Bank chciał kasacji w sporze o nieważność kredytu. SN odmówił przyjęcia skargi

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 408/25

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku z 17 września 2024 r. (sygn. akt I ACa 970/23), pełnomocnik pozwanej

Banku spółki akcyjnej w W., jak wynika z treści wniosku oraz jego uzasadnienia,

oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach określonych w art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego oraz potrzebę wykładni przepisów prawa.

Jako istotne zagadnienia prawne skarżąca sformułowała dwa pytania: (1)

dotyczące konieczności ustalenia, czy i w jakim zakresie sąd orzekający związany

jest wolą konsumenta, który podnosi rzekomą nieważność umowy kredytu, oraz (2)

odnoszące się do tego, czy brak możliwości oszacowania przyszłych świadczeń

wynikających z umowy kredytu przesądza per se o niejednoznaczności danego

postanowienia umownego, a w konsekwencji – czy powinno ono podlegać badaniu

pod kątem abuzywności. Skarżąca powołała się również na potrzebę dokonania

wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu wniosku

odnosi się wyłącznie do tych dwóch przesłanek.

W treści wniosku wskazano również art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., odnoszący się

do przesłanki oczywistej zasadności skargi, ale w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania brak jest jakichkolwiek twierdzeń, argumentów czy wywodów

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej z tej przyczyny. Prowadzi to do

wniosku, że powołanie tej przyczyny miało charakter wyłącznie formalny lub

nastąpiło omyłkowo, bez zamiaru rzeczywistego jej podniesienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

I CSK 408/25

3

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie

pytania (pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie

możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji tego przepisu (zob. m.in. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego w

orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja

2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia 2018

r., V CSK 577/17).

Z kolei przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., dotycząca potrzeby wykładni

przepisów prawnych, wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi

I CSK 408/25

4

wątpliwości, określenia zakresu tej wykładni oraz przedstawienia, na czym polegają

trudności interpretacyjne. Konieczne jest również wykazanie, że mają one

rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości

związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że

treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w

orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07, oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości

wskazane przez skarżącego muszą istnieć również w chwili orzekania w

przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia orzeczeń, które

wskazują na rzeczywistą i aktualną rozbieżność w wykładni przepisów (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000

r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Brak jest natomiast podstaw, aby

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw

kasacyjnych – na etapie przedsądu nie jest rolą Sądu Najwyższego

rekonstruowanie argumentacji strony skarżącej.

Analizując powołane przez skarżącą przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna z nich nie została wykazana w

sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c.

W odniesieniu do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jak już wskazano

skarżąca sformułowała dwa – w jej ocenie – istotne zagadnienia prawne.

I CSK 408/25

5

Odnośnie do pierwszego zagadnienia przedstawiono wątpliwość, ujętą w

formie pytania, dotyczącą zakresu związania sądu wolą konsumenta, który wnosi o

ustalenie nieważności umowy kredytu i potwierdza świadomość konsekwencji

takiego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej sądy powszechne mają przyjmować

„automatyzm”, polegający na odstępowaniu od badania możliwości utrzymania

umowy w mocy po złożeniu przez konsumenta oświadczenia o skutkach

nieważności, co miałoby prowadzić do sytuacji, w której sąd staje się jedynie

wykonawcą woli konsumenta. Tego rodzaju ujęcie nie znajduje jednak oparcia ani

w orzecznictwie unijnym, ani krajowym. Kwestia ta została już wyjaśniona: wola

konsumenta ma istotne znaczenie dla oceny skutków eliminacji postanowień

abuzywnych, jednak nie zastępuje sądowej oceny prawnej co do dalszego

obowiązywania umowy. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 3

października 2019 r., C-260/18 (Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko

Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819; pkt 52-56) wskazał, że

ocena skutków eliminacji nieuczciwego postanowienia musi uwzględniać wolę

konsumenta wyrażoną w chwili sporu, jednak wola ta nie zwalnia sądu z obowiązku

zbadania, czy po eliminacji postanowień abuzywnych istnieje możliwość utrzymania

umowy w mocy. W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 (I.W., R.W. przeciwko

Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, pkt 55) podkreślono, że świadoma decyzja

konsumenta o stwierdzeniu nieważności wpisuje się w cele dyrektywy 93/13, co

jednak nie oznacza automatycznego związania sądu jego wolą. Stanowisko to

zostało rozwinięte w wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 (SM, KM przeciwko

mBank S.A. ECLI:EU:C:2023:965, pkt 59-61), w którym podkreślono obowiązek

sądu krajowego wyłączenia z urzędu stosowania nieuczciwego warunku,

niezależnie od dodatkowych oświadczeń konsumenta, co definitywnie wyklucza

koncepcję automatycznego związania sądu wolą konsumenta. Krajowe

orzecznictwo pozostaje w zgodzie z tym stanowiskiem. Utrwalony jest pogląd,

zgodnie z którym sąd nie może zastępować ani sanować klauzuli abuzywnej, jeżeli

konsument jednoznacznie domaga się jej eliminacji. Stanowisko to zostało

wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów – zasadzie prawnej - Sądu

Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Podobne

zapatrywanie przedstawiono również w wyroku z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18

I CSK 408/25

6

oraz w postanowieniach z 23 lipca 2024 r., I CSK 2403/23, i z 13 grudnia 2024 r., I

CSK 57/24. Powołana uchwała III CZP 6/21 wyjaśnia, że konsument świadomy

niedozwolonego charakteru postanowienia może potwierdzić klauzulę abuzywną,

przywracając skuteczność całej umowy ex tunc. Jeżeli jednak konsument odmawia

potwierdzenia albo upływa rozsądny czas na jego złożenie, postanowienie staje się

definitywnie bezskuteczne. W takiej sytuacji o dalszym obowiązywaniu umowy

decyduje istnienie regulacji zastępczej oraz ocena, czy jej zastosowanie nie narazi

konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje. Uchwała ta potwierdza, że

sąd nie jest związany wolą konsumenta w sposób automatyczny, lecz ma

obowiązek przeprowadzić pełną ocenę prawną, obejmującą badanie możliwości

utrzymania umowy w mocy po usunięciu postanowień abuzywnych. Zastrzeżenia

strony skarżącej mają charakter ogólnikowy i sprowadzają się do powtórzenia

pytania z wniosku oraz wyrażenia wątpliwości co do praktyki sądów powszechnych.

Skarżący nie wskazał, na czym miałaby polegać potrzeba dokonania wykładni

prawa – zabrakło identyfikacji konkretnej wątpliwości interpretacyjnej, odniesienia

do rozbieżności w orzecznictwie lub wskazania systemowego znaczenia

przedstawionego problemu. Argumentacja nie odnosi się do możliwych

konsekwencji normatywnych ani do potrzeby ujednolicenia praktyki, przez co nie

spełnia wymogów przewidzianych dla oceny przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

W świetle powyższego nie sposób uznać, aby przedstawione zagadnienie miało

charakter nowy, nierozstrzygnięty lub wymagający zasadniczej wykładni prawa.

Brak jest zatem podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w zakresie

pierwszego zagadnienia.

Drugie zagadnienie dotyczące wpływu braku możliwości oszacowania przez

kredytobiorcę-konsumenta przyszłych świadczeń na ocenę abuzywności

postanowień umownych zostało już wyjaśnione w orzecznictwie. Zostało ono

formalnie przedstawione jako nowe, jednak w istocie sprowadza się do wykładni

art. 3851 § 1 i 2 k.c., która została już utrwalona w orzecznictwie. Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej konsekwentnie wskazuje, że przejrzystość

postanowienia umownego obejmuje nie tylko jego brzmienie, lecz również

możliwość oceny jego ekonomicznych skutków przez konsumenta, w tym

oszacowania wysokości świadczenia (por. np. wyroki z 30 kwietnia 2014 r., C-

I CSK 408/25

7

26/13, Kásler i Káslerné Rábai, ECLI:EU:C:2014:282, pkt 71-74, oraz z 20 września

2017 r., C-186/16, Andriciuc, ECLI:EU:C:2017:703, pkt 49-51). Jednolite

stanowisko prezentuje także orzecznictwo krajowe, zgodnie z którym

postanowienia umowne pozostawiające bankowi swobodę kształtowania

zobowiązań konsumenta bez mechanizmu obiektywnej kontroli, a w konsekwencji

bez możliwości oszacowania wartości świadczeń, mogą być uznane za abuzywne

(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 oraz

postanowienie z 21 marca 2024 r., I CSK 681/23). Brak możliwości oszacowania

przyszłych świadczeń może stanowić element oceny przejrzystości postanowienia,

jednak nie przesądza samodzielnie o jego niejednoznaczności ani o abuzywności.

