Internowanie w 1982 r. i spór o 100 tys. zł. SN oddalił kasację wnioskodawcy

Wnioskodawca J. S. , w trybie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149

ze zm.) domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 100.000 zł (wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty) tytułem

I KK 479/25

2

zadośćuczynienia za krzywdę na skutek internowania w okresie od dnia 2 września

1982 roku do dnia 20 września 1982 roku na mocy decyzji Komendanta

Wojewódzkiego MO we W. z dnia 2 września 1982 roku i umieszczenia go w

Ośrodku Odsobnienia w N., w związku z prowadzoną przez niego działalnością

niepodległościową.

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2024 roku Sąd Okręgowy we Wrocławiu, sygn.

akt III Ko 625/24, zasądził na rzecz wnioskodawcy kwotę 18.000 zł. tytułem

zadośćuczynienia wraz z należnymi ustawowymi odsetkami. W pozostałym

zakresie roszczenie oddalił.

Po rozpoznaniu apelacji pełnomocnika wnioskodawcy Sąd Apelacyjny we

Wrosławiu wyrokiem z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II AKa 72/25, utrzymał

zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego orzeczenia wniósł pełnomocnik wnioskodawcy zarzucając:

1. rażące naruszenie prawa materialnego w postaci:

1. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z art. 445 § 1 k.c. poprzez:

1. błędną wykładnię przesłanek statuujących obowiązek ustalania

adekwatności zadośćuczynienia, z jednoczesnym naruszeniem zasady

uznania sędziowskiego na rzecz oceny woluntarystycznej, zgodnie z

wypracowanymi regułami ustalenia wysokość zadośćuczynienia, w kwocie

rażąco zbyt niskiej w stosunku do rozmiarów krzywdy wnioskodawcy, a także

powielenie w tym zakresie błędnego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji

oddalającego żądanie zasądzenia zadośćuczynienia ponad kwotę 18.000 zł

za krzywdę doznaną przez wnioskodawcę, spowodowaną bezprawnym

pozbawieniem wolności;

2. naruszenie zasad ustalania zadośćuczynienia na skutek nieuwzględnienia

wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności skali naruszenia prawa

przez organy państwowe PRL przy bezprawnym uwięzieniu skarżącego w

oparciu o niezgodną z Konstytucją PRL podstawę prawną i rażącej

dysproporcji pomiędzy czynami popełnionymi przez skarżącego a

zastosowanymi wobec niego środkami represji, w sytuacji gdy Sąd pierwszej

I KK 479/25

3

instancji popełnił szereg błędów, w tym zakresie, zaś Sąd ad quem nie

dokonał koniecznej ich korekty, co spowodowało, że obarczone jest nimi

także orzeczenie Sądu II instancji;

3. art. 13 ustawy lutowej w zw. z § 11 ust. 6 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych - poprzez brak zasądzenia przez Sąd II instancji kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym na rzecz

wnioskodawcy pomimo ich poniesienia, czym naruszył ww. normę, tj. rażące

naruszenie § 11 ust. 6 ww. rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie

polegające na pominięciu dyspozycji tego unormowania i błędnym braku

zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego;

II. rażące naruszenie prawa procesowego w postaci:

- art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. poprzez

niedostateczne rozważenie przez Sąd II instancji wszystkich okoliczności

sprawy, w tym poprzez naruszenie zasady obiektywizmu i przez to

dokonanie wybiórczej analizy materiału dowodowego, polegającej na nie

dokonywaniu własnych ustaleń faktycznych, a powieleniu jedynie tych

dokonanych przez Sąd I instancji - podczas gdy ustalenia te były

kwestionowane przez skarżącego w apelacji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania oraz zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. II i zasądzenie na rzecz

skarżącego kosztów zastępstwa procesowego za II-instancję.

W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Regionalnej we

Wrocławiu wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy jest oczywiście

bezzasadna, co uprawniało do jej oddalenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3

k.p.k.

W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przez Sąd odwoławczy ani

przepisów procesowych, ani przepisów prawa materialnego.

