Sąd Okręgowy uchylił uniewinnienie oskarżonego o oszustwo podatkowe. SN oddalił skargę obrońcy

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 21 marca 2025 r. w sprawie XVII Ka

1393/24 uchylił wyrok Sądu Rejonowego Poznań Grunwald i Jeżyce w Poznaniu

w Poznaniu z 19 lipca 2024 r. sygn. akt III K 379/23, którym oskarżony M.J. został

uniewinniony od popełnienia czynu z art. 76 § 1 k.k.s. i art. 61

§ 1 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s w zw. z art. 6 § 2 k.k.s i art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art.

I KS 18/25

2

9 § 1 k.k.s. i art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. i przekazał mu sprawę do ponownego

rozpoznania.

W pisemnych motywach wyroku sąd odwoławczy wskazał, iż kierując się zasadami

logiki i doświadczenia życiowego, mając na uwadze bardzo obszerny zgromadzony

w sprawie materiał dowodowy, nie można zgodzić się z tokiem rozumowania Sądu

Rejonowego w zakresie świadomości oskarżonego co do udziału w oszustwie

podatkowym, który to tok rozumowania w konsekwencji doprowadził do

uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu przestępstwa.

W szczególności za nieprawidłowo ocenione uznał wyjaśnienia oskarżonego, co

doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie świadomości

oskarżonego co do udziału w przestępstwie podatkowym, które zostało mu

zarzucone. W ocenie sądu odwoławczego oskarżony był świadomym uczestnikiem

oszustwa podatkowego, działał umyślnie, dlatego uniewinnienie go od popełnienia

zarzuconego mu czynu uznała za nieuzasadnione. W konsekwencji zawarł finalnie

wskazanie, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd meriti winien dokonać

prawidłowej analizy materiału dowodowego i ze szczególną wnikliwością dokonać

jego wszechstronnej oceny, przede wszystkim wyjaśnień oskarżonego w zakresie

jego świadomości co do udziału w oszustwie podatkowym - zgodnie z dyrektywami

z art. 7 k.p.k. - a następnie samodzielnie poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne

istotne z pespektywy znamion zarzucanego oskarżonemu przestępstwa, co

ostatecznie winno znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w wydanym przez ten sąd

- po tak przeprowadzonym postępowaniu - wyroku

Od powyższego wyroku skargę złożył obrońca oskarżonego, zarzucając

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.

w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. polegające na uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego

Poznań Grunwald i Jeżyce w Poznaniu, pomimo braku ku temu przesłanek, tj. na

wydaniu przez sąd odwoławczy orzeczenia kasatoryjnego w sytuacji, gdy uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na regułę „ne

peius” w istocie skutkuje koniecznością przeprowadzenia na nowo przewodu

sądowego w całości tj. ponowne przeprowadzenia przez sąd meriti wszystkich

dowodów, albowiem nie sposób przyjąć, że Sąd Rejonowy ma realną możliwość na

I KS 18/25

3

dokonanie, bez przeprowadzenia przewodu w całości, odmiennej oceny

zgromadzonych dowodów w zakresie zaistnienia zamiaru u oskarżonego. W

konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu.

W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k.,

podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się z autorem środka zaskarżenia, że

wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Okręgowego w Poznaniu nastąpiło

z obrazą przepisów regulujących postępowanie drugoinstancyjne. Przepis art. 437

§ 2 k.p.k. kataloguje przyczyny uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania. W sytuacji, gdy żadna z nich w danej sprawie nie

zachodzi, obliguje sąd odwoławczy do zmiany kontrolowanego orzeczenia w

obliczu stwierdzenia uchybienia. W sprawie niniejszej, jak wynika z pisemnych

motywów zaskarżonego wyroku, taka korekta nie była możliwa w postępowaniu

drugoinstancyjnym. Wykluczało ją wystąpienie podstawy wskazanej w art. 454 § 1

k.p.k., zapobiegającej skazaniu oskarżonego po raz pierwszy w instancji

odwoławczej. Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tzn. nie dopuszcza orzekania

na niekorzyść oskarżonego, niezależnie od tego, czy miałoby się opierać na

nowych dowodach i odmiennych ustaleniach faktycznych, czy też na

dotychczasowym stanie dowodowym i dokonanej rekonstrukcji zdarzenia. Jest to

instytucja o charakterze gwarancyjnym, zapewniająca pełną realizację prawa do

obrony w dwuinstancyjnym postępowaniu (zob. postanowienie SN z 1 października

2025 r. sygn. V KS 20/25).

Biorąc pod uwagę treść pisemnych motywów zaskarżonego wyroku,

wystąpienie powyższej podstawy nie budziło wątpliwości. Sąd ad quem przedstawił

aspekty kompleksowej i analitycznej oceny materiału dowodowego, które czyniły

jego ogląd w skrajnie odmiennym świetle, którego aspekt prawny stworzył

wystarczająco wysokie prawdopodobieństwo dla wyprowadzenia odmiennego

twierdzenia w zakresie sprawstwa oskarżonego, że materializowała się w tych

I KS 18/25

4

realiach podstawa uchylenia orzeczenia, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Ocena

słuszności tego stanowiska pozostaje zaś poza zakresem kontroli dokonywanej

przez Sąd Najwyższy w ramach niniejszego postępowania zob. np. uchwała

siedmiu sędziów SN z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17). Natomiast takie

zapatrywanie sądu odwoławczego obligowało ten organ do uchylenia zaskarżonego

apelacją wyroku, skoro nie wchodziło w grę wydanie wyroku skazującego w

instancji odwoławczej (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.).

Zastosowanie tego przepisu było – wobec jednoznacznej wymowy wyników

postępowania kontrolnego w ramach toku instancji - obowiązkiem sądu ad quem,

ukierunkowanym na wspomnianą ochronę interesu procesowego oskarżonego. W

tej sytuacji zatem Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku nie uchybił przepisowi art.

437 § 2 zd. drugie k.p.k., w związku z czym wniesioną skargę należało oddalić. Nie

znajdując zatem powodów do uwzględnienia skargi, Sąd Najwyższy orzekł o jej

oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.), orzekając jednocześnie - stosownie do treści art.

539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 1 i 4 k.p.k. - w przedmiocie kosztów sądowych

postępowania skargowego.

[WB]

[a.ł]