Bank nie dostał przyjęcia skargi kasacyjnej w sporze o kredyt indeksowany do franka

Wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Rybniku w sprawie

z powództwa M.C. i M.C. przeciwko Bankowi […] spółce akcyjnej w W. ustalił

nieważność łączącej strony umowy z 3 lipca 2008 r. o kredyt hipoteczny wraz z

I CSK 3978/24

2

aneksami, oddalając powództwo w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach

procesu.

Wyrokiem z 17 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił

apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącego istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, które dotychczas nie zostały

jednoznacznie rozstrzygnięte, sprowadzające się do konieczności udzielenia

odpowiedzi na następujące pytania:

1. „Czy wykonanie przez bank obowiązku informacyjnego względem

konsumenta (o ryzykach związanych z zawarciem umowy o kredyt

indeksowany/denominowany do waluty obcej) w sposób zgodny z wiążącą

bank na dzień zawarcia umowy z konsumentem rekomendacją Komisji

Nadzoru Finansowego w zakresie przekazywania klientom jednoznacznych,

zrozumiałych i czytelnych informacji, uzasadnia przyjęcie, że konsument nie

został w sposób odpowiedni poinformowany o tych ryzykach, a co miałoby

uniemożliwić podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie zawarcia umowy?”;

2. „W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, czy możliwe

jest przyjęcie, że w miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa o charakterze

dyspozytywnym, a przy tym, czy musi to być przepis „wyraźnie przewidziany"

do zastosowania w tego typu sytuacji, czy może to być przepis

dyspozytywny o ogólnym charakterze - a nadto czy Sąd nie ma możliwości

stosowania tego typu norm dyspozytywnych w ogóle, z uwagi na wymóg

osiągnięcia odpowiedniego efektu odstraszającego przedsiębiorcę?”’

3. „Czy w sytuacji stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu

indeksowanego odnoszących się do sposobu określania kursu waluty obcej

I CSK 3978/24

3

(tj. elementu mechanizmu indeksacji), umowa może obowiązywać

w pozostałym zakresie?”.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko

w kwestii wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK

I CSK 3978/24

4

4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r.,

II PK 220/08, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych

wymagań. Problematyka, na którą wskazuje skarżący, była bowiem wielokrotnie

przedmiotem wypowiedzi w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego –

w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych indeksowanych do franka

szwajcarskiego - a pozwany przekonująco nie wykazał, by istniała potrzeba kolejnej

wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Nie wykazał także, zwłaszcza

w kontekście orzecznictwa TSUE i najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego,

by aktualnie istniały poważne rozbieżności w orzecznictwie w kwestiach

poruszonych we wniosku.

Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia problematyka

spoczywającego na banku obowiązku informacyjnego względem konsumenta

o ryzykach związanych z zawarciem umowy o kredyt indeksowany (denominowany)

do waluty obcej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego – uwzględniającym orzecznictwo TSUE

– przyjęto bowiem, że nie jest wystarczające deklaratywne oświadczenie przez

konsumenta, że został poinformowany o ryzyku walutowym i akceptuje to ryzyko,

a ciężar udowodnienia, że konsument otrzymał niezbędne informacje spoczywa na

przedsiębiorcy. Formalne poinformowanie o ryzyku walutowym nie jest

wystarczające do uznania, że klauzula określająca główne świadczenia stron

została wyrażona jasno i jednoznacznie (zob. m.in. wyroki TSUE z 10 czerwca

2021 r., C-776/19-782/19 VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA

oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la

République; z 20 września 2018 r., C-51/17 OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring

Követeléskezelő Zrt. przeciwko Teréz Ilyés i Emilowi Kissowi; z 20 września

2017 r., C-186/16 R. P. Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA; oraz

wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl.,

z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22.; i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego – z odwołaniem do orzecznictwa TSUE

- wielokrotnie wyjaśniano także kwestię, jakie standardy powinny być spełnione by

