Wynagrodzenie za dni bez pacjentów na chemioterapii. SN nie przyjął skargi powódki

Wyrokiem z 12 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim

oddalił powództwo K.P. przeciwko Szpitalowi w R. o zapłatę kwoty 79 997, 99 zł z

I CSK 3924/24

2

ustawowymi odsetkami tytułem wynagrodzenia za udzielanie - na podstawie

umowy łączącej strony - świadczeń zdrowotnych i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 12 lutego 2021 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi – orzekając na skutek

apelacji powódki - zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od

pozwanego na rzecz powódki kwotę 79 956,61 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie od kwot i dat szczegółowo wskazanych w sentencji wyroku (pkt I.1);

oddalił powództwo i apelację w pozostałym zakresie (pkt I.2 i pkt II.) oraz orzekł

o kosztach postępowania za obie instancje (pkt I.3 i III).

Wyrokiem z 31 maja 2023 r. Sąd Najwyższy – orzekając na skutek skargi

kasacyjnej pozwanego - uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w zakresie

uwzględniającym apelację powódki i orzekającej o kosztach postępowania za obie

instancje (punkty: I. 1., I.3, III) i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi

do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Wyrokiem z 6 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi – orzekając

ponownie na skutek apelacji powódki - oddalił apelację również w części dotyczącej

kwoty 79 956,61 zł i odsetek ustawowych od tej kwoty oraz kosztów procesu

i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jej zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, zaskarżone

orzeczenie w sposób oczywisty narusza bowiem art. 6 k.c. Powódka wskazała, że

dochodzi od pozwanego zapłaty łącznie kwoty 79 997,88 zł tytułem wynagrodzenia

za udzielenie świadczeń zdrowotnych w Dziennym Oddziale Chemioterapii oraz

Pododdziale Chirurgii Onkologicznej za miesiące grudzień 2017 r., styczeń -

marzec 2018 r. Pozwany zakwestionował wynagrodzenie za dni, w których Dzienny

Oddział Chemioterapii nie funkcjonował i w odpowiedzi na pozew podniósł zarzut

potrącenia (uznając roszczenie powódki do kwoty 70 956,61 zł), z wierzytelnością

przysługującą mu od powódki w kwocie 117 000 zł tytułem nienależnie pobranego

I CSK 3924/24

3

świadczenia obejmującego dni, w których Dzienny Oddział Chemioterapii nie

przyjmował pacjentów za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2017 r.

Zdaniem skarżącej, wobec uznania roszczenia przez pozwanego do kwoty

70 956,61 zł, nie musiała udowadniać wykonywania czynności w wyżej

wymienionym zakresie. Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar dowodu spoczywał na niej

jedynie w odniesieniu do wykazania, że wykonywała czynności w spornych dniach

w okresie od grudnia 2017 do marca 2018 r. Pozwany powinien natomiast

wykazać, że istnieje wierzytelność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia za dni,

w których Dzienny Oddział Chemioterapii nie funkcjonował w okresie od 1 stycznia

2015 r. do 31 grudnia 2017 r., pomimo że zgodnie z elektroniczną ewidencją wejść

i wyjść powódka w szpitalu w tych dniach przebywała. Sąd drugiej instancji przyjął

natomiast, że ciężar dowodu spoczywa w całości na powódce i ma ona obowiązek

wykazania, że w dniach, kiedy Dzienny Oddział Chemioterapii nie funkcjonował,

wykonywała obowiązki wynikające z § 4 umowy również w okresie od 1 stycznia

2015 r. do 31 grudnia 2017 r. Skutek prawny z wyżej wymienionych faktów wywodzi

natomiast pozwany twierdząc, że w następstwie potrącenia wierzytelność objęta

powództwem uległa umorzeniu w całości albo w części.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odrzucenie skargi lub

odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

I CSK 3924/24

4

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć

sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na

rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do

stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną

wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym

– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniach

z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK

162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r.,

IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona. Wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku sprowadzał się

do polemiki z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy

jego ferowaniu uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter

kwalifikowany.

Artykuł 6 k.c. traktuje o rozkładzie ciężaru dowodu w sensie

materialnoprawnym i wskazuje, kogo obciążają skutki nieudowodnienia istotnego

faktu. Przez fakty, w rozumieniu art. 6 k.c. należy rozumieć wszelkie okoliczności,

z którymi normy prawa materialnego wiążą skutki prawne. W konsekwencji do

I CSK 3924/24

5

naruszenia art. 6 k.c. dochodzi, gdy sąd orzekający przypisuje obowiązek

dowodowy innej stronie, niż tej, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne

(zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 398/14, niepubl.;

z 26 marca 2015 r., V CSK 312/14, niepubl.; z 29 kwietnia 2011 r., I CSK 517/10,

niepubl.; z 6 października 2010 r., II CNP 44/10, niepubl.; i z 15 lipca 2010 r.,

IV CSK 25/10, niepubl. ).

