stanowisko przeciwne i eksponując jedynie niektóre

elementy stanu faktycznego w zakresie zarządu przez małżonków majątkiem

wspólnym (zgoda na wycięcie drzewa i podpisanie wniosku o termomodernizację

domu) nie bierze pod uwagę, że o uwzględnieniu wniosku zdecydował całokształt

okoliczności sprawy. Kwestionując natomiast przeprowadzoną przez Sąd

Okręgowy ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pomija, że

skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy,

a nie służy do kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów

dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd

Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych

kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN

I CSK 3796/24

6

1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Podstawą przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogą być zatem kwestie dotyczące błędnej -

w ocenie skarżącej - oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego są

to bowiem zagadnienia usuwające się od kontroli sądu kasacyjnego.

W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji

z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu

popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały

charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c.

i § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze

zm.).

[A.T.]

[SOP]