Uszkodzenie bramy bez oględzin. SN uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu

I KS 29/25

2

Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 20 lutego 2025 r.

sygn. akt III K 902/24 uznał oskarżonego za winnego popełnienia przestępstw z art.

288 § 1 k.k. oraz z art. 190 § 1 k.k. i za ich popełnienie wymierzył im kary -

odpowiednio:

1. na podstawie art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k. karę 190 (stu

dziewięćdziesięciu) stawek dziennych grzywny po 25 (dwadzieścia pięć) zł

każda;

2. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek

kompensacyjny w postaci obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę

kwoty 5200 (pięć tysięcy dwieście) zł na rzecz pokrzywdzonego D. K. ;

3. na podstawie art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k. karę 150 (stu

pięćdziesięciu) stawek dziennych grzywny po 25 (dwadzieścia pięć) zł każda;

4. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. karę łączną 200 (dwustu)

stawek dziennych grzywny po 25 (dwadzieścia pięć) zł każda.

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 12 sierpnia 2025 r. sygn. akt XVII Ka

503/25, na skutek apelacji obrońcy oskarżonego, uchylił zaskarżony wyrok i

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Poznań-Nowe

Miasto i Wilda w Poznaniu.

Skargę od tego wyroku wywiódł Prokurator Rejonowy Poznań-Nowe Miasto

w Poznaniu, zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego.

Prokurator zarzucił wyrokowi naruszenie prawa procesowego mającego wpływ na

treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 437 § 2 k.p.k. poprzez niezasadne uchylenie

wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 20 lutego

2025 r. sygn. akt III K 902/24 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

sądowi I instancji, pomimo że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art.

439

§ 1 k.p.k. i art. 454 k.p.k. ani nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu

sądowego w całości.

I KS 29/25

3

Podnosząc powyższy zarzut, prokurator wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w Suwałkach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu

Sądowi w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga prokuratora okazała się zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż skarga na wyrok sądu odwoławczego może

być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. (w istocie chodzi tu

o § 2 zdanie drugie tego przepisu) lub z powodu uchybień określonych w art. 439

§ 1 k.p.k. (art. 539a § 3 k.p.k.). Z kolei art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. zakłada,

że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może

nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub

jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

Sąd odwoławczy, powołując się na przesłankę z art. 437 § 2 zdanie drugie

k.p.k., nakładając na sąd I instancji powinność przeprowadzenia przewodu

sądowego na nowo, nie wskazał w sposób przekonujący braków w zgromadzonym

materiale dowodowym wymagających uzupełnienia w ramach ponowionego

uzupełniającego postępowania dowodowego, ani na konkretne uchybienia w ocenie

dowodów. Nie wytłumaczył również, dlaczego postępowanie w tym zakresie nie

mogło być przeprowadzone na etapie apelacyjnym, skoro w świetle przepisów

ustawy karnoprocesowej jest do tego nie tylko uprawniony, ale nawet w sytuacji

przedstawionej w niniejszej sprawie obowiązany. Obowiązek ponowienia lub

uzupełnienia materiału dowodowego na tym etapie postępowania w zakresie, w jakim

jest to niezbędne dla prawidłowego przeprowadzenia kontroli odwoławczej wręcz

implikuje zwiększona jego apelacyjność. W razie braku okoliczności wymienionych

w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. sąd odwoławczy w obliczu stwierdzenia uchybienia,

obowiązany jest dokonać zmiany zaskarżonego orzeczenia. Podstawę mogą

stanowić tu zarówno dowody zgromadzone przez sąd I instancji, jak i dowody

przeprowadzone przed sądem II instancji, z tym zastrzeżeniem, że nie może to

prowadzić do powtórzenia przewodu w całości. Jeżeli więc stan dowodowy nie jest

wystarczający do wydania wyroku reformatoryjnego i wymaga uzupełnienia

przewodu sądowego, lecz nie w całości, to sąd ad quem jest zobowiązany

I KS 29/25

4

przeprowadzić dowody i wydać orzeczenie merytoryczne. Uprawnienia w zakresie

przeprowadzenia dowodów pozostają na tej płaszczyźnie analogiczne jak przed

sądem I instancji. Sąd odwoławczy może więc przeprowadzić dowód zarówno z

osobowego źródła dowodowego, jak i ze źródła rzeczowego, może przeprowadzić

dowody w sposób bezpośredni oraz w wypadkach wskazanych w ustawie, w sposób

pośredni. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w przypadku, gdy sąd odwoławczy zmienia

zaskarżone orzeczenie, to w tym zakresie – wchodząc w rolę sądu meriti, powinien

dostosować treść rozstrzygnięcia do wymogów art. 413 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 2 pkt 1 i

2 k.p.k., a treść pisemnego uzasadnienia wyroku – do wymogów art. 424 § 1 i 2 k.p.k.