I KK 479/25

4

Zgodnie z treścią art. 519 k.p.k. kasacja strony jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia skierowanym przeciwko prawomocnemu orzeczeniu wydanemu przez

sąd odwoławczy na skutek rozpoznania przez ten sąd zwykłego środka

zaskarżenia. Z utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego

wynika jednoznacznie, że celem postępowania kasacyjnego jest wyeliminowanie z

obrotu prawnego orzeczeń dotkniętych poważnymi wadami w postaci

bezwzględnych przyczyn odwoławczych lub innych naruszeń prawa, ale o

charakterze rażącym a jednocześnie takich, które miały istotny wpływ na treść

zapadłego orzeczenia. Wniesienie zatem skutecznej kasacji jest ze wskazanych

wyżej powodów istotnie ograniczone. Postępowanie kasacyjne nie może bowiem

służyć temu, aby doszło do ponowienia zwykłej kontroli odwoławczej. W toku

takiego postępowania z założenia nie dokonuje się zatem kontroli poprawności

oceny poszczególnych dowodów oraz nie weryfikuje zasadności i trafności

dokonanych ustaleń faktycznych (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21

września 2017 roku, IV KK 276/17 oraz z 10 lipca 2019 roku, II KK 210/19).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać

należy, że podniesione w kasacji zarzuty rażącego naruszenia prawa materialnego i

procesowego zostały sformułowane instrumentalnie celem ponowienia zwykłej

kontroli odwoławczej dokonanej przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu. W istocie

skarżący kwestionuje wysokość zasądzonego zadośćuczynienia wyrokiem nie

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, lecz wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu,

i oczekuje jednocześnie, że Sąd Najwyższy podzieli argumentację zawartą we

wniesionym środku zaskarżenia co do zasadności jego podwyższenia. Kasacja nie

służy jednak do ponawiania kontroli instancyjnej już dokonanej przez sąd

odwoławczy, stąd też postępowanie kasacyjne nie może być traktowane jako

trzecia instancja sądowa (zob. postanowienią Sądu Najwyzszego: z 9 stycznia

2019 r., IV KK 694/18 oraz z 11 października 2022 r., V KK 332/22).

Należy bowiem wskazać, że Sąd ad quem odniósł się do wszystkich

podnoszonych w apelacji kwestii, w sposób szczegółowy rozważając wszystkie

stawiane zarzuty. Sąd ten zatem zrealizował obowiązki wynikające z przepisów art.

433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., co wynika z pisemnych motywów zaskarżonego

wyroku (por. s. 5 – 9, w tym rozważania co do okolicznosci dotyczących rozmiaru

I KK 479/25

5

krzywdy). Co istotne, Sąd Apelacyjny nie czynił własnych ustaleń faktycznych, a

jedynie poddawał kontroli orzeczenie Sądu I instancji.

Trzeba podkreślić, że pierwsza część zarzutów zawartych w kasacji (punkt 1

litery a i b) dotyczą rażącego naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć

wpływ, w ocenie skarżącego, na treść zaskarżonego wyroku. Zarzuty te dotyczą

obrazy prawa materialnego, tj. art. 481 § 1 k.c. oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23

lutego 199 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i

stanowią powielenie zarzutów zawartych w zwykłym środku odwoławczym, do

którego w pełnym zakresie ustosunkował się Sąd odwoławczy.

W odniesieniu do zarzutów skarżącego należy wskazać, że dotyczą one

miarkowania wysokości zadośćuczynienia, przede wszystkim zaś nieuwzględnienia

lub nienależytego uwzględnienia okoliczności, które zdaniem pełnomocnika

wnioskodawcy powinny skutkować zasądzeniem wyższego zadośćuczynienia za

krzywdy doznane przez J. S. . Wobec powyższego konieczne jest przypomnienie

utrwalonego i słusznego stanowiska Sądu Najwyższego, że zarzut niewłaściwego

ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być skuteczny w postępowaniu

kasacyjnym wyłącznie wtedy, gdy orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady

ustalenia wysokości tego świadczenia. Praktycznie rzecz ujmując ma to miejsce

tylko przy ustaleniu kwoty symbolicznej (zob. postanowienie SN z 29 grudnia 2020

r., V KK 125/20). Skoro kasacja może być skuteczna jedynie w razie stwierdzenia

rażącego naruszenia prawa i to mającego istotny wpływ na treść orzeczenia, to

rozpoznanie zarzutu niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia, tj. kwoty

