Kredyt dewizowy z 2008 r. i lokal z działalnością. SN nie przyjął skargi banku

Wyrokiem z 15 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu ustalił, że umowa

o dewizowy kredyt mieszkaniowy/inwestorski zawarta 29 sierpnia 2008 r. pomiędzy

I CSK 3973/24

2

Bankiem spółką akcyjną we W. (poprzednikiem prawnym pozwanego Bank spółką

akcyjną w W.) a powodami: G.S. i W.S. jest nieważna i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 23 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację

pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

polegające na konieczności ustalenia: „czy kredytobiorca, który bezpośrednio po

zawarciu umowy kredytu zarejestrował i prowadził w kredytowanej nieruchomości

działalność gospodarczą, a koszty utrzymania nieruchomości rozliczał w ramach

prowadzonej działalności gospodarczej i jednocześnie nigdy nie wykorzystywał jej

w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, jest konsumentem, o którym mowa

w art. 221 k.c., a co za tym idzie czy może zostać objęty szczególną ochroną

prawną przewidzianą dla konsumentów i powoływać się na treść art. 3851 k.c.”?.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej w ocenie skarżącego, przejawia się

natomiast w zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. do

umowy kredytu stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem

charakteru przedmiotowej umowy, jej specyfiki, jak również wyłącznie

fakultatywnego charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu, które

w toku postępowania zostały uznane za abuzywne, co stoi w całkowitej

sprzeczności z wyrokiem Sądu Najwyższego z 9 października 2020 r., III CSK

99/18 wydanym w sprawie, w której przedmiotem oceny była umowa kredytowa,

tożsama co do treści stanowiących podstawę orzekania, jak umowa kredytu

występująca w niniejszej sprawie (zawarta według tego samego wzorca

stosowanego przez pozwanego), oceniona przez Sąd Najwyższy jako typowa

umowa o kredyt walutowy i nie zawierająca niedozwolonych postanowień

umownych.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 3973/24

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma istotne

znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych

podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151). Nie istnieje przy tym istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca

I CSK 3973/24

4

2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.;

i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych

wymagań, problematyka, na którą wskazuje skarżący, była bowiem wielokrotnie

przedmiotem wypowiedzi w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego a pozwany

przekonująco nie wykazał, by istniała potrzeba ponownej wypowiedzi Sądu

Najwyższego w tym przedmiocie. Zagadnienie prawne sformułowane przez

skarżącego sprowadza się w istocie do oceny prawidłowości przepisania powodom

w okolicznościach sprawy statusu konsumentów. Weryfikacja czy aktywność

prowadzona przez daną osobę spełnia przesłanki prowadzenia działalności

gospodarczej lub zawodowej może być natomiast ostatecznie dokonana wyłącznie

przez sądy meriti w określonej sprawie.

Ponadto zagadnienie prawne zostało sformułowane przez skarżącego

w sposób sprzeczny z wiążącą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym

podstawą faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.).

Skarżący czyni bowiem nie znajdujące oparcia w podstawie faktycznej

rozstrzygnięcia założenie, że kredytowany lokal nigdy nie był wykorzystywany

w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, a kredytobiorca prowadził

w kredytowanej nieruchomości działalność gospodarczą w sytuacji, gdy w sprawie

ustalono, że powodowie zawarli umowę w celach mieszkaniowych; powód rozważał

prowadzenie w lokalu działalności gospodarczej ale nigdy do tego nie doszło, lokal

był i jest wykorzystywany w celach mieszkaniowych przez powodów i ich dzieci

(k. 448, 457), a pozwany nie wykazał by w kredytowanym lokalu prowadzona była

praktyka lekarska (strona 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Pominął

również, że umowa kredytu była zawierana także przez powódkę G.S., której

statusu konsumenckiego nie kwestionował.

Niezależnie od powyższego w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono,

że normatywna definicja konsumenta wynikająca z art. 221 k.c. nie odnosi się do

cech osobowych konkretnego podmiotu, w tym jego wiedzy i doświadczenia,

a ocenie statusu konsumenta nie powinny służyć okoliczności pozaustawowe nie

I CSK 3973/24

5

wynikające z tego przepisu (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 18 lipca 2019 r.,

I CSK 587/17, OSNC 2020, nr 3, poz. 33).

Status osoby fizycznej jako konsumenta jest oceniany w ramach konkretnej

czynności prawnej dokonywanej z przedsiębiorcą z uwzględnieniem jej rodzaju

i celu. Nie decyduje o nim to, czy dana osoba prowadzi działalność gospodarczą

lub zawodową, lecz to, czy czynność zdziałana z przedsiębiorcą pozostaje

w bezpośrednim związku z jej działalnością. Osoba fizyczna zawierająca umowę

kredytu, której przeważający cel jest związany z prowadzeniem działalności

gospodarczej nie jest konsumentem. Punktem odniesienia przy ocenie związku

czynności prawnej z prowadzoną przez kredytobiorcę działalnością gospodarczą

jako bezpośredniego lub pośredniego, są okoliczności danej sprawy istniejące

w czasie dokonywania skonkretyzowanej czynności. Właściwe dla jej dokonania są

kryteria rodzaju czynności prawnej i jej przedmiotu, typowego charakteru czynności

ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą, przeznaczenia nabywanego

towaru lub usługi dla celu bezpośrednio lub pośrednio związanego z działalnością

gospodarczą

Bezpośredni związek czynności prawnej z prowadzoną działalnością

gospodarczą lub zawodową istnieje wówczas, gdy dokonana czynność prawna nie

zmierza przynajmniej częściowo do zaspokojenia osobistych (konsumpcyjnych)

potrzeb. Właściwe dla jej dokonania są kryteria rodzaju czynności prawnej i jej

przedmiotu, typowego charakteru czynności ze względu na prowadzoną działalność

gospodarczą, przeznaczenia nabywanego towaru lub usługi dla celu bezpośrednio

lub pośrednio związanego z działalnością gospodarczą (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 50

oraz z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 914/22 i z 8 marca 2024 r., II CSKP 85/24).