(art. 458 k.p.k.; zob. postanowienie SN z 24 października 2017 r. sygn. akt V KK

265/17). Prowadzenie własnego postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy

stanowi zatem regułę, zwłaszcza w świetle art. 452 § 2 k.p.k. Jedynie wyjątkowo,

kiedy bez ponowienia wszystkich dowodów nie jest możliwe wydanie trafnego

rozstrzygnięcia, sąd odwoławczy może wyrok sądu I instancji uchylić i przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada

2020 r. sygn. akt IV KS 32/20; wyrok SN z 5 marca 2024 r. sygn. akt I KS 39/23). W

konsekwencji ograniczone jest do przypadków, gdy sąd I instancji w ogóle nie

ujawnia żadnych dowodów, na których opiera wyrok albo wszystkie te dowody

przeprowadza nieprawidłowo (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada 2020 r.

sygn. akt IV KS 32/20), dopuszczając się tak rażących uchybień w procedowaniu,

które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a ąuo jako podstawy

rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego” (uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r. sygn. akt I KZP 3/19).

Co istotne, ustawodawca, wprowadzając w obecnym stanie prawnym

zamknięty katalog podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, nałożył na sąd odwoławczy obowiązek merytorycznego orzekania,

poza przypadkami w nim skatalogowanymi. Tymczasem lektura uzasadnienia

wyroku sądu II instancji wskazuje, iż rozstrzygnięcie o charakterze kasatoryjnym

motywowane było brakiem precyzyjnego wskazania wartości szkody w mieniu,

wynikającym z nieprawidłowości stwierdzonych przy jej ustalaniu, materializujących

się w zaniechaniu przeprowadzenia „czynności dowodowych na etapie

postępowania przygotowawczego i na etapie postępowania przed sądem I instancji

I KS 29/25

5

w postaci oględzin przedmiotowej bramy” oraz ustalenia „w jaki sposób doszło do

uszkodzenia bramy”.

W świetle treści i zakresu wytycznych sądu odwoławczego trudno uznać, że

ustalenie wysokości uszkodzonego mienia w sposób precyzyjny i wskazanie jej przez

sąd I instancji w oparciu o oświadczenie pokrzywdzonego są okolicznościami

wymagającymi przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Nadmienić

należy, że sąd ad quem nie wskazał, aby na etapie postępowania odwoławczego

istniały realne przeszkody do powołania biegłego i podjęcia czynności zmierzających

do usunięcia albo potwierdzenia wątpliwości co do rzeczywistej wartości szkody i

mechanizmu jej powstania, których analiza ze względu na sposób rozstrzygnięcia

sądu a quo nie będzie przecież prowadzona pod kątem zaistnienia okoliczności z art.

454 k.p.k. Abstrahując od tego, zauważyć również należy w tym kontekście, że

uszkodzenie przedmiotowej bramy miało miejsce ponad rok temu.

Powyższe ustalenia, które w żadnej mierze nie przekraczają możliwości sądu

odwoławczego, pozwoliły przyznać rację skarżącemu, że Sąd Okręgowy w Poznaniu

w zaskarżonym wyroku dopuścił się uchybienia przepisowi art. 437 § 2 k.p.k., gdyż

w tym wypadku – wbrew supozycjom tego Sądu – konieczność przeprowadzenia

przewodu w całości, przynajmniej na chwilę obecną, nie zachodzi. Z tego też powodu

skargę prokuratora uwzględniono, co skutkowało koniecznością uchylenia przez Sąd

Najwyższy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi odwoławczemu do

ponownego rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym. W jego toku winny zostać

uwzględnione wyrażone powyżej zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z

art. 539f k.p.k.).

[J.J.]

[a.ł]

Anna Dziergawka

Ryszard Witkowski

Stanisław Stankiewicz