Ocena taka wymaga każdorazowo analizy konkretnej treści postanowienia, jego

funkcji w umowie oraz stopnia i zakresu informacji przekazanych konsumentowi o

ryzyku ekonomicznym (zob. m.in. wyroki: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z

13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 10

maja 2022 r., II CSKP 285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i z 27 listopada

2019 r., II CSK 483/18). W tym kontekście powołany przez skarżącego wyrok Sądu

Najwyższego z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19, nie prowadzi do wyodrębnienia

nowej płaszczyzny interpretacyjnej. Orzeczenie to – abstrahując od kwestii

prawidłowości składu, w którym zostało wydane - jedynie ilustruje znane

rozróżnienie pomiędzy przewidywalnością ekonomiczną a jednoznacznością

redakcyjną postanowienia umownego. W uzasadnieniu tego orzeczenia

stwierdzono, że jest oczywiste, że klauzula przewalutowania zawarta w aneksach

do umów kredytowych stron nie spełnia warunku jednoznaczności, gdyż

powodowie (w tej sprawie) nie byli w stanie na jej podstawie oszacować kwoty,

którą będą musieli świadczyć w przyszłości. Orzeczenie to koncentruje się na

innych aspektach oceny abuzywności postanowień indeksacyjnych zawartych w

umowach kredytu zawartych pomiędzy bankiem a konsumentem. Nie wskazuje ono

na istnienie rozbieżności orzeczniczych ani nie kreuje nowego problemu prawnego

wymagającego rozstrzygnięcia. W konsekwencji, postawione zagadnienie prawne –

mimo osadzenia w kontekście orzeczniczym – nie spełnia przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.

I CSK 408/25

8

Odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., skarżąca jako problem

interpretacyjny wskazała potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c., podnosząc, że

przepisy te budzą poważne wątpliwości i wywołują rozbieżności w orzecznictwie

sądów w zakresie skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i

możliwości ich zastąpienia przepisami dyspozytywnymi (art. 41 Prawa wekslowego

lub art. 358 k.c. w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 23 października 2008 r.).

W ocenie Sądu Najwyższego w aktualnym stanie orzeczniczym nie zachodzi

wskazana przez skarżącą przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Analiza

powołanych przez skarżącą rozstrzygnięć nie wykazuje istnienia rzeczywistego

sporu interpretacyjnego, który uzasadniałby nadal potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i

2 k.c. Problematyka skutków uznania klauzuli indeksacyjnej, zawartej w umowie

kredytu, za abuzywną oraz możliwości jej częściowego usunięcia i zastąpienia

przepisami dyspozytywnymi była już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć

zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej. W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że postanowienia

umowne przyznające bankowi jednostronną swobodę w ustalaniu kursów walut są

sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta, a ich

eliminacja prowadzi co do zasady do upadku mechanizmu indeksacyjnego i

nieważności umowy (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 19 stycznia 2024 r., II

CSKP 874/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, oraz wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil

Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG,

ECLI:EU:C:2019:819 oraz z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B., U.B., M.B. przeciwko

X S.A., ECLI:EU:C:2023:216). W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 7

maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), której nadano moc zasady

prawnej, wskazano, że zastąpienie postanowień abuzywnych przepisami

dyspozytywnymi jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, przy

łącznym spełnieniu trzech przesłanek. W szczególności podkreślono, że umowa nie

może obowiązywać bez eliminowanego postanowienia; że brak uzupełnienia

wywołałby szczególnie niekorzystne skutki dla konsumenta – oceniane

indywidualnie, z uwzględnieniem jego stanowiska; oraz że luka może zostać

I CSK 408/25

9

wypełniona wyłącznie przepisem dyspozytywnym lub innym przepisem

stosowanym za zgodą stron. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentacji, która – w

