Wyłączenie sędzi z powodu pozwu wnioskodawcy. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia

w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli

skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez

powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym,

I CSK 556/24

2

które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić

podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych

jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii

przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w

Olsztynie z 11 października 2023 r., sygn. akt IX Ca 522/22, w części dotyczącej

pkt I, co do oddalenia apelacji wnioskodawcy M.W. od postanowienia Sądu

Rejonowego w Lidzbarku Warmińskim w przedmiocie podziału majątku wspólnego,

pełnomocnik wnioskodawcy – adw. J.U., opierając ją na podstawie z art. 3983 § 1

pkt 2 k.p.c., zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 49 § 1 k.p.c.

poprzez niewyłączenie sędzi Sądu Okręgowego w Olsztynie X.Y., wobec której –

według skarżącego – miało toczyć się równoległe postępowanie cywilne z jego

powództwa, co miało rodzić wątpliwości co do jej bezstronności oraz naruszenie

art. 531 § 2 w zw. art. 531 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez pozostawienie bez rozpoznania

drugiego wniosku o wyłączenie, mimo że – jak twierdzi skarżący – zawierał on

nowe okoliczności faktyczne, w tym wskazanie sygnatury sprawy, wysokości

dochodzonego roszczenia oraz treści pozwu.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., twierdząc, że w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące wykładni art. 49 § 1 k.p.c. w

zakresie przesłanek wyłączenia sędziego w sytuacji, w której strona wytoczyła

przeciwko temu sędziemu powództwo cywilne, a sędzia – według skarżącego –

powziął o tym wiadomość przed formalnym doręczeniem pozwu. Zdaniem

skarżącego już sama świadomość istnienia takiego postępowania powinna

prowadzić do obligatoryjnego wyłączenia sędziego z powodu uzasadnionej

wątpliwości co do jego bezstronności.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., zgodnie z ugruntowanym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, może być uznana za spełnioną wyłącznie

wówczas, gdy skarga kasacyjna formułuje istotne zagadnienie prawne, którego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz

I CSK 556/24

3

rozstrzygnięcia sprawy. Zagadnienie powinno być wyraźnie przedstawione, poparte

wskazaniem możliwych, alternatywnych rozwiązań oraz wykazaniem, że nie zostało

ono dotychczas rozstrzygnięte lub że istnieje potrzeba zmiany dotychczasowej

wykładni (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 września 2012 r., II CSK

180/12, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16).

Powinno ono także cechować się analogiczną wagą, jak pytanie prawne kierowane

przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., czyli dotyczyć

poważnych wątpliwości, które nie dają się rozwikłać przy zastosowaniu

powszechnie przyjętych reguł wykładni (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z 14 września 2012 r., I UK 218/12, z 8 maja 2015

r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Samo sformułowanie

pytań nie jest wystarczające – niezbędna jest także ich analiza oraz przedstawienie

rozbieżności występujących w orzecznictwie lub doktrynie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16, z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17, oraz z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17).

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę

interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład

w rozwój jurysprudencji. Na etapie przedsądu brak jest zatem podstaw do

poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych.

Obowiązek wykazania istnienia przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

spoczywa na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem rekonstruowania przez

Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ

178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). W konsekwencji ocena spełnienia tych

przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ocena merytoryczna

zarzutów skargi jest możliwa dopiero po jej przyjęciu do rozpoznania. Zagadnienie

prawne sformułowane w skardze kasacyjnej może uzasadniać przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania tylko wtedy, gdy ma znaczenie dla rozstrzygnięcia o

zasadności skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu stanu faktycznego stanowiącego

I CSK 556/24

4

podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego orzeczenia oraz stanowiska prawnego

zajętego przez sąd drugiej instancji.

Przedstawione przez skarżącego zagadnienie prawne dotyczy – w jego

ocenie – konieczności ustalenia, czy dla zastosowania art. 49 § 1 k.p.c. znaczenie

ma sam fakt wytoczenia przez stronę powództwa cywilnego przeciwko sędziemu

orzekającemu w sprawie oraz czy już samo powzięcie przez sędziego wiadomości

o takim postępowaniu, niezależnie od formalnego doręczenia pozwu, może

stanowić okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności. Skarżący zakłada, że świadomość istnienia równoległego

postępowania, w którym sędzia miałby występować jako strona pozwana, prowadzi

do powstania osobistego stosunku sędziego do strony i tym samym powinna

skutkować jego wyłączeniem.

