Sąd Najwyższy przyznał skarżącej 3000 zł za przewlekłość postępowania apelacyjnego

Pismem z 27 lutego 2026 r. A.S. (dalej: „skarżąca”) złożyła skargę na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w

postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o

sygn. I ACa 1393/24 (od wyroku Sąd Okręgowy w Sosnowcu z 16 stycznia 2024 r.,

sygn. akt I C 190/23). Skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu apelacyjnym toczącym się w sprawie

z jej powództwa przeciwko S. S.A. doszło do przewlekłości postępowania;

2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do niezwłocznego

wyznaczenia terminu rozprawy i zakończenia postępowania;

3. przyznanie skarżącej od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł;

4. zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że postępowanie w niniejszej sprawie

trwa łącznie około 6 lat. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy

w Sosnowcu (I C 190/23) zasądził na rzecz skarżącej kwotę 136 398,80 zł

wraz z odsetkami oraz koszty procesu. Pozwany wniósł apelację w 2024 r.

Sprawa została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. akt

I ACa 1393/24. Pomimo znacznego upływu czasu nadal nie została ona

prawomocnie zakończona, a wyrok sądu II instancji nie zapadł.

Zdaniem skarżącej, sprawa nie jest szczególnie skomplikowana.

Dotyczy roszczeń wynikających z umowy kredytowej i opiera się na utrwalonym

orzecznictwie w sprawach przeciwko bankom. Postępowanie dowodowe zostało

przeprowadzone w I instancji, a materiał sprawy jest kompletny. Według skarżącej,

przedłużające się postępowanie w sposób szczególnie dotkliwy narusza jej prawa.

Odpowiedź na powyższą skargę złożył Prezes Sądu Apelacyjnego

w Katowicach. W piśmie z 20 kwietnia 2026 r. wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wskazano, że pozew w objętej skargą

sprawie wpłynął do Sądu Okręgowego w Katowicach 27 lutego 2023 r.

Sąd Okręgowy zakończył postępowanie wyrokiem z 16 stycznia 2024 r.

Akta sprawy wraz z apelacją pozwanego Banku wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

I NSP 111/26

3

w Katowicach 26 kwietnia 2024 r. Postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r.

sprawdzono wartość przedmiotu zaskarżenia i wezwano pozwanego

do uzupełnienia opłaty od apelacji, a pełnomocnika skarżącej wezwano

do przedstawienia prawidłowego pełnomocnictwa. Następnie sprawa oczekiwała

na losowanie sędziego sprawozdawcy (zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego

I Wydziału Cywilnego losowanie następuje po 9 miesiącach od daty wpływu).

Dnia 2 kwietnia 2025 r. strony zostały poinformowane o osobie sędziego referenta

wylosowanego do rozpoznania sprawy. Od tego czasu sprawa oczekuje

na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej, zgodnie z kolejnością wpływu.

Termin ten nie został jeszcze wyznaczony, ponieważ terminy rozpraw

są wyznaczane po sporządzeniu planu sesji na dany miesiąc, co zazwyczaj

następuje z miesięcznym bądź dwumiesięcznym wyprzedzeniem.

Zdaniem Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach wyznaczenie terminów

z dłuższym wyprzedzeniem nie jest racjonalne wobec możliwości wystąpienia

zdarzeń losowych, które będą skutkowały koniecznością odwoływania rozpraw

i co będzie miało wpływ na kolejność wyznaczanych rozpraw.

Według Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, postępowanie w sprawie

jest długotrwałe. Mimo to, nie można przyjąć, by objęta skargą sprawa prowadzona

była przewlekle, w tym w sposób naruszający unijne standardy sprawności

postępowania sądowego. W świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, a więc także z uwagi na treść art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym

przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki

(tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość

postępowania”) – nie uzasadnia stwierdzenia przewlekłości to, że od daty wpływu

pozwu (27 lutego 2023 r.) nie rozpoznano sprawy w dwóch instancjach.

Sąd sukcesywnie podejmował czynności celowe i konieczne dla jej rozpoznania,

tak w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu odwoławczym.

Rozpoznanie sprawy w dwóch instancjach, jak dotąd nie przekroczyło 4 lat

i nie powinno przekroczyć 5 lat. Czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy

nie jest wynikiem zaniedbania sędziego sprawozdawcy, ani Sądu, lecz trudnej

I NSP 111/26

4

sytuacji kadrowej (w I Wydziale Cywilnym orzeka 12 sędziów) i liczby spraw

apelacyjnych oczekujących na rozpoznanie (ok. 7500 spraw apelacyjnych

i ponad 680 zażaleń). Objęta skargą sprawa obecnie jest 224 w kolejności wpływu

w referacie sędziego sprawozdawcy.