kontekście przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – uzasadniałaby potrzebę

ponownej wykładni tych kryteriów ani wskazywała na istnienie rzeczywistych

wątpliwości interpretacyjnych. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie

budzi wątpliwości ani abuzywny charakter klauzul odsyłających do tabel kursowych

banku, ani konsekwencje ich eliminacji, obejmujące upadek mechanizmu

indeksacyjnego oraz brak możliwości zastąpienia tych postanowień przepisami

dyspozytywnymi. W szczególności wykluczone jest utrzymanie umowy jako kredytu

złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR, gdyż prowadziłoby to do

przekształcenia charakteru zobowiązania w sposób sprzeczny z naturą stosunku

prawnego oraz konstrukcją umowy przyjętą przez strony w chwili jej zawarcia (por.

m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18; z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 10 maja 2022 r., II

CSKP 285/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP

809/22). Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in. wyroki: z 14 marca 2019 r., C-118/17,

Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 3

października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819), w

których podkreślono, że sąd krajowy nie może przekształcać charakteru

zobowiązania ani zastępować klauzul abuzywnych rozwiązaniami prowadzącymi do

zmiany istoty umowy. Argumentacja skarżącej zmierzająca do „uzłotowienia”

umowy lub utrzymania jej w mocy poprzez zastosowanie przepisów

dyspozytywnych pozostaje zatem w oczywistej sprzeczności z jednolitą linią

orzeczniczą i nie ujawnia żadnej potrzeby wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (zob. szerzej m.in. uzasadnienie postanowienia

Sądu Najwyższego z 30 grudnia 2025 r., I CSK 2498/24). Utrwalona jest również

wykładnia przepisów powołanych przez skarżącą, zgodnie z którą definitywna

bezskuteczność klauzul abuzywnych prowadzi do nieważności umowy, jeżeli brak

jest dopuszczalnej regulacji zastępczej, a konsument nie potwierdził postanowień

niedozwolonych. Wynika to wprost z powołanej już uchwały składu siedmiu sędziów

I CSK 408/25

10

Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz późniejszych orzeczeń (zob.

m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, z 25 lipca

2023 r., II CSKP 1487/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 9 stycznia

2024 r., II CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). W

szczególności według ukształtowanego orzecznictwa co do zasady wyłączona jest

możliwość zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się

do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy

denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22 oraz z 28 lutego

2025 r., II CSKP 1277/24). W realiach umów kredytów indeksowanych jedynym

przepisem art. 358 k.c., który mógłby potencjalnie być rozważany jako norma

dyspozytywna, jest § 2. Niemniej jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego

odrzucono możliwość uzupełniania luki umownej na podstawie tego przepisu, jak

również art. 41 Prawa wekslowego czy art. 65 k.c., przyjmując, że art. 358 § 2 k.c.

nie znajduje zastosowania do kredytów indeksowanych, w których waluta obca

pełni wyłącznie funkcję przeliczeniową. Przepis ten wszedł w życie dopiero w dniu

24 stycznia 2009 r., ustawą z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy -

Kodeks cywilny oraz ustawy - Prawo dewizowe (Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506),

a brak jest przepisów intertemporalnych pozwalających na jego stosowanie do

umów zawartych przed tą datą. Z tego względu art. 358 § 2 k.c. nie może być

stosowany retroaktywnie ani wykorzystywany do uzupełniania treści umów

zawartych przed jego wejściem w życie, co potwierdza konsekwentnie orzecznictwo

Sądu Najwyższego (m.in. wyroki z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 10 maja

2022 r., II CSKP 163/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Z kolei art. 41 Prawa

wekslowego dotyczy wyłącznie zobowiązań wekslowych, odnosi się jedynie do

przeliczenia sumy wekslowej w dniu płatności i nie może być stosowany ani wprost,

ani przez analogię do umów kredytowych, w szczególności nie reguluje żadnego

mechanizmu waloryzacyjnego (zob. powołane wyżej wyroki Sądu Najwyższego

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2025 r., I CSK 3415/23). Także

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w szczególności w wyrokach z 3

października 2019 r., C-260/18, oraz z 16 marca 2023 r., C-6/22, konsekwentnie

I CSK 408/25

11

wskazuje, że art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w

sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE.L.

