Program „w dowolnym czasie” i przedawnienie kary umownej. SN nie przyjął skargi spółki U.

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 880/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego we

Wrocławiu z 14 września 2023 r. (sygn. akt XI Ga 992/22), pełnomocnik pozwanego

U. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W. – zarzucając w ramach

podstawy kasacyjnej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 117 § 1 i 2 oraz art.

120 § 1 zd. drugie w zw. z art. 455 k.c., a także art. 58 § 1 i 3 oraz art. 3531 w zw. z

art. 119 k.c. – oparł wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania na przesłankach

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., a z ostrożności procesowej również na

przesłane z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do

rozpoznania, w aspekcie powołanych przesłanek uzasadniających przyjęcie skargi

do rozpoznania, należy stwierdzić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalone jest stanowisko, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. może zostać

uznana za spełnioną jedynie wówczas, gdy skarżący przedstawi zagadnienie

prawne o charakterze nowym, dotychczas niewyjaśnionym w judykaturze, mające

znaczenie abstrakcyjne i wykraczające poza okoliczności konkretnej sprawy (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 18 września

2012 r., II CSK 180/12; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 24 sierpnia 2016 r., II

CSK 94/16). Zagadnienie to powinno odpowiadać standardowi pytania prawnego

kierowanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., a więc dotyczyć poważnych

wątpliwości interpretacyjnych, których nie można usunąć przy zastosowaniu

powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13; z 14 września 2012 r., I UK

218/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15; z 24 października 2012 r., I PK 129/12).

Nie jest wystarczające samo sformułowanie pytania. Konieczne jest przedstawienie

możliwych, alternatywnych odpowiedzi oraz wykazanie, że rozstrzygnięcie

zagadnienia może przyczynić się do rozwoju prawa lub zapewnienia jednolitości

I CSK 880/24

3

orzecznictwa (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II

PK 183/11; z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11; z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16;

z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18; z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17; z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 585/17; z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17). W judykaturze

podkreśla się, że istotne zagadnienie prawne musi mieć charakter problemu

jurydycznego o znaczeniu systemowym, którego wyjaśnienie wzbogaca dorobek

orzeczniczy Sądu Najwyższego, porządkuje istniejące linie interpretacyjne i

wzmacnia jednolitość stosowania prawa. Chodzi o zagadnienie, którego

rozstrzygnięcie nie sprowadza się do oceny prawnej jednostkowego stanu

faktycznego, lecz umożliwia udzielenie odpowiedzi o charakterze uniwersalnym,

mającej znaczenie także w innych, podobnych sprawach (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Przesłanka ta wyklucza również

takie kwestie, których wyjaśnienie nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy

w ustalonym stanie faktycznym. Zagadnienie prawne musi determinować sposób

rozstrzygnięcia sprawy, a jego rozstrzygnięcie musi być konieczne dla

zastosowania prawa w danym stanie faktycznym.

Odnośnie zaś do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. należy zauważyć, że

warunki wymienione w tym przepisie odnoszą się rozłącznie do dwóch sytuacji: 1)

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i 2) wykładni

przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W świetle

utrwalonego stanowiska judykatury, oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1

pkt 2 KPC), wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w

danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na

czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia stosownych orzeczeń sądów

wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie,

jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji

ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów

dotychczasowych dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze

niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto wykazanie związku między oczekiwaną

od Sądu Najwyższego wykładnią prawa, a wynikiem postępowania kasacyjnego

I CSK 880/24

4

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., II CZ 102/02,

z a 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14 i z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Natomiast wyróżniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy

prawnej. Dotyczy to więc uchybień – przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o

charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i

ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do

wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne

twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie

polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,

IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy

tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa przez sąd, który

wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma charakter

publicznoprawny. Jego celem jest zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz

rozwój jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II

CZ 178/99). Tym samym – na etapie przedsądu brak jest podstaw do poszukiwania

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wyłącznie w treści zarzutów

kasacyjnych czy też w uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej – obowiązek ich

wykazania spoczywa na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem

rekonstrukcji dokonywanej przez Sąd Najwyższy. W konsekwencji ocena spełnienia

I CSK 880/24

5

wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi.

Należy przy tym pamiętać, że – jako nadzwyczajny środek zaskarżenia –

skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustaleń

faktycznych i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 oraz

art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza, w efekcie, nie tylko przeprowadzenie

w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut

skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu

drugiej instancji, chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego

sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06; z 10 sierpnia 2006 r., V

CSK 211/06).