I CSK 3978/24

5

uznać, że konsument został należycie poinformowany o ryzyku walutowym

z uwzględnieniem, że istotne są w tym względzie kryteria obiektywne. Prawidłowa

informacja powinna uświadamiać konsumentowi, że ryzyko silnej deprecjacji

złotego jest trudne do oszacowania w perspektywie długoterminowej i pozostaje

realne. W konsekwencji nie może polegać na podawaniu informacji historycznych

o wahaniach waluty indeksacji w okresie nieadekwatnym do czasu trwania umowy

i upewnianiu konsumenta, że waluta indeksacji jest stabilna, a zagrożenia i ryzyka

jedynie hipotetyczne i nieprawdopodobne. Przeciwnie, prawidłowa informacja

powinna uświadamiać konsumentowi, że może dojść do sytuacji, w której rozmiar

deprecjacji waluty indeksacji może spowodować utratę jego zdolności do spłaty

kredytu, z czym może się wiązać poważne ryzyko utraty nieruchomości obciążonej

hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu. Niezbędne jest zatem przedstawienie mu

danych nie tylko z okresu, kiedy nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne

wahania kursu waluty, ale także przedstawienie zagrożeń będących wynikiem

zdarzeń nadzwyczajnych mogących spowodować 100 – 200% wzrost kursu ( zob.

m.in. wyroki z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl.; z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 24

czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22,

niepubl.; i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl.). Kwestia natomiast czy –

w okolicznościach sprawy – pozwany sformułował postanowienia wprowadzające

do umowy ryzyko walutowe w sposób jasny i jednoznaczny należała do oceny

sądów meriti i nie stanowi abstrakcyjnego zagadnienia prawnego.

Ponadto w orzecznictwie TSUE wyjaśniono, że przewidziane w art. 5

Dyrektywy wymaganie przejrzystości postanowień umownych musi podlegać

wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do ich prostego

i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym. Dla

poszanowania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy

umowa kredytu przedstawia w sposób przejrzysty powód i szczególne cechy

mechanizmu zamiany waluty obcej, a także stosunek między tym mechanizmem

a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach umowy, tak aby konsument

był w stanie zrozumieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria,

wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. W konsekwencji

I CSK 3978/24

6

decydujące jest to, czy w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych,

w tym informacji dostarczonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej

umowy kredytu właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny

przeciętny konsument mógł się dowiedzieć nie tylko o istnieniu wahań kursów

wymiany obserwowanych na rynku walutowym, ale również oszacować –

potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie

kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie

obciążony, a w rezultacie także całkowity koszt zaciągniętego przez siebie kredytu.

Konsument musi bowiem móc zrozumieć, do czego się zobowiązuje, zwłaszcza co

do sposobu obliczenia rat kredytu, który zaciąga. TSUE przyjął zatem, że art. 5

Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu

zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu

i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie

jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz

dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie stosowania

kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu,

w taki sposób aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić

kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (zob. wyroki TSUE z 27 stycznia

2021 r., C 229/19 i C-289/19, Dexia Nederland; z 13 października 2022 r.,

C 405/21, Nova Kreditna Banka Maribor; z 21 września 2023 r., C 139/22, mBank

oraz postanowienia TSUE z 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska

i z 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria).

Dostrzeżenia także wymaga, że wykładnia prawa unijnego dokonywana

przez TSUE ma charakter deklaratywny i jest skuteczna ex tunc, znajduje zatem

zastosowanie – poza sytuacjami, gdy Trybunał zdecyduje się na ograniczenie

skutków czasowych przyjmowanych przez siebie wykładni - także do stosunków

prawnych powstałych przed wydaniem wyroku (zob. m. in. wyroki z 8 kwietnia

1976 r., 43/75, Gabrielle Defrenne przeciwko Societe Anonyme Belge de

Navigation Aerienne Sabena, ECR 1976, s. 455 i z 6 marca 2007 r., C-292/04,

Wienand Meilicke, Heidi Christa Weyde i Marina Stöffler przeciwko Finanzamt

Bonn-Innenstadt).