1993.95.29 z dnia 1993.04.21) sprzeciwia się uzupełnianiu luk w umowie

przepisami o charakterze ogólnym, zasadami słuszności lub zwyczajami, a także

jakiejkolwiek wykładni prowadzącej do zachowania lub przywrócenia równowagi

kontraktowej wbrew woli konsumenta. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w

orzecznictwie TSUE wykluczającym zastępowanie klauzul abuzywnych wykładnią

oświadczeń woli stron lub przepisami dyspozytywnymi (zob. wyroki z 3

października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z

14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z

26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca, ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-

26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282 i z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP

Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673). W konsekwencji zarówno art. 358 § 2 k.c., jak

i art. 41 Prawa wekslowego nie mogą stanowić podstawy do uzupełnienia luki

powstałej po eliminacji klauzul abuzywnych, a ich treść i zakres zastosowania nie

budzą żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Powołanie się przez skarżącą na te

przepisy nie ujawnia zatem potrzeby wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Należy podkreślić, że żadne z zagadnień podniesionych we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej – ani te przedstawione jako istotne zagadnienia prawne,

ani te wskazane jako wymagające wykładni przepisów prawa – nie spełnia

przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Wskazywane przez skarżącą

wątpliwości i rozstrzygnięcia pochodzą sprzed ujednolicenia linii orzeczniczej,

utraciły zatem aktualność i nie przystają do obecnego, konsekwentnego kierunku

judykatury. Problemy te były już wielokrotnie rozstrzygane w orzecznictwie Sądu

Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a w międzyczasie

ukształtowała się stabilna i jednolita linia orzecznicza dotycząca zarówno skutków

stwierdzenia abuzywności postanowień umownych, jak i braku możliwości ich

zastępowania przepisami dyspozytywnymi oraz kryteriów oceny jednoznaczności

postanowień umownych.

Skarga kasacyjna powiela argumentację wielokrotnie już ocenianą i

jednolicie odrzucaną w postępowaniach kasacyjnych, nie ujawniając ani nowego

I CSK 408/25

12

zagadnienia prawnego, ani rzeczywistej potrzeby ponownej wykładni prawa, co

potwierdzają liczne postanowienia o odmowie przyjęcia skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 3 kwietnia 2024 r., I CSK 2225/23, z 23 lipca

2024 r., I CSK 2403/23, z 13 grudnia 2024 r., I CSK 57/24, z 20 grudnia 2024 r., I

CSK 2478/23, z 30 stycznia 2025 r., I CSK 602/24, z 15 kwietnia 2025 r., I CSK

1167/24, z 17 kwietnia 2025 r., I CSK 1257/24., z 22 maja 2025 r., I CSK 1009/24, z

29 maja 2025 r., I CSK 396/24 i I CSK 747/24 i I CSK 3628/23, z 28 sierpnia 2025

r., I CSK 63/24, z 25 listopada 2025 r., I CSK 2176/24, z 30 grudnia 2025 r., I CSK

2498/24 i I CSK 3447/24, a także wyrok z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22 oraz

z 6 listopada 2025 r., II CSKP 67/23 wraz z powołanym tam szerokim

orzecznictwem).

Argumentacja zawarta we wniosku, zestawiona z motywami zaskarżonego

wyroku oraz aktualnym dorobkiem orzeczniczym Sądu Najwyższego i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie daje podstaw do kolejnej wypowiedzi Sądu

Najwyższego w objętej nim materii. Skarga kasacyjna, jako środek o charakterze

publicznoprawnym, nie służy rozstrzyganiu jednostkowych sporów, lecz

kształtowaniu wykładni prawa w interesie ogólnym, czego w niniejszej sprawie brak.

Skarżąca nie wykazała zatem, aby w dacie orzekania zachodziła rzeczywista

potrzeba ponownej wykładni wskazanych przepisów lub odniesienia się do

poruszonej problematyki. Skarga kasacyjna nie zasługuje więc na przyjęcie do

rozpoznania.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi – na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. – pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

I CSK 408/25

13

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[SOP]