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał istnienia przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przede wszystkim skarżący nie przedstawia żadnej argumentacji prawnej,

która mogłaby świadczyć o istnieniu rzeczywistego zagadnienia prawnego. W

istocie ogranicza się do opisania własnych twierdzeń – jego zdaniem stanowiących

problem prawny – nie popierając ich jakąkolwiek argumentacją osadzoną w

orzecznictwie ani w poglądach doktryny, która mogłaby wskazywać, że

rzeczywiście zachodzi potrzeba rozstrzygnięcia przedstawionej kwestii. Odwołuje

się jedynie do własnych twierdzeń dotyczących okoliczności, które nie znajdują

potwierdzenia w materiale sprawy, oraz do subiektywnego przekonania, że sędzia

powzięła wiedzę o rzekomo wytoczonym przeciwko niej powództwie przed jego

formalnym doręczeniem, co – w jego ocenie – miałoby samo w sobie wywoływać

wątpliwości co do jej bezstronności. Nie wskazuje przy tym żadnych rozbieżności w

orzecznictwie, nie przedstawia analizy przepisów ani nie odwołuje się do poglądów

doktryny, które mogłyby potwierdzać, że przedstawiona kwestia ma charakter

rzeczywistego problemu interpretacyjnego lub że jest to zagadnienie nowe bądź

nierozstrzygnięte. W rezultacie skarżący prezentuje jedynie własną ocenę sytuacji

procesowej, co nie spełnia wymogów art. 3984 § 2 k.p.c.

I CSK 556/24

5

Ponadto twierdzenia skarżącego nie znajdują żadnego oparcia w ustaleniach

faktycznych. Sąd Okręgowy ustalił, że żaden pozew przeciwko sędziemu

referentowi nie został jej doręczony, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek

dokumentu potwierdzającego, że skarżący wytoczył powództwo przeciwko temu

sędziemu. Pozwy, na które powołuje się skarżący, dotyczyły Skarbu Państwa –

sądów, a nie sędziego osobiście, a skarżący nie wykazał, aby sędzia powzięła

wiedzę o jakimkolwiek postępowaniu, w którym występowałaby jako strona.

Zagadnienie prawne zostało więc oparte na twierdzeniach, które nie znajdują

potwierdzenia w materiale dowodowym. Nie wykazano również, aby zaszły

jakiekolwiek nowe okoliczności, które mogłyby uzasadniać ponowne badanie

wniosku o wyłączenie.

Nie sposób również uznać, aby przedstawiona kwestia miała charakter

abstrakcyjny. Skarżący nie formułuje zagadnienia prawnego w sposób ogólny, lecz

opiera je wyłącznie na własnych twierdzeniach dotyczących okoliczności, które – w

jego ocenie – miałyby podważać bezstronność sędziego. Tymczasem istotne

zagadnienie prawne musi wykraczać poza jednostkową sprawę i dotyczyć

problemu interpretacyjnego o znaczeniu systemowym. W niniejszej sprawie

skarżący nie wykazał, aby taka sytuacja zachodziła.

Niezależnie od powyższego, kwestia wpływu wytoczenia powództwa

przeciwko sędziemu na ocenę przesłanek z art. 49 § 1 k.p.c. została już wyjaśniona

w orzecznictwie. Samo wytoczenie powództwa przeciwko sędziemu nie stanowi

podstawy jego wyłączenia, a strona nie może kreować podstawy wyłączenia

poprzez własne działania. Wyłączenie wymaga istnienia obiektywnych okoliczności,

a nie subiektywnych odczuć strony ani hipotetycznych założeń co do powzięcia

przez sędziego wiedzy o pozwie. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby

do sytuacji, w której każda strona mogłaby doprowadzić do wyłączenia sędziego

poprzez samo twierdzenie o zamiarze wytoczenia powództwa, co pozostawałoby w

sprzeczności z celem art. 49 k.p.c. i prowadziłoby do paraliżu wymiaru

sprawiedliwości.

W świetle powyższego skarżący nie wykazał, aby w sprawie występowało

istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

I CSK 556/24

6

Wskazać należy również, że nie zachodzi też nieważność postępowania,

którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia - z urzędu

(art. 39813 § 1 k.p.c., w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c., w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

O przyznaniu adw. J.U. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w

Lidzbarku Warmińskim kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, obejmujących opłatę w

kwocie 5400 zł podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług – na stosowny

wniosek zawarty w skardze kasacyjnej – Sąd Najwyższy postanowił na podstawie §

8 pkt 7 i § 10 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 24

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r.,

poz. 763).

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]