Dłużniczka chciała niższej raty w upadłości. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Zaskarżonym postanowieniem z 15 marca 2023 r. Sąd Okręgowy

w Poznaniu oddalił zażalenie dłużniczki J.M. na postanowienie Sądu Rejonowego

Poznań - Stare Miasto w Poznaniu z 21 września 2022 r. w przedmiocie ustalenia

planu spłaty wierzycieli upadłej.

W skardze kasacyjnej dłużniczka zarzuciła naruszenie:

I CSK 4013/23

2

- art. 49115 ust. 4 ustawy Prawo upadłościowe (dalej: Pr.upadł.”) przez

błędną wykładnię i niedokonanie prawidłowego ustalenia możliwości zarobkowych

upadłej, szczególnie poprzez nie sięgniecie po wiadomości specjalnych przy

określaniu możliwości zarobkowych z prowadzenia działalności gospodarczej

i w konsekwencji przyjęcie, że upadła jest w stanie płacić miesięcznie ratę

w wysokości 1500 złotych,

- art. 49116 ust. 1 Pr.upadł. przez niezastosowanie tego przepisu na skutek

nieprawidłowego ustalenia możliwości zarobkowych upadłej i nieprzyjęcia, że

osobista sytuacja upadłej w oczywisty sposób wskazuje, że jest ona trwale

niezdolna do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli,

- art. 49115 ust. 1a Pr.upadł. przez uznanie, że upadła doprowadziła do

swojej niewypłacalności wskutek rażącego niedbalstwa, podczas gdy nie można

upadłej przypisać niedbalstwa i to rażącego czego skutkiem było ustalenie planu

spłaty na okres 84 miesięcy.

Skarżąca, uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, powołała

się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Zdaniem dłużniczki Sąd

drugiej instancji w sposób rażący naruszył art. 49115 ust. 4 Pr.upadł. w zakresie

w jakim miał obowiązek ustalić i wziąć pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego,

a w konsekwencji naruszył art. 49116 ust. 1 Pr.upadł. przez jego nie zastosowanie.

Dłużniczka podniosła, że w okolicznościach sprawy koniecznym było zasięgnięcie

opinii biegłego, który po szczegółowej analizie rynku i zapotrzebowaniu na dane

usługi oraz po ustaleniu kosztów prowadzenia działalności będzie w stanie podać

możliwy do osiągnięcia dochód dłużniczki. Skarżąca argumentowała, że na

podstawie zgromadzonego w sprawie materiału Sąd odwoławczy stwierdził, iż

upadła doprowadziła do stanu niewypłacalności poprzez rażące niedbalstwo, gdyż

osiągała niskie dochody i zaciągała zobowiązania przekraczające możliwości ich

spłaty, a z drugiej, że upadła jest w stanie osiągać dochód na poziomie 6650

złotych miesięcznie bez jakiejkolwiek podstawy w postaci chociażby analizy rynku,

analizy kosztów działalności. Dalszą kwestią jest całkowity brak odniesienia się

przez Sąd do kwestii zdrowotnych upadłej, które wykazała stosownym

I CSK 4013/23

3

zaświadczeniem, a przynajmniej zweryfikowania możliwości zarobkowania poprzez

zwrócenie się do lekarza o takie informacje lub zasięgnięcie opinii biegłego lekarza.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

następuje, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Jedynie badając te przesłanki Sąd

Najwyższy może rozstrzygnąć o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej jest uzasadnione tylko w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie

w każdej zatem sprawie skarga może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy

nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę

kasacyjną stanowiącą szczególny środek zaskarżenia. W judykaturze Sądu

Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało

utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie

jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z postanowieniami konwencji

międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Trzeba zaznaczyć, że podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład

Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłance przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która nie została jednak

wykazana.

Podmiot wnoszący skargę kasacyjną, powołując się na jej oczywistą

zasadność, a zatem na przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., powinien

przedstawić stosowną argumentację prawną zmierzającą do wykazania

I CSK 4013/23

4

kwalifikowanego, ewidentnego naruszenia wskazanych w skardze przepisów

prawa, możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego

orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych (zob. postanowienia SN z 10 stycznia 2003

r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11).

