Sędzia, który podpisał apel o status sędziów SN, wyłączony od wniosku kolegi

W dniu 15 lutego 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja obrońcy

skazanego K. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2023 r.,

sygn. akt IV Ka 665/23, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego Poznań-

Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt III K 1001/20.

Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I KK 59/24. Do jej rozpoznania wyznaczeni

zostali: SSN Zbigniew Kapiński, SSN Igor Zgoliński oraz SSN Antoni Bojańczyk. W

dniu 6 grudnia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika

oskarżycieli subsydiarnych o wyłączenie ww. członków składu orzekającego. Jako

podstawę prawną autor wniosku wskazał art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.

oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności, zaś z analizy złożonego pisma procesowego wynikało, że

wątpliwości co do bezstronności wymienionych sędziów wiązał z trybem ich

powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego, tj. na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2025 r. wyłączono SSN Zbigniewa

Kapińskiego, SSN Igora Zgolińskiego oraz SSN Antoniego Bojańczyka od udziału w

rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Do jej rozpoznania wyznaczono następnie

SSN Małgorzatę Bednarek, która także na skutek złożonego wniosku przez

pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych, w którego treści wskazane zostały te

same powody, postanowieniem z dnia 19 marca 2025 r. została wyłączona od

rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn. akt I KK 59/24. W dalszej kolejności do

rozpoznania sprawy wyznaczony został SSN Adam Roch. Pismem z dnia 22

kwietnia 2025 r. pełnomocnik oskarżycieli subsydiarnych złożył kolejny wniosek,

tym razem o wyłączenie SSN Adama Rocha ponownie podnosząc, iż powodem jest

fakt powołania wymienionego sędziego na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych

w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Zarządzeniem Prezesa Sądu

I KK 59/24

3

Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej wniosek o wyłączenie od udziału w

sprawie SSN Adama Rocha, został przydzielony do rozpoznania sędziemu SN

Jerzemu Grubbie.

Pismem z dnia 9 lipca 2025 r. obrońca skazanego K. K. wniósł na podstawie

art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie SSN Jerzego Grubby od rozpoznania wniosku

pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych o wyłączenie od udziału w sprawie

kasacyjnej SSN Adama Rocha. Jak wynika z argumentacji powołanej w treści

wniosku, jego autor przyczyn uzasadniających zastosowanie instytucji określonej w

art. 41 § 1 k.p.k. upatruje w publicznym prezentowaniu przez SSN Jerzego Grubbę

stanowiska, iż wszyscy sędziowie Sądu Najwyższego powołani na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw nie powinni uczestniczyć w rozpoznaniu spraw, a

działalność Izb utworzonych z ich udziałem, tj. Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych oraz Izby Odpowiedzialności Zawodowej powinna zostać niezwłocznie

zawieszona. Wynika to wprost m.in. z podpisanego przez SSN Jerzego Grubbę –

wraz z grupą innych sędziów Sądu Najwyższego – oświadczenia z dnia 20 grudnia

2023 r. Ponadto ww. podpisał także oświadczenie z dnia 24 czerwca 2025 r. w

którym podkreślono, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych „nie jest

sądem”, co tym samym spowodowało, iż SSN Jerzy Grubba przyjął jednoznaczną

ocenę co do braku uprawnień do orzekania Izby powołanej przez obecny skład

Krajowej Rady Sądownictwa. Zdaniem autora wniosku, z uwagi na fakt, iż jedyny

zarzut zawarty we wniosku pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych o wyłączenie

SSN Adama Rocha dotyczy okoliczności powołania tego sędziego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., a SSN Jerzy Grubba w wystąpieniu publicznym

zademonstrował swój pogląd prawny w zakresie kwestii, która ma być przedmiotem

rozstrzygnięcia, tj. statusu sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa po roku 2017 r., uważając go za wadliwy, to zdolność do

obiektywnego i bezstronnego rozpoznania przydzielonego mu wniosku budzi

uzasadnione wątpliwości. Obrońca skazanego wniósł jednocześnie o

niewyznaczenie do rozpoznania wniosku pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych

I KK 59/24

4

„sędziów: Tomasza Artymiuk, Jacka Błaszczyk, Kazimierza Klugiewicza, Michała

Laskowskiego, Jarosława Matras, Marka Pietruszyńskiego, Waldemara Płuciennik,

Zbigniewa Puszkarskiego, Barbarę Skoczkowską, Andrzeja Stępka, Dariusza

Świeckiego, Małgorzatę Wąsek-Wiaderek, Eugeniusza Wildowicz, Pawła

Wilińskiego, Piotra Wróbel”. W ocenie wnioskodawcy również wobec tych sędziów

zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywoływać uzasadnioną

wątpliwość co do ich bezstronności przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku,

ponieważ wszyscy wymienieni sędziowie podobnie jak SSN Jerzy Grubba

podpisywali się pod apelami i oświadczeniami kwestionującymi status części

sędziów Sądu Najwyższego, podzielając tym samym ocenę prawną SSN Jerzego

Grubby co do braku legitymacji do orzekania przez osoby powołane z udziałem

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw. Na poparcie swego stanowiska, występujący z

inicjatywą, do wniosku załączył wydruki ze stron internetowych dowodzące

wskazanych w jego treści okoliczności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek w zakresie żądania wyłączenia SSN Jerzego Grubby od

rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Adama Rocha od udziału w sprawie

kasacyjnej o sygn. akt I KK 59/24 jest zasadny.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, w tym także na wniosek

strony, „jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”. Pojęcie „bezstronności”

powszechnie rozumie się jako obiektywną bezstronność sędziego, co oznacza

zarówno jego subiektywne poczucie własnej bezstronności, jak i jego bezstronność

w odbiorze zewnętrznym, ocenianą na tle konkretnych okoliczności sprawy,

analizowanych przez pryzmat ocen właściwych przeciętnemu, rozsądnie

rozumującemu obserwatorowi procesu. Przy czym katalog okoliczności

zagrażających obiektywizmowi sędziego ma charakter otwarty (zob. wyrok SN z

dnia 6 lutego 2020 r., IV KK 250/19). W judykaturze podkreśla się, że jedną z nich

będzie uzewnętrznienie przez sędziego poglądu na sprawę przed wydaniem

I KK 59/24

5

orzeczenia, i to zarówno w wypowiedzi na sali sądowej, jak i poza nią, w sposób

świadczący o realnym niebezpieczeństwie jego stronniczości (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 8 listopada 2001 r., IV KKN 169/97; z 24 września 2008 r., III

KK 73/08; z 24 września 2008 r., III KK 73/08). Oczywistym jest, że sędzia może

uczestniczyć w debacie publicznej, niemniej jednak korzystając z tego prawa musi

liczyć się z tym, że jego wypowiedzi mogą rzutować na postrzeganie go jako

bezstronnego i obiektywnego arbitra w określonej kategorii spraw.

Taka też sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Rację ma bowiem

wnioskodawca, że SSN Jerzy Grubba w upublicznionych oświadczeniach wyrażał

de facto pogląd, iż żaden z sędziów Sądu Najwyższego powołanych na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, nie daje gwarancji prawa do niezawisłego i

bezstronnego sądu. Potwierdza to nie tylko treść oświadczenia z dnia 20 grudnia

2023 r., którego sygnatariuszem był m.in. SSN Jerzy Grubba, wzywającego „osoby

powołane na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego” we wskazanym trybie do

zaniechania wykonywania swych konstytucyjnych obowiązków z uwagi na brak

stosownego mandatu, lecz także wcześniejsza deklaracja o odmowie orzekania „z

osobami powołanymi w wadliwej procedurze”, podpisana m.in. przez ww. i

opublikowana na stronie internetowej w dniu 17 października 2022 r. Powyższe

okoliczności rodzą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności SSN Jerzego

Grubby podczas rozpoznania przydzielonego mu wniosku o wyłączenie SSN

Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy I KK 59/24. Pełnomocnik

oskarżycieli subsydiarnych wniosek w trybie art. 41 § 1 k.p.k. oparł bowiem na

okolicznościach powołania ww. na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w

oparciu o rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. To właśnie ta okoliczność – jego

zdaniem – rzutuje na brak niezawisłości i bezstronności SSN Adama Rocha. Tym

samym SSN Jerzy Grubba w przedmiotowej sprawie miałby orzekać w kwestii, co

do której wcześniej publicznie i pozaprocesowo zajął już stanowisko. Nie budzi

bowiem wątpliwości, że przywołane oświadczenia odnosiły się do konkretnych,

I KK 59/24

6

choć nie wymienionych z imienia i nazwiska, sędziów Sądu Najwyższego, do

których należy zaliczyć również SSN Adama Rocha.

Z tych względów Sąd Najwyższy wyłączył SSN Jerzego Grubbę od

rozpoznania wniosku pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych o wyłączenie SSN

Adama Rocha od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt I KK 59/24.

Co zaś tyczy się złożonego przez obrońcę skazanego dodatkowego wniosku,

(zawartego w pkt II pisma z dnia 9 lipca 2025 r.) o wyłączenie innych, wskazanych

imiennie, sędziów Sądu Najwyższego, którzy podobnie jak SSN Jerzy Grubba

podpisywali się pod apelami i oświadczeniami kwestionującymi status części

sędziów Sądu Najwyższego, podzielając tym samym ocenę prawną SSN Jerzego

Grubby, co do braku legitymacji do orzekania przez osoby powołane z udziałem

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, to należało go pozostawić bez rozpoznania. Kodeks

postępowania karnego nie przewiduje bowiem wyłączenia sędziego in abstracto.

Przepis art. 41 § 1 k.p.k. znajduje zastosowanie jedynie do sędziego, który został

wyznaczony do rozpoznania konkretnej sprawy (zob. m.in. postanowienie SN z

dnia 16 marca 2010 r., WO 4/10, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 567; postanowienie SN

z dnia 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12, OSNKW 2012, nr 11, poz. 116;

postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16, LEX nr 2166385). Za

taką wykładnią przemawia brzmienie art. 41 § 1 k.p.k., który odnosi się do sędziego

„w danej sprawie”. Oznacza to, że nie można wyłączyć na tej podstawie sędziów

niejako „na przyszłość”, a więc pod warunkiem, że zostaną wyznaczeni do składu

rozpoznającego daną sprawę (postanowienie SN z dnia 19 października 2022 r., V

KK 360/21).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[J.J.]

I KK 59/24

7