Kredytobiorcy przeciwko bankowi o zapłatę. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

I CSK 978/25

2

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

z 8 sierpnia 2024 r. (sygn. akt I ACa 1042/23), pełnomocnik strony pozwanej Banku

z w W., oparł wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania na przyczynach

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analizując powołane przez skarżącą przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna z nich nie została wykazana w

sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

I CSK 978/25

3

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie

pytania (pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie

możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji tego przepisu (zob. m.in. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego w

orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja

2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia 2018

r., V CSK 577/17).

Z kolei przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., dotycząca potrzeby wykładni

przepisów prawnych, wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi

wątpliwości, określenia zakresu tej wykładni oraz przedstawienia, na czym polegają

trudności interpretacyjne. Konieczne jest również wykazanie, że mają one

rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości

związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że

treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w

orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07, oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości

I CSK 978/25

4

wskazane przez skarżącego muszą istnieć również w chwili orzekania w

przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia orzeczeń, które

wskazują na rzeczywistą i aktualną rozbieżność w wykładni przepisów (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000

r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Brak jest natomiast podstaw, aby

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw

kasacyjnych – na etapie przedsądu nie jest rolą Sądu Najwyższego

rekonstruowanie argumentacji strony skarżącej.

W ramach pierwszej przesłanki skarżąca sformułowała dwa zagadnienia

prawne.

Odnośnie do pierwszego zagadnienia, Sąd Najwyższy zauważa, że skarżąca

wiąże je z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy

Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w

umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13) oraz

art. 3852 § 2 k.c. w świetle motywu 21 tej dyrektywy, i oceną skutków eliminacji

klauzul przeliczeniowych przy jednoczesnym braku abuzywności klauzul ryzyka

walutowego oraz wpływu takiej oceny na ważność umowy kredytowej. Sprowadza

się ono do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania w wyniku kontroli

incydentalnej obecnych w umowie o kredyt denominowany klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest uznanie umowy za nieważną w całości, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?

Zagadnienie to było jednak przedmiotem rozstrzygnięć w orzecznictwie

unijnym i krajowym. W utrwalonej linii orzeczniczej podkreśla się, że klauzule

ryzyka walutowego i klauzule przeliczeniowe stanowią funkcjonalną całość, a ich

I CSK 978/25

5

ocena nie może być dokonywana w oderwaniu od siebie. Jak wskazano w wyroku

Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, klauzula ryzyka walutowego

nie może funkcjonować bez klauzuli określającej sposób przeliczenia zobowiązania

stron w celu ustalenia jego wysokości. Usunięcie jednego z tych warunków rzutuje

na istotę drugiego, co wyklucza ich odrębne badanie pod kątem abuzywności (zob.

np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-

19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, wyroki Sądu

Najwyższego: z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22). Klauzule waloryzacyjne,

zaliczane do świadczeń głównych umowy, które nie zostały wyrażone w umowie

kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia

przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2025

r., I CSK 839/24 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Uznanie klauzul

przeliczeniowych za abuzywne może prowadzić do nieważności całej umowy, jeżeli

nie jest możliwe jej dalsze obowiązywanie bez tych postanowień (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

2021, nr 9, poz. 56). Zastąpienie niedozwolonego postanowienia możliwe jest

wyłącznie w razie łącznego spełnienia trzech przesłanek wskazanych w

uzasadnieniu tej uchwały, których w wystąpienia w okolicznościach nie

stwierdzono.