I CSK 3978/24

7

Przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie uzasadniają także

zagadnienia nr 2 i 3 sprowadzające się kwestii możliwości utrzymania umowy

w mocy po usunięciu z niej klauzul abuzywnych, w tym uzupełnienia przez sąd

treści umowy.

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że

w przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego

doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da

się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są

związane pozostałą częścią umowy. Umowa będzie dotknięta nieważnością, gdy

bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa

krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej,

a konsument postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im

skuteczności z mocą wsteczną.

Dotyczy to sytuacji, gdy określenie wysokości należności obciążającej

kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do tabel

kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów oznaczania kursu waluty obcej, jest nietransparentne, pozostawia pole do

arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.

Takie postanowienia są niedopuszczalne, jako kształtujące prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy, a ich bezskuteczność – niezależnie od dalszych postanowień umowy,

w tym wyrażających ryzyko walutowe – może prowadzić do upadku umowy

w całości (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki Sądu Najwyższego

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17;

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22,

niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I CSK

3629/22, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest także pogląd, że

I CSK 3978/24

8

niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt

złotowy oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR. Wyeliminowanie bowiem ryzyka

kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego z walutą obcą,

byłoby równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, że umowę taką

należałoby uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co prowadzi do

wniosku, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy

o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe co przemawia za jej

całkowitą nieważnością (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC – ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

niepubl.; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22 i II CSKP 293/22, niepubl.; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, niepubl.;

i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.).

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się także, że

nie jest możliwe – wbrew woli konsumenta - zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odsyłającego do kursu waluty wynikającego z tabeli

bankowej odwołaniem do kursu średniego ustalanego przez NBP względnie kursu

rynkowego waluty (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia

2022 r., I CSK 1669/22, niepubl.; wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r.,

II CSKP 45/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP

382/22, niepubl.; z 19 maja 2022 r., II CSKP 985/22; i z 20 maja 2022 r., II CSKP

403/22, niepubl.).

Wykluczono również możliwość wypełnienia luki w umowie po

wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych przez odwołanie do art. 69 ust. 3

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1896).

Przyjęto, że wejście w życie ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo

bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011, nr 165, poz. 984 dalej:

„ustawa antyspreadowa”) nie pozwala w pełni wyeliminować z umowy postanowień

zawierających niejasne reguły przeliczania należności kredytowych. Sankcje

będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają bowiem ze

skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku

do daty zawarcia umowy – z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają bez znaczenia

dla stwierdzenia abuzywności postanowień umowy. O tym bowiem czy

I CSK 3978/24

9

postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy

(zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca

2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE

przytoczone w jej uzasadnieniu).

Ponadto ustawa antyspreadowa nie zawiera przepisów o charakterze

dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić nieuczciwe klauzule zawarte w umowach

kredytowych. Nie stwarza też podstawy do formułowania przez kredytobiorców

roszczeń przeciwko bankom o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

o zmianę postanowień umowy od chwili jej zawarcia, a umożliwia jedynie

dokonanie zmiany postanowień umowy dotyczących sposobu waloryzacji

niespłaconych rat na przyszłość. Nie oznacza to jednak, że nakłada na nich

obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo wyłącza możliwość zgłoszenia

roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych

umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r.,

I CSK 611/22, niepubl.).

Wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy bowiem dokonywać w ten

sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru

warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli

warunek ten został zmieniony przez strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie

pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument

w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że

konsument przez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego

przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody, czego zbadanie należy do sądu

krajowego. Jednakże z przepisu tego nie wynika, że stwierdzenie nieuczciwego

charakteru pierwotnego warunku umownego miałoby co do zasady skutek

w postaci unieważnienia umowy, jeżeli zmiana tego warunku pozwala na

przywrócenie równowagi między obowiązkami i prawami tych stron wynikającymi

z umowy i na usunięcie wady obciążającej ten warunek (zob. wyrok TSUE

z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20).

Możliwości usunięcia luki w umowach kredytowych nie stwarza także art.