Analizując powołane przez skarżącego przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna z nich nie została wykazana w

sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na wskazanych podstawach.

W odniesieniu do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. należy wskazać, że

skarżący sformułował dwa pytania, które – w jego ocenie – miały stanowić istotne

zagadnienia prawne. Pytania te odnoszą się do kwestii początku biegu

przedawnienia roszczeń w przypadku świadczeń bezterminowych w rozumieniu art.

455 k.c. oraz dopuszczalności umownej modyfikacji zasad ustalania początku biegu

przedawnienia wynikających z art. 120 § 1 zd. 2 k.c.

Pierwsze zagadnienie prawne nie spełnia przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. Zostało ono sformułowane w oderwaniu od ustalonego przez Sądy obu

instancji stanu faktycznego oraz od dokonanej przez nie wykładni umowy, które –

jako ustalenia faktyczne – wiążą Sąd Najwyższy na podstawie art. 3983 § 3 k.p.c.

Skarżący buduje swoje pytanie na założeniu, że roszczenie powódki o wydanie

programu komputerowego stanowiło świadczenie bezterminowe w rozumieniu art.

455 k.c., którego wymagalność zależała od wezwania wierzyciela, a początek biegu

I CSK 880/24

6

przedawnienia powinien być ustalany według konstrukcji „najwcześniejszego

możliwego terminu” z art. 120 § 1 zd. 2 k.c. Tymczasem Sądy ustaliły, że taki model

stosunku prawnego w ogóle nie występował w sprawie. Z ustaleń Sądu

Rejonowego, w pełni podzielonych przez Sąd Okręgowy, wynika, że strony – w

ramach swobody kontraktowej – świadomie rozdzieliły moment udzielenia licencji

od momentu wydania egzemplarza programu komputerowego. W aneksie nr 1 do

umowy o współpracy partnerskiej z 30 września 2004 r. strony postanowiły, że

partner (powódka) ma prawo wystąpić z żądaniem wydania aktualnej wersji

programu „w dowolnym czasie”. Sąd Okręgowy wyraził to wprost, wskazując, że

wolą stron było pozostawienie terminu realizacji roszczenia o wydanie programu

wyłącznie stronie powodowej, a roszczenie to mogło być wykonywane tak długo,

jak powódka dysponowała licencją na dany program. Jest to zatem ustalenie

faktyczne oraz wynik wykładni oświadczeń woli stron (art. 65 k.c.), które nie zostały

zakwestionowane w skardze kasacyjnej (brak zarzutu naruszenia art. 65 k.c.). W

konsekwencji wymagalność roszczenia o wydanie programu została ukształtowana

umownie, a nie na podstawie art. 455 k.c. Nie zachodziła zatem potrzeba

odwoływania się ani do art. 455 k.c. i konstrukcji świadczenia bezterminowego, ani

do mechanizmu „najwcześniejszego możliwego terminu” z art. 120 § 1 zd. 2 k.c.,

gdyż przepisy te nie znajdowały zastosowania do stosunku prawnego ustalonego

przez Sądy. Skarga kasacyjna abstrahuje od tych ustaleń i opiera się na założeniu

przeciwnym, co czyni przedstawione zagadnienie prawne pozornym i wyklucza

możliwość przyjęcia skargi do rozpoznania. Niezależnie od powyższego,

zagadnienie nie jest konieczne do rozstrzygnięcia sprawy. Wymagalność kary

umownej powstała dopiero po bezskutecznym wezwaniu z 20 czerwca 2016 r., w

którym wyznaczono termin płatności na dzień 28 czerwca 2016 r. Bieg

przedawnienia został następnie przerwany zawezwaniem do próby ugodowej z 21

marca 2018 r. Ustalenia te nie były kwestionowane. Nawet więc gdyby Sąd

Najwyższy udzielił odpowiedzi na pytanie skarżącej, nie miałoby to żadnego

wpływu na wynik sprawy, ponieważ pytanie dotyczy konstrukcji prawnej, która w

niniejszym stanie faktycznym nie ma zastosowania. Wreszcie, zagadnienie nie ma

charakteru istotnego, ponieważ orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie art.