Z kolei w przypadku czynności prawnych o mieszanym (podwójnym) celu,

decydującym czynnikiem jest to, by element gospodarczy nie stanowił marginalnej

części czynności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025 r., II CSKP

1323/24). Kwestia ta została rozstrzygnięta wprost w motywach niektórych aktów

prawa unijnego, według których osoba zawierająca taką umowę powinna być

uznawana za konsumenta, jeżeli cel związany z działalnością gospodarczą lub

zawodową jest do tego stopnia ograniczony, że nie jest dominujący w kontekście

I CSK 3973/24

6

całej umowy. W celu ustalenia, czy dana osoba jest objęta zakresem pojęcia

„konsumenta”, a w szczególności, czy gospodarczy cel umowy kredytu zawartej

przez tę osobę jest tak ograniczony, że nie jest on dominujący w ogólnym

kontekście tej umowy, sąd jest zobowiązany uwzględnić wszystkie istotne

okoliczności towarzyszące tej umowie, zarówno ilościowe, jak i jakościowe, takie

jak w szczególności podział wykorzystania pożyczonego kapitału na działalność

zawodową i pozazawodową, a w przypadku większej liczby kredytobiorców

okoliczność, że tylko jeden z nich realizuje cel gospodarczy lub że kredytodawca

uzależnił udzielenie kredytu przeznaczonego na cele konsumenckie od

częściowego przeznaczenia pożyczonej kwoty na spłatę długów związanych

z działalnością gospodarczą lub zawodową. Kwestia, czy okoliczności sprawy

dawały podstawy do stwierdzenia, że gospodarczy cel umowy był dominujący

należy do sfery stosowania prawa i nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego angażowanie Sądu Najwyższego.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć

sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na

rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do

stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną

wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym

– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach

z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK

162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r.,

IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi w zakwalifikowaniu przez

Sądy meriti umowy łączącej strony jako kredytu denominowanego do CHF a nie

I CSK 3973/24

7

kredytu walutowego. Można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje

waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W kredycie indeksowanym

kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale

zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na

kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, przy czym

spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie denominowanym kwota

kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej

według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym

w dniu uruchomienia kredytu, raty kredytu są ustalone w walucie obcej, zaś spłata

następuje w walucie krajowej według kursu sprzedaży waluty obcej

obowiązującego w banku kredytującym. Z kolei w kredycie walutowym kwota

kredytu jest wyrażona w walucie obcej, wypłata kredytu i jego spłata również jest

dokonywana w tej walucie. Tylko w tym ostatnim wypadku roszczenie kredytobiorcy

w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone w walucie obcej, tj. kredytobiorca może

żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty kredytu w walucie obcej. W dwóch

pozostałych wypadkach żądanie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy

w zakresie spełnienia świadczenia dotyczy wyłącznie waluty krajowej. Waluta obca

nie jest w tych przypadkach walutą udzielenia kredytu, a jest jedynie

wykorzystywana jako umowny instrument waloryzacji świadczeń stron w kredycie,

którego walutą jest złoty (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 29 października

2019 r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18).

W analizowanym przypadku Sądy meriti ustaliły, że mimo określenia kredytu

jako dewizowego dotyczącego kwoty 199 560,96 CHF i wskazania jako waluty

kredytu CHF, uzyskanie kwoty kredytu i spłata poszczególnych rat była możliwa

tylko w PLN, przy czym realizacja płatności miała następować przy wykorzystaniu

bieżącego kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Banku w dniu realizacji

należności. Przyjęły także, że pozwany nie zdołał wykazać, by powodom

zapewniono możliwość uzyskania kredytu w CHF i dokonywania spłat

bezpośrednio w tej walucie. Powodowie nie mogli w dacie zawarcia umowy zmienić

waluty wypłaty kredytu, która była determinowana przez walutę rachunku

bankowego prowadzonego w PLN, na który miała nastąpić wypłata kredytu.

I CSK 3973/24

8

Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania -

odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z 9 października 2020 r., III CSK 99/18

- przyjmuje natomiast założenie sprzeczne z podstawą faktyczną zaskarżonego

rozstrzygnięcia, że od samego początku trwania umowy wypłata kredytu i jego

spłata była możliwa w walucie obcej. W tych okolicznościach - uwzględniając

związanie Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym podstawą faktyczną

zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.) - nie można

stwierdzić, by kwalifikacja charakteru prawnego umowy przedstawiona w motywach

zaskarżonego rozstrzygnięcia, że umowy łączącej strony nie można kwalifikować

jako kredytu walutowego lecz jako kredyt denominowany do CHF, była w sposób

oczywisty nieprawidłowa, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki

oczywistej zasadności skargi ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2024 r.,

II CSKP 1424/22, niepubl. i orzecznictwo przytoczone w jego uzasadnieniu).

Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c.

i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,

poz. 1964, ze zm.).

Monika Koba

[A.T.]

[SOP]