Kredyt indeksowany do franka. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Wyrokiem z 6 kwietnia 2022 r., XXV C 1015/20, Sąd Okręgowy w Warszawie

ustalił nieważność umowy kredytu zawartej między powodowymi kredytobiorcami

i pozwanym bankiem, zasądził od banku na rzecz powodów łącznie 131 345,69 zł

z odsetkami oraz 65 672,85 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami tytułem

zwrotu zapłaconych rat kredytu.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

uchylił wyrok Sądu Okręgowego w części zasądzającej 32 421,37 CHF z odsetkami

i w tej części postępowanie umorzył, zmienił ten wyrok w ten sposób, że oddalił

powództwo co do żądania zapłaty odsetek od 131 345,69 zł i 33 251,48 CHF za

okres od 8 lutego do 16 lipca 2020 r. oraz oddalił apelację banku w pozostałej

części.

I CSK 574/25

2

Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy, zasądzając od banku na rzecz

kredytobiorców należność w CHF, orzekł ponad żądanie, gdyż kredytobiorcy

domagali się zasądzenia 33 251,48 CHF z odsetkami, tymczasem Sąd Okręgowy

zasądził na ich rzecz 65 672,85 CHF z odsetkami, co skutkowało uchyleniem wyrok

co do sumy zasądzonej ponad żądanie i umorzeniem postępowania w tej części.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 7 maja 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości

308 074,00 zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF), podlegającego

spłacie przez 360 miesięcy. Integralną częścią umowy kredytu stanowił regulamin,

zgodnie z którym kredyt indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany

według stopy procentowej opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej

niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty

obcej według tabeli banku. Strony 27 maja 2014 r. zawarły aneks do umowy w

którym postanowiono, że spłata udzielonego kredytu będzie następowała w CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu, dotyczące

indeksacji, mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w

sposób jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone

prostym i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule

waloryzacyjne zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny.

Przede wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem

umowy poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który

mógłby uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w

sposób jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców

oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu

waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i

akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku

kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących

mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul

indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy

czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko

konsumenta nie jest niczym ograniczone. Sąd drugiej instancji nadmienił, że za

niedozwolone postanowienia umowne należy uznać te klauzule zawarte w umowie

I CSK 574/25

3

z konsumentem, które uzależniają wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być

wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.

Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule

obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie

wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego

świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1) art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2) art. 189 k.p.c.,

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy, jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

I CSK 574/25

4

3) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o

nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

I CSK 574/25

5

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do

wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,

gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych

żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.

Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy

rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie

zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona

umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności

umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z

wykonaną częścią umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]