Bank nie doczekał się rozpoznania skargi w sprawie kredytu frankowego z 2009 r.

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2025 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji obu stron, w punkcie pierwszym (1)

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. -

ustalający, że bliżej oznaczona umowa o kredyt mieszkaniowy z dnia 3 czerwca 2009

r. zawarta przez powodów z […] Bank […] S. A. w G. jest nieważna (pkt I),

zasądzający od pozwanego Banku na rzecz powodów łącznie kwotę 82.085,37 zł z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 lipca 2022 r. do dnia zapłaty (pkt II)

i oddalający powództwo główne w pozostałym zakresie (pkt III) - w ten sposób, że

zasądził pozwanego Banku na rzecz powodów odsetki ustawowe za opóźnienie od

kwoty 82.085,37 zł także za okres od 2 kwietnia 2019 r. do 7 lipca 2022 r., a w punkcie

drugim (2) oddalił apelację pozwanego Banku.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Jego

zdaniem w sprawie wystąpiły istotne zagadnienia prawne wyrażające się w pytaniu,

czy po wydaniu przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyroku z 19

czerwca 2025 r., w sprawie sygn. C-396/24, w sprawach z powództwa

kredytobiorców, którzy zawarli z bankiem niewiążącą bądź nieważną umowę kredytu,

do roszczeń kredytobiorców o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu tej umowy

nadal należy stosować tzw. teorię dwóch kondykcji, zgodnie z pkt 2 uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21, której w pkt 3 wymienionej

uchwały nadano moc zasady prawnej, potwierdzoną następnie w uchwale z dnia 25

kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22, czy też należy do roszczeń obu stron

umowy zastosować teorię salda i uznać, że bezpodstawnie wzbogaconą jest jedynie

ta strona, która spełniła świadczenie wyższe.

W ocenie pozwanego o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej świadczy zaś

przyjęcie przez Sąd Apelacyjny stanowiska, że umowa kredytu może być

jednocześnie oceniana na gruncie przepisów o bezwzględnej nieważności (art. 58 §

1 w związku z art. 3531 k.c. oraz art. 69 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe), jak i

przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (art. 3851 § 1 k.c), przy

czym art. 58 § 1 k.c. winien być stosowany przed art. 3851 § 2 k.c., co pozostaje w

sprzeczności ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym m.in. w uchwale z

dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt III CZP 40/22 (OSNC 2022/11/09).

I CSK 418/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi

zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy

musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym,

w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są

wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob.

np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.)

i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie

oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje

samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

I CSK 418/26

4

Skarżący nie wykazał, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami. W szczególności nie wyjaśnił, dlaczego wytykane przezeń

naruszenie spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Było to

niezbędne zważywszy, że zgodnie z dominującym obecnie orzecznictwem – w tym

względzie respektowanym przez Sąd Apelacyjny - bez dotkniętych abuzywnością

tzw. klauzul przeliczeniowych umowa kredytu denominowanego w walucie obcej nie

może wiązać stron w pozostałym zakresie ani jako kredyt złotówkowy (z

oprocentowaniem obliczanym na podstawie wskaźnika LIBOR/SARON), ani jako

tzw. kredyt czysto walutowy. W szczególności bowiem wskazuje się, że utrzymanie

takiej umowy jako kredytu czysto walutowego prowadziłoby do niedopuszczalnego

zniekształcenia woli stron, która ukierunkowana była od początku na wypłatę kredytu

w walucie krajowej, a denominacja w CHF pełniła jedynie funkcję waloryzacyjną (por.

wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22, niepubl., z 13 maja

2022 r., II CSKP 293/22 i II CSKP 405/22, niepubl., z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22

i II CSKP 943/22, niepubl., z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 9

grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22, niepubl., z dnia 15 września 2023 r., II CSKP

1356/22, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22, niepubl., z dnia 24

maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.). Wywoływałoby też zasadnicze komplikacje

związane z faktem wypłaty i spłat kredytu – wbrew postulowanemu walutowemu

charakterowi umowy - w złotówkach. Należy ponadto pamiętać, że w umowie kredytu

denominowanego do CHF ryzyko walutowe jest już ucieleśnione w postanowieniu

określającym wysokość kredytu w CHF, a abuzywność i nieskuteczność klauzuli

ryzyka walutowego, niewątpliwie określającej główne świadczenie stron, prowadzi

samo przez się do upadku umowy (por. postanowienie Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 84-

87, teza). Również próba utrzymania umowy jako kredytu złotowego napotyka

zasadniczą przeszkodę, polegającą na braku kryteriów normatywnych, które

umożliwiałyby określenie, jaką kwotę określoną w złotych powinien wypłacić

powodom Bank, a tym samym ustalenie, czy dokonana faktycznie wypłata

odpowiadała zobowiązaniu umownemu i jakie kwoty powinni spłacać kredytobiorcy

(por. wyrok SN z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.). Prowadziłaby

również do wyeliminowania z umowy klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego do

waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką

I CSK 418/26

5

LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż

należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez

strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por.

np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia

2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13

maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022

r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1753/22 oraz z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.).

Jeżeli zaś bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może

obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację

zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania

postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej

nieważności jest art. 58 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021

r., I CSKP 166/21, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia

25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22,

niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).

Warto ponadto zwrócić uwagę, że w świetle aktualnego orzecznictwa

powołanie się przez konsumenta na nieważność umowy kredytu indeksowanego czy

denominowanego do waluty obcej jest dlań w praktyce niemal zawsze korzystne

(choćby ze względu na brak obowiązku zapłaty bankowi jakiegokolwiek innego

świadczenia niż zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy kredytu oraz

odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty – por. wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r., C-520/21,

Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), pkt 78-82, 84, teza, oraz

postanowienia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 grudnia 2023

r., C-756/22, Bank Millennium, pkt 29, teza, i z dnia 12 stycznia 2024 r., C-488/23,

Naniowski, pkt 24-25, teza). W związku z tym można przyjąć co najmniej

domniemanie, że żądając ustalenia nieważności takiej umowy i zwrotu świadczeń

spełnionych na jej podstawie, kredytobiorca-konsument dysponuje informacjami

niezbędnymi dla oceny swej decyzji. Oznacza to, przynajmniej co do zasady, że już

samo wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo - z żądaniem

restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej umowy,

I CSK 418/26

6

stanowi dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację konsekwencji

upadku umowy, prowadząc do jej trwałej bezskuteczności (nieważności).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować

zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się

wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość

rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1,

poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma

znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której

zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września

2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.),

wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte

w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.).

Zagadnienie prawne sformułowane przez skarżące nie czyni zadość tym

wymaganiom już z tego względu, że zasadza się na tezie, iż w wyroku z dnia 19

czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

nakazał stosowanie teorii salda, tymczasem w uzasadnieniu wyroku z dnia 10

września 2026 r., C-510/25, Adazik, Trybunał wyjaśnił, iż wcale nie opowiedział się

za jedną z dwóch rozpatrywanych teorii (pkt 43), i wskazał, że dyrektywa 93/13 nie

zobowiązuje polskich sądów, by przyznawały pierwszeństwo stosowaniu teorii salda

lub teorii dwóch kondykcji, gdyż wybór w tym zakresie należy do tych sądów, pod

warunkiem że zapewnią one konsumentowi w każdym wypadku ochronę

gwarantowaną mu przez prawo Unii (pkt 42).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił,

jak w sentencji.

I CSK 418/26

7

(K.L.)

[a.ł]