Konieczne jest także przekonanie Sądu Najwyższego w drodze jurydycznego

wywodu, że naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15

i wskazane tam orzecznictwo). Uzasadnienie wniosku odwołujące się do przyczyny

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. powinno koncentrować się na wykazaniu

tak rozumianej „oczywistości” zasadności skargi. Uzasadnienie to nie może

sprowadzać się do przytoczenia podstaw kasacyjnych bądź powtórzenia ich

uzasadnienia, choćby nawet w zmodyfikowanej postaci, ani być sformułowane

w taki sposób, który wymagałby oceny ich zasadności. Na obecnym etapie

postępowania ocena taka byłaby niedopuszczalna.

Uzasadnienie wniosku skarżącej nie spełnia tych wymagań.

Skarżąca nieskutecznie powołała się na oczywistą zasadność skargi,

a zatem na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., ograniczając się dla

uzasadnienia twierdzenia o jej wystąpieniu do powtórzenia dwóch zarzutów

kasacyjnych oraz przedstawienia argumentów odpowiadających ich uzasadnieniu.

Wskazane przez dłużniczkę przyczyny oczywistej zasadności skargi

w rzeczywistości nie świadczą o jej wystąpieniu. Podstawy skargi wraz z ich

uzasadnieniem samodzielnie służą jedynie wykazaniu, że skarga jest zasadna

i zasługuje na uwzględnienie, nie zaś, że zasadność ta ma oczywisty, a zatem

kwalifikowany charakter. Wywody zawarte w uzasadnieniu wniosku skarżącej

wskazują jedynie, że oczekuje ona, iż Sąd Najwyższy będzie ponownie kontrolował

prawidłowość ustaleń co do jej możliwości zarobkowych. W uzasadnieniu tym brak

w istocie argumentów, które mogłyby przekonać o tym, że w sprawie doszło do

naruszenia prawa w stopniu oczywistym, a w konsekwencji do wydania ewidentnie

wadliwego orzeczenia.

Niezależnie od powyższego, należy stwierdzić, że już wstępna analiza

podniesionych przez dłużniczkę zarzutów dotyczących naruszenia art. art. 49115

I CSK 4013/23

5

ust. 4 i art. 49116 ust. 1 Pr.upadł. nie pozwala na ocenę, iż skarga jest oczywiście

uzasadniona.

Skarżąca, podobnie jak w zażaleniu, choć nie ujęła tego wprost, w istocie

kwestionuje zastosowanie art. 233 § 1 k.p.c., czego w skardze kasacyjnej czynić

nie może (art. 3983 § 3 k.p.c.). Znaczna część argumentów dotyczy bowiem oceny

dowodów i ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie. Skarżąca podważa

zwłaszcza oceny dotyczące dowodu z zeznań zasadniczego świadka.

Odnośnie do głównego zarzutu skarżącej dotyczącego niedopuszczenia

z urzędu dowodów z opinii biegłych, które miały posłużyć dla ustaleń co do

zdolności zarobkowych upadłej oraz jej stanu zdrowia, należy przede wszystkim

stwierdzić, że jako zarzuty natury proceduralnej powinny zostać powiązane

z właściwymi przepisami procesowym (np. art. 232 zd. drugie k.p.c. lub art. 278 § 1

k.p.c.). Przepisy takie nie zostały jednak powołane w podstawach kasacyjnych.

Strona (uczestnik) może skutecznie powoływać się w uzasadnieniu wniosku tylko

na takie okoliczności, które mogłyby zostać wzięte pod uwagę przez Sąd

Najwyższy w ramach rozpoznania skargi. Rozpoznanie zaś takie odbywa się

wyłącznie w granicach jej podstaw (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Ocena Sądu Okręgowego odnośnie do zdolności zarobkowych skarżącej

w świetle przyjętej argumentacji nie budzi istotnych zastrzeżeń. Sama zresztą

ocena zdolności zarobkowych dłużnika ze swej istoty ma charakter hipotetyczny

i z założenia nie może być ściśle zobiektywizowana (zob. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów SN z 26 maja 1995 r., III CZP 178/94, OSNC 1995, nr 10,

poz. 136), a zatem już z tego względu trudno z reguły mówić o oczywistej jej

wadliwości tylko z powodu możliwości uwzględnienia różnych czynników przy jej

dokonywaniu. Zmienność w czasie zdolności zarobkowych także istotnie wpływa na

trudności w ich ostatecznym ustaleniu. Nie powinno również budzić wątpliwości, że

zwłaszcza w dłuższych okresach realne zarobki dłużnika mogą się istotnie różnić

od jego późniejszych zdolności zarobkowych, co miało miejsce w sprawie.

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

I CSK 4013/23

6

Ireneusz Kunicki

(E.C.)

[SOP]