Drugie zagadnienie prawne jest związane z wykładnią art. 69 ust. 3 Prawa

bankowego, sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie, czy wobec umożliwienia

kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz

dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej powołanego art. 69 ust. 3 Prawa

bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, skoro

dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie

I CSK 978/25

6

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w

walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt, prowadzi do

skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego

w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy,

bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji

walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta

krajowa. Wskazane zagadnienie prawne było również wielokrotnie rozstrzygane w

orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przepis art. 69 ust. 3 został wprowadzony

ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984 – tzw. ustawa antyspreadowa) z

dniem 26 sierpnia 2011 r. i przewiduje jedynie możliwość dokonywania spłaty

kredytu bezpośrednio w walucie obcej, do której kredyt jest indeksowany lub

denominowany. W utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego podkreśla się,

że regulacja ta nie zmienia charakteru prawnego kredytów indeksowanych lub

denominowanych ani nie wpływa na ocenę ich ważności. Ustawa antyspreadowa

miała zastosowanie wyłącznie do umów ważnie zawartych, o czym świadczy m.in.

art. 4, odwołujący się do „spłaty całkowitej kredytu” i „niespłaconej części” kredytu i

nie mogła sanować ani zastępować abuzywnych klauzul przeliczeniowych. Celem

tej nowelizacji było wyeliminowanie tzw. spreadów bankowych, a nie zmiana istoty

umowy kredytowej; nie doprowadziła ona również do przekształcenia zawartej

wcześniej umowy w umowę o kredyt walutowy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 20

października 2023 r., II CSKP 820/23, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, a

także postanowienie Sądu Najwyższego z 5 października 2023 r., I CSK 355/23 i z

10 września 2024 r., I CSK 2491/23). Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, oceny abuzywności

postanowień umownych dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie

na podstawie późniejszych zmian ustawowych czy praktyki wykonywania umowy.

Umowę kredytu strony zawarły 5 kwietnia 2006 r., a zatem przed opisaną wyżej

zmianą Prawa bankowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wykluczono

również możliwość wypełnienia luki powstałej po eliminacji klauzul abuzywnych

poprzez odwołanie do art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, gdyż przepis ten nie ma

I CSK 978/25

7

charakteru dyspozytywnego i nie może zastępować nieuczciwych postanowień

umownych (zob. też uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21 oraz m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i z 28 października 2022 r., II

CSKP 894/22). Stanowisko to znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok z 21 września 2023 r., C-

139/22, AM i PM przeciwko mBankowi S.A., ECLI:EU:C: 2023:692, Polski rejestr

klauzul niedozwolonych), w którym wskazano, że wprowadzenie alternatywnego

sposobu wykonania zobowiązania nie usuwa nieuczciwego charakteru pierwotnego

postanowienia umownego. W świetle powyższego należy stwierdzić, że możliwość

spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej, przewidziana w art. 69 ust. 3 Prawa

bankowego, nie zmienia charakteru prawnego kredytu indeksowanego lub

denominowanego, nie wpływa na ocenę jego ważności ani nie usuwa nieuczciwego

charakteru klauzul przeliczeniowych. Taka więc możliwość spłaty nie wpływa na

kwalifikację umowy kredytu ani nie eliminuje abuzywności klauzul przeliczeniowych.

Skutki prawne zawarcia w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej są

bowiem oceniane na chwilę zawarcia umowy (zob. powołaną wyżej uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21). Spełnienie

części świadczeń przez kredytobiorcę-konsumenta na podstawie mechanizmu

przewidzianego w ustawie antyspeadowej nie sanowało więc nieważności umowy

występującej od chwili jej zawarcia (ex tunc). Nie mogło więc też prowadzić do

umorzenia zobowiązania ani w całości, ani w części, które prawnie nigdy nie

powstało. W konsekwencji zagadnienie przedstawione przez skarżącą nie ma

charakteru nowego ani nierozstrzygniętego, a jego treść nie uzasadnia przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Z kolei w ramach przesłanki drugiej (z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) pozwany

wskazał na potrzebę dokonania wykładni (1) art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 k.c., art. 69 ust. 3 pr.

bank., a także (2) art. 189 k.p.c.

