Sąd Najwyższy oddalił kasację w sprawie odszkodowania za skazanie ojca z 1951 roku

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 29 października 2025 r., po

rozpoznaniu apelacji pełnomocnika wnioskodawców, utrzymał w mocy wyrok Sądu

Okręgowego w Świdnicy z 29 maja 2025 r., mocą którego oddalono wniosek M. Ł. i

M.1 Ł. o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdy i szkody

I KK 127/26

2

doznane przez S. Ł. na skutek prowadzonego postępowania karnego

zakończonego prawomocnym wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w

Białymstoku z 19 marca 1951 r., ostatecznie uchylonym postanowieniem

Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z 12 listopada 1951 r. umarzającego

postępowanie.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik

wnioskodawców. Podniósł w niej rażące i mające istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia naruszenia prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 w zw. z

art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że

działalność S. Ł. nie stanowiła działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego oraz prawa proceduralnego tj. art. 7 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 §

3 k.p.k., polegających na przeprowadzeniu nienależytej, powierzchownej kontroli

odwoławczej i zaakceptowaniu wyroku Sądu pierwszoinstacyjnego wydanego z

naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów; art. 193 § 1 k.p.k. polegającego

na oddalenie wniosku dowodowego z opinii biegłego historyka oraz rażącą

niewspółmierność orzeczenia przez nie zasądzenie postulowanego odszkodowania

i zadośćuczynienia. Przy tak sformułowanych zarzutach pełnomocnik wniósł o

oddalenie zaskarżonego wyroku i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji.

W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu

wniósł o oddalenie jej jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja była oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k.

Przede wszystkim nie było żadnych podstaw do uznania kasacyjnego

zarzutu niepełnej kontroli instancyjnej przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu. Stosownie do treści art. 433 § 2 k.p.k. Sąd odwoławczy na czterech

stronach pisemnych motywów orzeczenia rozważył wszystkie wnioski i zarzuty

wskazane w apelacji i na podstawie art. 457 § 3 k.p.k. podał w uzasadnieniu, czym

kierował się wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski zwykłego środka

I KK 127/26

3

odwoławczego uznał za niezasadne. Aprobując zasadnicze dla sprawy ustalenie

Sądu Okręgowego, że aktywność S. Ł. nie była działalnością na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, co ostatecznie doprowadziło do odmowy

zasądzenia oczekiwanych przez dwójkę wnioskodawców roszczeń, Sąd ad quem

operował dowodami, które drobiazgowo omówił w ramach kontroli apelacyjnej.

Potwierdzono, że deklaracje pełnomocnika, iż czynności, które podejmował S. Ł.

miałyby odpowiadać znamionom przepisu art. 1 ust. 1 ustawy lutowej, okazały się

gołosłowne i stoją w zdecydowanej sprzeczności z pełnym i niekwestionowanym

materiałem dowodowym zgromadzonym w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Dowiedziono, że ojciec wnioskodawców nie prowadził czynnej i aktywnej

działalności niepodległościowej i nie wyrażał rzeczywistych opozycyjnych

przekonań zmierzających do odzyskania przez Polskę suwerenności, a tylko tego

rodzaju zachowania powodujące represję mogłyby zostać uznane za podstawę do

otrzymania odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną

krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia. Fakt, że S. Ł. doznał

dolegliwości wynikających z wydania wyroku skazującego przez Wojskowy Sąd

Rejonowy w Białymstoku z 19 marca 1951 r. jest jak najbardziej wysoce

prawdopodobny, jednakże pozbawienie wolności samo w sobie nie jest przesłanką

do zastosowania art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej i przyznania

odszkodowania i zadośćuczynienia, skoro S. Ł. zaprzeczał stanowczo, aby

prowadził jakąkolwiek działalność niepodległościową a wnioskodawcy nie wykazali

żadnych dowodów, aby było inaczej. Nawet jeżeli rzeczywiście udzielił gościny

trzem partyzantom, co zresztą zanegowali w postępowaniu sądowym zarówno on

sam jak i świadek C. C., to nie ma ani jednego dowodu na poparcie twierdzenia

wnioskodawców, że zrobił to z pobudek niepodległościowych. Takie wyzwoleńczo -

wolnościowe motywy wykluczał sam S. Ł., co ostatecznie legło u podstaw

postanowienia rewizyjnego ostatecznie umarzającego postępowanie w jego

sprawie. Dowód więc, że ojciec wnioskodawców nie prowadził działalności

niepodległościowej w rozumieniu ustawy lutowej płynie wprost z akt. Wniosek

dowodowy o dopuszczenie opinii biegłego historyka IPN, wbrew twierdzeniom

autora kasacji został rozpoznany przez Sąd odwoławczy podczas rozprawy z 29

I KK 127/26

4

października 2025 r. i oddalony, albowiem informacje podane na jego poparcie nie

uzasadniały zasadności jego przeprowadzenia.

Analiza orzeczenia Sądu Apelacyjnego dokonana w kontekście wyroku Sądu

Okręgowego oraz przez pryzmat art. 1 ust. 1 i 8 ustawy lutowej nie potwierdziła

obaw przedstawionych w kasacji, jakoby zostało wydane orzeczenie z naruszeniem

zasady swobodnej oceny dowodów. W sprawie ujawniono, że zgromadzono

niezbędny materiał dowodowy i oceniono go z uwzględnieniem reguł logicznego

rozumowania i wskazań wiedzy, prawidłowo i wszechstronnie, co doprowadziło do

słusznego uznania, że w sprawie nie występują przesłanki do orzeczenia na rzecz

wnioskodawców odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdy i szkody doznane

przez S. Ł. na skutek prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego

zakończonego prawomocnym wyrokiem skazującym Wojskowego Sądu

Rejonowego w Białymstoku.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]