„nieodpowiedniej", musi sprowadzać się do kontroli, czy zaskarżone orzeczenie w

sposób oczywisty narusza, względnie akceptuje naruszenie przez Sąd I instancji,

zasad ustalania tego zadośćuczynienia, przez co zostało ono określone na

poziomie wręcz symbolicznym albo – wręcz przeciwnie – prowadzi do oczywistego

bezzasadnego wzbogacenia beneficjenta tego świadczenia (zob. postanowienie SN

z 30 lipca 2020 r., V KK 556/19). W ocenie Sądu Najwyższego kwota

zadośćuczynienia zasądzona prawomocnie w tej sprawie nie może być uznana za

symboliczną.

I KK 479/25

6

Trzeba zaznaczyć, że przy określaniu kwoty zadośćuczynienia Sąd

dysponuje pewną dozą uznaniowości, skoro przepis Kodeksu cywilnego wskazuje

jedynie, że zadośćuczynienie ma być „odpowiednie”. Jak słusznie podkreśla się w

orzecznictwie, wysokość zadośćuczynienia ma charakter ocenny. Jakkolwiek

sposób jego miarkowania jest w pewnym zakresie określony prawem, to jednak

Sąd dysponuje stosunkowo szerokim marginesem swobody orzekania (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 24 listopada 2021 r., IV KK 438/21 oraz z 8

czerwca 2021 r., V KK 102/21). Okoliczność, że zdaniem skarżącego zasądzona

kwota zadośćuczynienia jest niewystarczająca nie oznacza jeszcze, że orzekający

ją Sąd dopuścił się uchybienia (zob. postanowienie SN z 5 marca 2020 r., IV KK

632/19).

Odnosząc się z kolei do zarzutu sformułowane w pkt I.2. wskazać należy, że

przepis art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego

bytu Państwa Polskiego stanowi, że koszty postępowania w sprawach objętych

ustawą, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika, ponosi Skarb Państwa. W

sprawie, gdy wnioskodawcę reprezentuje radca prawny do rozliczenia tych kosztów

stosuje się przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023

r. poz. 1935 ze zm.). Paragraf 11 ust. 6 tego rozporządzenia stanowi, że stawki

minimalne wynoszą za prowadzenie spraw o odszkodowanie za niesłuszne

skazanie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym spraw wynikających z

przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego -

240 zł.

Istota pokrycia kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie prowadzonej

na podstawie tzw. ustawy lutowej sprowadza się do tego, iż to Skarb Państwa

przejmuje na siebie koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zasady

zwrotu kosztów takiej pomocy prawnej regulują stosowne rozporządzenia, w tym to

będące podstawą orzeczenia w sprawie niniejszej (punkt III wyroku Sądu a quo – k.

99, uzasadnienie Sądu Okręgowego – k. 109).

W istocie argumentacja pełnomocnika wyrażona w uzasadnieniu zarzutów

I KK 479/25

7

kasacyjnych ma wyłącznie charakter polemiczny z oceną wyrażoną przez Sąd II

instancji, a przez to nie mogła się okazać skuteczną w ramach nadzwyczajnej

kontroli orzeczeń sądowych wskazanych w Rozdziale 55 Kodeksu postępowania

karnego (Kasacja).

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że kasacja jest

nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia o bardzo rygorystycznych uwarunkowaniach

formalnych co do rodzaju i konstrukcji zarzutów kasacyjnych. W żadnym razie nie

jest wystarczającym do uwzględnienia kasacji oparcie się przez jej autora na

prezentacji własnych ocen materiału dowodowego i własnych wniosków z tych ocen

płynących, bez wykazania uchybień - i to rażących - w procedowaniu bądź

rozumowaniu sądu odwoławczego, które w dodatku mogły mieć istotny wpływ na

treść orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2017

r., III KK 265/17).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 535 § 3 k.p.k. orzekł,

jak w sentencji postanowienia, rozstrzygając także o kosztach sądowych

postępowania kasacyjnego.

[J.J.]

[a.ł]