358 § 2 k.c. wprowadzony do kodeksu cywilnego z dniem 24 stycznia 2009 r.

I CSK 3978/24

10

ustawą z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz

ustawy – Prawo dewizowe, Dz.U. z 2008 r., Nr 228, poz. 1506), już po dacie

zawarcia umowy łączącej strony. Niezależnie od argumentacji wyżej przytoczonej,

dotyczy on bowiem zobowiązań wyrażonych w walucie obcej, a w przypadku

kredytu indeksowanego do CHF waluta obca stanowi jedynie miernik wartości

zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych przez

kredytobiorców. Spełnienie przez Bank świadczenia w walucie obcej było od

początku wyłączone, a kwota kredytu mogła być wypłacona wyłącznie w złotych.

Nie można też dokonać wykładni umów kredytowych na podstawie art. 65 §

2 k.c. lub art. 56 k.c., już po usunięciu z nich postanowień abuzywnych, w celu

ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF.

Sprowadzałoby się to bowiem do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc

do zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie odesłania do wartości rynkowej

CHF. Dla rozstrzygnięcia o utrzymaniu umowy w mocy nieadekwatne jest

odwoływanie się do hipotetycznej woli stron, groziłoby to bowiem ryzykiem

dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem, gdyby strona, która

narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że nie zawarłaby

umowy z jego pominięciem.

Zgodnie z orzecznictwem TSUE art. 5 i 6 Dyrektywy należy bowiem

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1

Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest

przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez

zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby

stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do

unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie

niekorzystne konsekwencje (zob. wyroki TSUE z 18 listopada 2021 r. C – 212/20,

M.P., B.P. przeciwko „A” i z 29 kwietnia 2021 r., C – 19/20, Bank BPH).

Nie jest także możliwe zaradzenie lukom wynikającym z usunięcia

nieuczciwego warunku zawartego w umowie kredytowej przez zastosowanie

I CSK 3978/24

11

przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie do umowy tylko

odpowiednio lub przez analogię i które odzwierciedlają regułę obowiązującą

w krajowym prawie zobowiązań (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,

M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A.). Wykluczyć zatem należy możliwość odwołania

się per analogiam do art. 41 Prawa wekslowego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje także pogląd, że przyjęcie

skutku w postaci upadku umowy nie koliduje z zasadą proporcjonalności sankcji

i pewności prawa, skoro jest to efekt stosowania przez bank praktyki, w ramach

której określał jednostronnie wysokość zobowiązania po zawarciu umowy oraz

przez zaniechanie obowiązku informacyjnego narażał kredytobiorców na

nieograniczone ryzyko walutowe. Stwierdzenie nieważności umowy mieści się przy

tym w zakresie sankcji, jaką Dyrektywa 93/13 przewiduje w związku

z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych.

Uzupełnienie umowy przez sąd i dokonanie zmiany treści abuzywnego

postanowienia mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego

w art. 7 Dyrektywy 93/13, prowadząc do wyeliminowania zniechęcającego skutku

wywieranego na przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich warunków

wobec konsumentów. Byliby oni w ten sposób zachęcani do stosowania

nieuczciwych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one uznane za

bezskuteczne, to umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie

przez sąd krajowy, co pozostałoby bez wpływu na jej ważność i bez istotnego

uszczerbku dla ich interesów ( zob. m.in. wyroki TSUE z 14 czerwca 2012 r., C-

618/10 Banco Español de Crédito SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler,

Hajnalka Káslernè Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt; z 26 marca 2019 r., C-

70/17 i C-179/17, Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA oraz wyroki Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 i z 28 lipca 2023r., II CSKP

611/22, niepubl.).

Z tych względów – uznając, że argumentacja przedstawiona we wniosku

w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz

orzecznictwem unijnym - nie stwarza podstawy do kolejnej wypowiedzi Sądu

Najwyższego w przedstawionych przez skarżącego kwestiach, na podstawie art.

I CSK 3978/24

12

3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c.,

a także § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).

Monika Koba

[A.T.]

[a.ł]