120 § 1 zd. 2 k.c. jest jednolite. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że bieg

I CSK 880/24

7

przedawnienia roszczenia o świadczenie bezterminowe rozpoczyna się od dnia, w

którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do

spełnienia świadczenia w najwcześniejszym możliwym terminie (por. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 października 2008 r., I CSK 100/08; wyroki

Sądu Najwyższego: z 29 kwietnia 2009 r., II CSK 625/08, z 9 lutego 2017 r., IV

CSK 171/16 i z 18 czerwca 2014 r., V CSK 421/13). W świetle powyższego

pierwsze zagadnienie prawne, jako że nie wynika z ustalonego stanu faktycznego,

nie jest konieczne do rozstrzygnięcia sprawy i nie dotyczy przepisu budzącego

jakiekolwiek wątpliwości w orzecznictwie. Skarżący nie wykazał zatem, aby mogło

ono stanowić podstawę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Drugie zagadnienie prawne przedstawione przez skarżącego również nie

spełnia przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący formułuje problem w postaci

pytania, czy w ramach swobody umów (art. 3531 k.c.) strony mogą zmodyfikować

sposób ustalania początku biegu przedawnienia określony w art. 120 § 1 zd. 2 k.c.,

w ten sposób, że termin przedawnienia roszczenia o wydanie egzemplarza

programu rozpoczyna bieg dopiero z chwilą wezwania do jego wydania.

Konstrukcja ta zakłada, że strony umowy wprowadziły postanowienia wpływające

na bieg przedawnienia, a Sądy obu instancji taką modyfikację zaakceptowały.

Zagadnienie to zostało sformułowane w sposób abstrakcyjny i oderwany od

ustalonego stanu faktycznego, a jego rozstrzygnięcie nie jest konieczne dla

rozpoznania niniejszej sprawy. Z ustaleń faktycznych, które wiążą Sąd Najwyższy

(art. 3983 § 3 k.p.c.), wynika, że strony nie dokonywały żadnej modyfikacji zasad

biegu przedawnienia. Strony jedynie ukształtowały – w ramach dopuszczalnej

swobody umów – wymagalność roszczenia o wydanie programu, pozostawiając

moment realizacji tego uprawnienia powódce, która mogła żądać wydania

programu tak długo, jak dysponowała licencją. Jest to wynik wykładni oświadczeń

woli stron dokonanej przez sądy obu instancji na podstawie art. 65 k.c.,

niezakwestionowanej w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna abstrahuje od tego

ustalenia i opiera się na założeniu przeciwnym, co czyni przedstawione

zagadnienie prawne pozornym. W konsekwencji nie zachodziła sytuacja, w której

strony modyfikowałyby bieg przedawnienia w rozumieniu art. 120 § 1 k.c. Bieg

przedawnienia kary umownej przebiegał zgodnie z ustawą: rozpoczął się po

I CSK 880/24

8

bezskutecznym wezwaniu z 20 czerwca 2016 r. i został przerwany zawezwaniem

do próby ugodowej z 21 marca 2018 r. Strony mogły – i uczyniły to – ukształtować

wymagalność roszczenia, lecz nie wpływa to na ustawowe zasady biegu

przedawnienia. Stanowisko to pozostaje w pełni zgodne z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, w tym uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 22 października 2021 r., III CZP 78/20 (OSNC 2022, nr 5, poz. 45),

zgodnie z którą strony mogą odraczać termin spełnienia świadczenia (a więc

kształtować wymagalność), natomiast nie mogą modyfikować ustawowych zasad

biegu przedawnienia (art. 119 k.c.). Przedstawione zagadnienie jest zatem

pozorne, ponieważ zakłada istnienie problemu prawnego, który w niniejszej sprawie

nie występuje. Sądy obu instancji nie przyjęły, że strony zmodyfikowały bieg

przedawnienia, lecz że określiły sposób i czas realizacji uprawnienia do żądania

wydania programu. Skarżący abstrahuje od tego ustalenia i opiera się na stanie

faktycznym odmiennym od ustalonego. Zagadnienie nie ma również charakteru

istotnego. Skarżący nie wykazał, aby w orzecznictwie Sądu Najwyższego istniały

rozbieżności dotyczące granic swobody umów w kontekście art. 120 § 1 k.c.

