Sprawa o nieważność kredytu frankowego toczy się dalej mimo upadłości banku

Wyrokiem z 19 maja 2023 r., I C 734/22, Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił

powództwo główne o ustalenie nieważności umowy kredytu i uwzględnił powództwo

ewentualne o ustalenie bezskuteczności względem powodowych kredytobiorców

określonych postanowień tej umowy.

W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st.

Warszawy ogłosił upadłość pozwanego banku. Sąd Apelacyjny w Białymstoku

I CSK 446/25

2

zawiesił postępowanie i podjął je przeciwko syndykowi w zakresie żądania

ustalenia. Wyrokiem częściowym, zaskarżonym skargą kasacyjną, Sąd drugiej

instancji, uwzględniając apelację kredytobiorców, zmienił wyrok Sądu Okręgowego

w ten sposób, że ustalił, nieważność umowy kredytu, uchylił rozstrzygnięcie o

żądaniu ewentualnym oraz oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 16 czerwca 2006 r. strony zawarły umowę

kredytu w wysokości 208 623,36 zł, indeksowanego kursem CHF. W dniu wypłaty

kredytu kwota wypłacanych środków miała zostać przeliczona według kursu kupna

walut określonego w tabeli kursów obowiązującego w dniu uruchomienia środków.

Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty

wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w

„Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych

kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w dniu spłaty”. Strony 21 września

2012 r. zawarły aneks do umowy na podstawie którego wysokość spłat miała być

określana w oparciu o kurs sprzedaży ustalany przez NBP.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej

sprawy bank w sposób jednostronny oznaczał kurs waluty właściwej do wyliczenia

zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały zaś ani obiektywne, ani

weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana

indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy

konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji

nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień

abuzywnych, dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek

zastosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego: czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 7 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu

I CSK 446/25

3

na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w

zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na

liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na

liście i wyczerpania trybu określonego ustawą?

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych:

art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania

sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości

mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.

Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je

podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi.

Takie stanowisko potwierdza również uchwała Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 19 września 2024 r., w sprawie III CZP 5/24, w której

stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego

konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,

prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono

upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo

upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej

funkcję syndyka”.

W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł.

wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia

pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do

masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.

Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy

wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza

I CSK 446/25

4

zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie

istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że

sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec

czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą

ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym

razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony

prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej

ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności,

pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub

nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na

ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy

wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o

fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W

razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy

w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia

ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne

rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku

prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy

wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na

zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

[a.ł]

I CSK 446/25

5

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)