Wskazane wyżej przepisy zostały dostatecznie już wyjaśnione w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym wyłączono możliwość usunięcia luki

powstałej w umowie po postanowieniach abuzywnych niewiążących konsumenta

I CSK 978/25

8

przez zastąpienie ich innymi przepisami, zwyczajami lub w drodze wykładni na

podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 prawa wekslowego albo

art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). W tym

zakresie Sąd Najwyższy uwzględnił orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w którym wykluczono możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie

stwierdzenia nieuczciwego charakteru jednego z warunków umowy zawartej

między przedsiębiorcą a konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez

wykładnię oświadczeń woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego

miejsce przepisów dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-

260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-

618/10, Banco Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-

70/17, Abanca, ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler,

ECLI:EU:C:2014:282 i z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank,

ECLI:EU:C:2021:673). Taki zabieg prowadziłby do zmiany treści klauzuli

indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej rozumienia. Zgodnie z orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy, dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. Artykuł 6 ust. 1 ww. dyrektywy należy

interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa

krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści

owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie

nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy

w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne

konsekwencje (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18

listopada 2021 r. C-212/20, M.P., B.P. przeciwko "A", pkt 72, ECLI:EU:C:2021:934 i

z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, pkt 57, ECLI:EU:C:2021:341).

Uwzględniając to stanowisko w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że art.

65 k.c., choć przydatny przy wykładni oświadczeń woli, nie może być wykorzystany

do sanowania klauzuli abuzywnej – nie służy bowiem konstruowaniu nowych

I CSK 978/25

9

postanowień, lecz interpretacji już złożonych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 6 września

2024 r., II CSKP 1644/22). W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego (zasady prawnej) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9,

poz. 56) wskazano, nawiązując do wcześniejszego orzecznictwa, w tym

orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. w szczególności

wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak p.

Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819), że zastąpienie

niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu

określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy

denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej wchodzi w

rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli

abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście

w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron, w tym konsumenta, nie

ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia; 2) całkowity upadek umowy naraża

konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności

istniejących w czasie sporu lub możliwych wówczas do przewidzenia, z

uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z

zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez

konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis dyspozytywny albo przepis

„mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę", który mógłby

zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne, umożliwiając

utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone postanowienie umowne

odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku

porozumienia stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego

postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w

nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy". W orzecznictwie wyłączono

także możliwość zastąpienia postanowień niedozwolonych przepisem art. 358 § 2

k.c. dla określenia sposobu ustalania kursu waluty obcej (franka szwajcarskiego) w

ramach mechanizmu indeksacyjnego stosowanego przy wypłacie i spłacie kredytu.

W świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024

I CSK 978/25

10

r., II CSKP 150/24), jak również Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob.

m.in. wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko Bank BPH S.A.,

ECLI:EU:C:2021:341) art. 358 § 2 k.c. nie może być traktowany jako przepis, który

z mocy prawa lub w ramach mechanizmu dyspozytywności zastępuje

postanowienie abuzywne w umowie konsumenckiej. Zastosowanie tego przepisu

wymaga każdorazowej oceny jego adekwatności w konkretnym stosunku

obligacyjnym, z uwzględnieniem woli konsumenta oraz zasad wynikających z

dyrektywy 93/13. Przepis ten nie może być wykorzystany w sposób prowadzący do

utrzymania w mocy umowy zawierającej nieuczciwe warunki, bez uprzedniego

wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody przez konsumenta. Zakres zastosowania

omawianego przepisu ogranicza się bowiem do zobowiązań rzeczywiście

wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w których waluta pełni wyłącznie funkcję

przeliczeniową. Kredyty indeksowane do waluty obcej, w których zobowiązanie

pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta obca pełni jedynie rolę mechanizmu

waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki, co wyklucza automatyczne

zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Dodatkowo, należy zauważyć, że przepis ten wszedł