Przeciwnie, orzecznictwo jest jednolite co do tego, że strony mogą kształtować

wymagalność świadczenia, natomiast nie mogą zmieniać ustawowych zasad biegu

przedawnienia. Skarżący nie wykazał zatem potrzeby udzielenia przez Sąd

Najwyższy odpowiedzi o charakterze precedensowym. Zagadnienie to nie ma też

charakteru ogólnego ani uniwersalnego. Jego treść jest nadmiernie szczegółowa i

ściśle powiązana z konkretnymi ustaleniami faktycznymi, w szczególności z

wykładnią umowy dokonaną przez Sądy obu instancji, co oznacza, że znaczenie

tego zagadnienia nie wykracza poza niniejszą sprawę. Skarżący w istocie nie

zmierza do rozstrzygnięcia problemu prawnego o znaczeniu szerszym, lecz do

zakwestionowania trafności oceny prawnej dokonanej przez Sąd drugiej instancji.

Tego rodzaju polemika nie mieści się w pojęciu „istotnego zagadnienia prawnego”

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Dlatego również to zagadnienie nie

kwalifikuje się do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż skarżący nie

wykazał spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie.

Odnośnie do zgłoszonej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący

obowiązany był wykazać, że wskazane przez niego przepisy – art. 455 k.c. oraz art.

I CSK 880/24

9

120 § 1 zd. 2 k.c. – budzą poważne wątpliwości interpretacyjne albo że w

orzecznictwie występują rzeczywiste rozbieżności dotyczące ich wykładni,

ujawnione w takich samych lub istotnie podobnych stanach faktycznych. Tego

obowiązku skarżący nie wykazał. Postulowana wykładnia nie pozostaje przy tym w

związku z podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Judykaty, na które się

powołano, zapadły na tle odmiennych stanów faktycznych i dotyczyły odmiennych

kategorii roszczeń, w szczególności roszczeń odszkodowawczych, kondykcyjnych,

wynikających z prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia czy rozliczeń z tytułu

robót budowlanych. W sprawach tych wymagalność roszczenia wynikała z ustawy i

była powiązana z wystąpieniem szkody, uzyskaniem korzyści, spełnieniem

świadczenia nienależnego lub innym zdarzeniem przewidzianym przez przepisy

prawa. Żadne z tych orzeczeń nie odnosi się do sytuacji, w której wymagalność

roszczenia została ukształtowana umownie, jak w niniejszej sprawie. Tym samym

nie mogą one stanowić podstawy do wykazania rozbieżności w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c., który wymaga przedstawienia orzeczeń wydanych w takich

samych lub istotnie podobnych stanach faktycznych. Orzecznictwo Sądu

Najwyższego dotyczące wykładni art. 120 § 1 k.c. pozostaje jednolite i nie

potwierdza dopuszczalności umownej modyfikacji początku biegu przedawnienia.

Sam fakt, że w różnych sprawach analizowano różne konstrukcje prawne, nie

oznacza powstania rozbieżności interpretacyjnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. W niniejszym postępowaniu Sądy obu instancji ustaliły, że strony – w ramach

swobody umów – określiły sposób realizacji uprawnienia do żądania wydania

programu komputerowego, pozostawiając moment wystąpienia z tym żądaniem

woli powódki, tak długo jak dysponowała licencją. Ustalenie to, oparte na wykładni

oświadczeń woli stron, nie zostało skutecznie zakwestionowane w skardze

kasacyjnej. Skoro podstawą rozstrzygnięcia była treść umowy, a nie ustawowy

model wymagalności roszczeń bezterminowych, wykładnia art. 455 k.c. i art. 120 §

1 zd. 2 k.c. nie ma znaczenia dla wyniku sprawy. Nie zachodzi zatem potrzeba

dokonywania wykładni przepisów wskazanych przez skarżącego. Także i w tym

zakresie argumentacja skarżącego zmierza w istocie do zakwestionowania

trafności oceny prawnej dokonanej przez Sąd drugiej instancji, a nie do wykazania

potrzeby rozstrzygnięcia problemu prawnego o znaczeniu precedensowym. Tego

I CSK 880/24

10

rodzaju polemika nie mieści się w pojęciu potrzeby wykładni w rozumieniu art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c. Skarżący nie wykazał istnienia poważnych wątpliwości

interpretacyjnych ani rozbieżności orzeczniczych dotyczących przepisów mających

znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Brak jest zatem podstaw do

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na drugie powołanej podstawie.