W dalszej części uzasadnienia odpowiedzi na skargę wskazano,

że stosownie do § 79 ust. 2 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych,

poza kolejnością rozpoznawania spraw wynikającą z wpływu spraw do referatu

sędziego sprawozdawcy, rozpoznawane są sprawy pilne. Objęta skargą sprawa

nie należy do kategorii spraw pilnych, stąd oczekuje na wyznaczenie terminu

rozprawy apelacyjnej zgodnie z kolejnością wpływu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga

dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

Pomimo że ustawa nie określa terminu, po upływie którego następuje

przewlekłość postępowania, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,

iż stan taki będzie miał zasadniczo miejsce w przypadku bezczynności sądu drugiej

instancji w zakresie wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej,

przekraczającej 12 miesięcy (tak np. postanowienia Sądu Najwyższego z:

9 stycznia 2019 r., I NSP 4/18; 10 czerwca 2020 r., I NSP 67/20; 21 lutego 2018 r.,

III SPP 3/18). Niezależnie od tego, w zakresie oceny wystąpienia przewlekłości

postępowania znaczenie ma nie tylko sam sztywny upływ czasu, ale wszystkie

okoliczności wpływające na przebieg danego postępowania, w tym również

podejmowane w trakcie przez sąd czynności oraz postępowanie skarżącego.

I NSP 111/26

5

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że przewlekłość postępowania

może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności,

jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie

dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny

w Katowicach dotychczas nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej, pomimo

że od momentu wpływu apelacji upłynęło ponad 24 miesiące. Przez długi okres

(maj 2024 r. – marzec 2025 r.) sprawa oczekiwała na losowanie sędziego

sprawozdawcy, a od jego wylosowania i poinformowania o tym stron w dniu

2 kwietnia 2025 r. – nastąpiła bezczynność wynikająca z oczekiwania

na wyznaczenie terminu rozprawy. Okoliczności te uznać należy za wystarczające

dla uznania, że w sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odpowiedzi na skargę,

Sąd Najwyższy wskazuje, że duży wpływ spraw i ograniczona liczba sędziów

orzekających nie mogą mieć zasadniczo znaczenia dla rozpoznawania spraw

w rozsądnym terminie (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 17 lutego

2012 r., III SPP 2/12; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 25 maja 2023 r., I NSP 12/23)

i okoliczność ta nie zwalnia państwa z odpowiedzialności z tytułu przewlekłości

postępowania. Jak słusznie przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 6 września

2023 r. (I NSP 119/23): „[o]bciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry

orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość

postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień

ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania

warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej”. Dla oceny zasadności

skargi na przewlekłość postępowania sądowego istotne znaczenie ma bowiem

nie tylko czas trwania postępowania, ale przede wszystkim terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

(postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2023 r., I NSP 113/23).

Okoliczność, że Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach obiektywnie

nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi mu zapewnienie odpowiednich

warunków dla sprawnego rozpoznawania bardzo dużej ilości spraw zawisłych

przed tym sądem, przekłada się na brak zawinienia po jego stronie z tytułu

I NSP 111/26

6

zaistniałej przewlekłości postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono

również przesłanek świadczących o odpowiedzialności sędziego sprawozdawcy

z powyższego tytułu. Wskazane przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach

obciążenia orzecznicze mają charakter obiektywny, przekładający się na ocenę

organizacji sądownictwa jako takiej. Jednakże, jak wskazano powyżej,

sam duży napływ spraw, czy też ograniczona ilość sędziów mogących je rozpoznać,

nie mogą usprawiedliwiać przewlekłości postępowania i tym samym wpływać

negatywnie na sytuację strony, której przysługuje prawo do rozpoznania jej sprawy

w rozsądnym terminie (np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 kwietnia 2023 r.,

I NSP 47/23 i 29 sierpnia 2023 r., I NSP 139/23).

Uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania apelacyjnego,

stosownie do treści art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

Sąd Najwyższy miał obowiązek rozstrzygnąć wniosek o zasądzenie

od Skarbu Państwa odpowiedniej sumy pieniężnej. Przyznanie jej stanowi sankcję

dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości

oraz rekompensatę dla skarżących za krzywdę moralną spowodowaną

przewlekłością postępowania (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia

2006 r., III SPP 154/05). Wysokość przyznanej sumy pieniężnej powinna być

proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego.

Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres

i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania sądowego

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 kwietnia 2019 r., I NSP 9/19

i 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

Skarżąca wnioskowała o przyznanie jej sumy pieniężnej w kwocie 20 000 zł.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę charakter sprawy oraz wielkość zwłoki

w podejmowaniu czynności przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, jak również to,

że zasądzenie sumy pieniężnej nie ma na celu wyrównanie szkody powstałej

na skutek przewlekłości postępowania. Uwzględniono również to, że skarżąca

nie uzasadniła szczegółowo, z jakich względów domaga się zasądzenia należności

w takiej wysokości, ograniczając się wyłącznie do samego żądania powyższej

kwoty. Z tych względów w ocenie Sądu Najwyższego kwota 3000 zł rekompensuje

I NSP 111/26

7

jej zaistnienie i skutki przewlekłości postępowania za okres od 27 lutego 2023 r.

do 14 maja 2026 r.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający

sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Skarżąca zawnioskowała

o zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do niezwłocznego wyznaczenia

terminu rozprawy i zakończenia postępowania. W okolicznościach badanej sprawy,

Sąd Najwyższy uznał za zasadne zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach

wyznaczenia posiedzenia w sprawie w terminie 2 miesięcy od daty zwrotu akt.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 2-4

ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji.

Sąd Najwyższy na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. 2025, poz. 1228)

w zw. z art. 8 ust. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

zwolnił skarżącą od wniesienia opłaty od skargi na przewlekłość postępowania.

z.g.

[a.ł]

Tomasz Demendecki Krzysztof Wiak Marek Dobrowolski