W myśl ogólnych zasad na powodzie spoczywa obowiązek udowodnienia

faktów uzasadniających jego roszczenie, a na stronie pozwanej obowiązek

udowodnienia okoliczności uzasadniających jej wniosek o oddalenie powództwa

(zob. wyroki Sądu Najwyższego z 3 października 1969 r., II PR 313/69, OSNCP

1979, nr 9, poz.147 i z 20 kwietnia 1982 r., I CR 79/82, niepubl.). O tym natomiast

co strona powinna udowodnić w konkretnym procesie decyduje przede wszystkim

przedmiot sporu, prawo materialne regulujące określone stosunki prawne oraz

prawo procesowe normujące zasady postępowania dowodowego (zob. m.in. wyrok

Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2009 r., IV CSK 71/09, OSP 2014, nr 3, poz. 32).

Uwzględniając treść art. 6 k.c. wierzyciela dochodzącego od dłużnika spełnienia

świadczenia obciąża ciężar wykazania przysługującej mu wierzytelności tj.

wykazania wszystkich faktów, z którymi właściwe przepisy prawa materialnego

wiążą powstanie wierzytelności, o określonej treści i rozmiarze. Fakty

prawnoniweczące musi natomiast bowiem udowodnić strona, która wywodzi z nich

swoje twierdzenie o nieistnieniu praw czy obowiązków (zob. m.in., wyroki Sądu

Najwyższego z 29 września 2005 r., III CK 11/05, niepubl.; z 17 czerwca 2009 r.,

IV CSK 71/2009, niepubl.; z 20 sierpnia 2009 r., II CSK 166/2009, OSNC –ZD

2010, nr B, poz.55; i z 18 lutego 2010 r., II CSK 449/2009, niepubl.).

Motywy zaskarżonego wyroku nie potwierdzają tezy skarżącej o oczywistym

naruszeniu przez Sąd Apelacyjny reguły dotyczącej ciężaru dowodu. Nie ulega

wątpliwości, że wykazanie przesłanek warunkujących dokonanie potrącenia (art.

498 § 1 k.c.) obciąża stronę, która zgłasza zarzut potrącenia (zob. m.in. wyrok

Sądu Najwyższego z 16 listopada 1998 r., I CKN 892/97, niepubl.). Podobnie

jednak jak w przypadku pozwu reguła ciężaru dowodu nie może być rozumiana

w ten sposób, że zawsze, bez względu na okoliczności sprawy, spoczywa on na

stronie zgłaszającej zarzut potrącenia. Jeżeli strona zgłaszająca zarzut potrącenia

I CSK 3924/24

6

udowodniła fakty przemawiające za zasadnością zarzutu, to strona przeciwna jest

zobligowana udowodnić fakty uzasadniające jej zdaniem jego nieuwzględnienie

(zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 1982 r., I CR 79/82).

Skoro, w specyficznych okolicznościach faktycznych sprawy, pozwany

udowodnił, że wystawione przez powódkę i opłacone przez niego faktury objęte

zarzutem potrącenia z tytułu nienależnego świadczenia dotyczą 121 dni w okresie

od stycznia 2015 r. do grudnia 2017 r. podczas których Odział Dzienny

Chemioterapii nie pracował i nie przyjmował pacjentów, to uznanie przez Sąd

Apelacyjny, że rzeczą powódki było wykazanie, że mimo to wykonywała na rzecz

pozwanego usługi medyczne w ramach umowy objętej sporem, nie pozostaje

w sprzeczności z przyjętą w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnią art. 6 k.c.

Oceny tej nie zmienia wykazanie przez skarżącą, że w tych dniach była w szpitalu,

skoro nie udowodniła, by świadczyła wówczas usługi zdrowotne na rzecz

pozwanego ujęte w fakturach dotyczących pacjentów dziennego Oddziału

Chemioterapii, a nie w ramach innych umów.

Sposób oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w ramach

którego Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwany wykazał zgłoszony zarzut potrącenia

uchyla się natomiast od kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna jest bowiem instrumentem prawidłowości stosowania prawa

przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania

kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do

sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani

procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia

2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.).

W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy,

że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie

stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 3924/24

7

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c.,

a także § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).

Monika Koba

[A.T]

[SOP]