w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a brak jest przepisów

intertemporalnych, które pozwalałyby na jego zastosowanie do umów zawartych

przed tą datą (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,

w którym wskazano, że przepisy prawa nie mogą działać retroaktywnie, w

szczególności w kontekście zastępowania niedozwolonych postanowień umownych

w relacjach konsumenckich. Dodać należy, że Sąd Najwyższy w wielu sprawach w

ramach tzw. przedsądu, oceniał tożsame wnioski o przyjęcie skarg kasacyjnych do

rozpoznania – w tym także w sprawach, w których skarżącym był ten sam bank – i

konsekwentnie odmawiał ich przyjęcia, wskazując, że regulacje te zostały już

szczegółowo omówione w orzecznictwie i były przedmiotem utrwalonej wykładni

(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., I CSK 549/24,

z 14 maja 2025 r., I CSK 3378/23, z 29 maja 2025 r., I CSK 776/24, I CSK 398/24,

z 25 listopada 2025 r., I CSK 2037/24, z 30 grudnia 2025 r., I CSK 3476/24, I CSK

3396/24, I CSK 3685/24, wraz z powołanym tam orzecznictwem).

W odniesieniu do wykładni art. 189 k.p.c. należy zauważyć, że zagadnienie

to również nie rodzi obecnie wątpliwości interpretacyjnych wskazanych przez

I CSK 978/25

11

pozwanego. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że

interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego

powinien być postrzegany elastycznie, z uwzględnieniem celów, którym służy

sądowa ochrona prawna, oraz przedmiotowych granic prawomocności materialnej

wyroku wynikających z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, i z 20 czerwca 2022 r., II CSKP

701/22, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 13 lipca 2023 r., I CSK

3622/22, i powołane tam orzecznictwo). W wyroku z 23 listopada 2023 r., C 321/22,

C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., ECLI:EU:C:2023:911,

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził ponadto, że dyrektywa 93/13

sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych, która negowałaby interes

prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego do stwierdzenia

bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko powodu, że

konsument może dochodzić zwrotu nienależnego świadczenia albo powołać się na

bezskuteczność warunku w ramach obrony przed powództwem opartym na takim

postanowieniu. Powyższe potwierdza, że również w zakresie art. 189 k.p.c. brak

jest jakichkolwiek nowych wątpliwości interpretacyjnych, które uzasadniałyby

potrzebę ponownej wykładni tego przepisu.

Należy podkreślić, że żadne z zagadnień podniesionych we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej – zarówno te przedstawione jako istotne zagadnienia

prawne, jak i te wskazane jako wymagające wykładni przepisów prawa – nie

spełnia przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Wskazywane przez

pozwanego rozstrzygnięcia pochodzą sprzed ujednolicenia linii orzeczniczej,

utraciły zatem aktualność, nie przystając do obecnego, konsekwentnego kierunku

judykatury. Problematyka ta była już wielokrotnie rozstrzygana w orzecznictwie

Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a w

międzyczasie ukształtowała się stabilna i jednolita linia orzecznicza w tym zakresie.

Skarga kasacyjna powiela argumentację wielokrotnie ocenianą i jednolicie

odrzucaną w postępowaniach kasacyjnych, nie ujawniając ani nowego zagadnienia

prawnego, ani rzeczywistej potrzeby ponownej wykładni prawa. Argumenty zawarte

we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku oraz aktualnym

dorobkiem orzeczniczym, nie wskazują na konieczność kolejnej wypowiedzi Sądu

I CSK 978/25

12

Najwyższego w objętej nim materii. Skarga kasacyjna, jako środek o charakterze

publicznoprawnym, nie służy rozstrzyganiu jednostkowych sporów, lecz

kształtowaniu wykładni prawa w interesie ogólnym, czego w niniejszej sprawie brak.

Skarżąca nie wykazała zatem, aby w dacie orzekania zachodziła potrzeba

ponownej wykładni wskazanych przepisów lub odniesienia się do poruszonej

problematyki, wobec czego skarga kasacyjna nie zasługuje na przyjęcie do

rozpoznania.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[SOP]