Po przedstawieniu przesłanek wskazanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

skarżący – z ostrożności procesowej – powołał się również na przesłankę

określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wskazał, że gdyby Sąd Najwyższy uznał

zaprezentowane wcześniej linie orzecznicze za dostatecznie ugruntowane i

niewymagające dalszych wyjaśnień, to rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji

należałoby uznać za rażąco sprzeczne z tą ugruntowaną linią orzeczniczą

dotyczącą rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczeń, których

wymagalność (zależy) od działania podjętego przez wierzyciela (art. 120 § 1 zd. 2

k.c.), co – w ocenie skarżącego – uzasadniałoby przyjęcie skargi jako oczywiście

uzasadnionej.

Formalnie można uznać, że skarżący zamieścił w skardze kasacyjnej

odrębne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, o

którym mowa w art. 3984 § 2 k.p.c. (w ostatnim akapicie tego uzasadnienia).

Aczkolwiek, w przeciwieństwie do przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., które

skarżący wyodrębnił i omówił w osobnych częściach, w odniesieniu do przesłanki z

pkt 4 ograniczył się jedynie do krótkiego, niespełna siedmiolinijkowego akapitu,

nieopatrzonego żadnym tytułem ani strukturą wskazującą na samodzielne

uzasadnienie tej podstawy. Uzasadnienie to sprowadza się do ogólnego odwołania

do „utrwalonej linii orzeczniczej”, bez przedstawienia jakiegokolwiek wywodu

prawnego pozwalającego na ocenę, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W zakresie tej przesłanki

skarżący nie przedstawił odrębnej argumentacji jurydycznej wykazującej

oczywistość naruszenia prawa. Przedłożone uzasadnienie stanowi zatem jedynie

namiastkę uzasadnienia tej przyczyny kasacyjnej i nie spełnia wymogów

wynikających z art. 3984 § 2 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8

czerwca 2016 r., I PK 199/15; z 12 grudnia 2017 r., I PK 199/15; z 14 maja 2020 r.,

I CSK 380/19; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 722/23). Samo powołanie się na istnienie

I CSK 880/24

11

utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej wykładni art. 120 § 1 zd. 2 k.c. nie jest

wystarczające. Skarżący nie wykazał, że rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji

pozostaje w rażącej sprzeczności z tą linią orzeczniczą, ani że ewentualne

uchybienie ma charakter oczywisty w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Należy

przy tym podkreślić, że ocena początku biegu terminu przedawnienia roszczeń

zależnych od działania wierzyciela wymaga każdorazowo odniesienia się do

okoliczności konkretnej sprawy, co wyklucza możliwość uznania, że ewentualne

naruszenie prawa ma charakter oczywisty. Sąd Najwyższy nie może domyślać się

argumentacji skarżącego ani rekonstruować jej na podstawie innych części skargi.

Dla spełnienia wymagań ustawowych konieczne jest przedstawienie odrębnego,

wyraźnego i rozwiniętego wywodu prawnego, odnoszącego się do wskazanej

przesłanki przedsądu. Wobec braku takiego uzasadnienia przesłanka z art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c. nie została wykazana, co uniemożliwia jej ocenę na etapie przedsądu.

Tylko ubocznie zauważyć należy, że stanowisko skarżącego, który we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołuje się równocześnie

na przesłankę występowania istotnego zagadnienia prawnego i potrzebę wykładni

przepisów prawa oraz na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, odnosząc te

przesłanki do tej samej regulacji prawnej i tego samego stanu faktycznego, jest

wewnętrznie sprzeczne. Jeżeli bowiem w sprawie rzeczywiście występuje istotne

zagadnienie prawne lub poważne wątpliwości interpretacyjne, to ewentualny błąd

orzeczniczy popełniony przez sąd drugiej instancji nie może mieć tym samym

charakteru oczywistego i podstawowego. Z kolei oczywista zasadność skargi

kasacyjnej wyklucza istnienie poważnych, nierozstrzygniętych wątpliwości

prawnych, które mogłyby uzasadniać przyjęcie skargi na podstawie art. 3989 § 1 pkt

1 lub pkt 2 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przesłanki

określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. wykluczają się, gdyż skarga kasacyjna

nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o występowaniu tej

przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa, których wykładnia

nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie przez Sąd

Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia prawnego (por.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2016 r., I CSK 477/15, z 19

I CSK 880/24

12

kwietnia 2018 r., I CSK 707/17 i z 17 kwietnia 2025 r., I CSK 1178/24, z 21

października 2008 r., II PK 158/08, też z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13).

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w pozostałej części (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi – na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. – stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]