Apelacja w sprawie frankowej czekała 19 miesięcy na rozprawę. SN przyznał 2000 zł

D. P. (dalej: „skarżący”) pismem z 15 października 2024 r. (data prezentaty

Sądu Apelacyjnego w Warszawie), reprezentowany przez profesjonalnego

pełnomocnika, działając na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz.

1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość postępowania) wniósł skargę na

przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w

Warszawie pod sygn. VI ACa 3117/23. Skarżący domaga się stwierdzenia

przewlekłości wskazanego postępowania, a także wydania Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie zobowiązania do niezwłocznego wyznaczenia pierwszego terminu

posiedzenia w sprawie oraz przyznania skarżącemu od Skarbu Państwa sumy

pieniężnej w wysokości 10.000 zł, jak i zasądzenie kosztów postępowania

wywołanego skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że od dnia przekazania akt do Sądu

Apelacyjnego w Warszawie dokonano tylko jednej czynności i to o charakterze

administracyjnym tj. zawiadomiono skarżącego o składzie Sądu. Poza tym Sąd

Apelacyjny nie podjął jakiejkolwiek czynności w sprawie, a co najważniejsze nawet

nie wyznaczył terminu rozpoznania apelacji.

W odpowiedzi na skargę z dnia 13 października 2025 r. Prezes Sądu

Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie

skargi na przewlekłość postępowania w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

I NSP 222/25

4

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Przepis

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje,

że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu polegające

na niewyznaczeniu rozprawy, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r.,

III SPP55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r.,

III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18;

z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

W części orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

wskazuje się, że także krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu,

naruszyć może prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 maja

2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r.,

I NSP 88/18).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy

zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu

12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu

przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej

sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę

kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności

ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia

I NSP 222/25

5

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,

jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;

z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;

z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko

Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko

Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko

Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo,

Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz

powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu

Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

W orzecznictwie ETPC nie określono jednak sztywnych granic czasowych

postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane

za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku zależy od okoliczności

konkretnej sprawy, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających

na tok postępowania (zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy

przez sąd w świetle standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna

(w) Stosowanie Prawa Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70;

oraz powołane tam orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości

postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie

indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości postępowania, a tym samym

czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość –

obok upływu czasu, uwzględnia indywidualne okoliczności sprawy związane

I NSP 222/25

6

z postępowaniem, ale także okoliczności związane z organizacją wymiaru

sprawiedliwości.

Z analizy przedstawionych dokumentów wynika, że sprawa została

zainicjowana pozwem, który do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął 27 maja

2021 r. W dniu 19 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok, który

apelacją zaskarżył pozwany Bank. Akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie w dniu 29 września 2023 r. i w tym samym dniu dokonano w systemie

SLPS losowania sędziego referenta. W dniu 2 października 2023 r. sprawę wpisano

do repertorium ACa w VI Wydziale Cywilnym. Zarządzeniem z dnia 7 listopada

2024 r. dokonano formalnej kontroli apelacji. W tym samym dniu do akt sprawy

wpłynął wniosek strony powodowej o udzielenie zabezpieczenia roszczenia

o ustalenie. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2024 r. sprawdzono wartość

przedmiotu zaskarżenia w apelacji pozwanego, i ustalono konieczność rozpoznania

sprawy w składzie 3 sędziów. Po przeprowadzeniu losowania składu Sądu,

postanowieniem z dnia 11 grudnia 2024 r. udzielono zabezpieczenia roszczenia.

Zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2025 r., po stwierdzeniu, że braki fiskalne

apelacji zostały uzupełnione, polecono doręczenie odpisu apelacji pełnomocnikowi

strony powodowej. Kolejnym zarządzeniem z dnia 22 maja 2025 r. wyznaczony

został termin rozprawy apelacyjnej na 10 września 2025 r. W sprawie w dniu

10 września 2025 r. Sąd Apelacyjny wydał wyrok, który prawomocnie zakończył

postępowanie w sprawie. W dniu 17 września 2025 r. wpłynął wniosek strony

pozwanej o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Uzasadnienie

wyroku zostało sporządzone.

W świetle powyższego, od dnia wniesienia apelacji i wydania zarządzenia

o wpisaniu jej do repertorium ACa (tj. 29 września 2023 r.) do dnia wyznaczenia

terminu rozprawy apelacyjnej (tj. 22 maja 2025 r.), upłynęło prawie 19 miesięcy

(dokładnie rok, 6 miesięcy i 23 dni). Wobec przedstawionych czynności w sprawie

stanowiącej przedmiot rozpoznawanej skargi należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny

w Warszawie podjął czynności zmierzające do rozpoznania tej sprawy jednak

ze znaczną przerwą, a w konsekwencji nie rozpoznał jej prawomocnie do dnia

rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Taki stan sprawy nie był spowodowany

działaniami podejmowanymi przez strony postępowania w tym przez skarżących.

I NSP 222/25

7

Prowadzi to zatem do wniosku, że w sprawie VI ACa 3117/23 toczącej się przed

Sądem Apelacyjnym w Warszawie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu

sprawy w przedstawionym wyżej znaczeniu.

Należy zauważyć, że przedmiotowa skarga związana jest z jednym

z istotnych dla człowieka praw do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

a więc nie może zniknąć z pola widzenia konieczność przestrzegania

konstytucyjnych i europejskich standardów w tym względzie. Europejski Trybunał

Praw Człowieka niejednokrotnie wskazywał, że organy orzekające powinny

uwzględniać również czynniki leżące poza sądem, a wynikające z zaniedbań

systemowych państwa w tym zakresie. Sam fakt braku winy sędziego

w sprawnym rozpoznawaniu sprawy nie powinien mieć decydującego znaczenia.

Dla strony, czy też uczestnika postępowania nie ma bowiem znaczenia, gdzie tkwi

źródło przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu,

przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w państwie,

które nie przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia systemowej

przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 EKPCz,

aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość

postępowania i jej systemowy charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca

2015 r., nr: 72287/10, 13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7).

Osobną kwestią jest natomiast ocena żądania skarżących przyznania

sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za powstałą przewlekłość postępowania.

Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wysokość sumy

pieniężnej musi być proporcjonalna do wielkości zwłoki. Należy także

uwzględnić okoliczność, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością nie ma na celu wyrównania szkody powstałej

na skutek przewlekłości, ale ma stanowić swego rodzaju rekompensatę

za zwłokę w rozpoznaniu sprawy. Jak wskazuje się w orzecznictwie przyznanie

„odpowiedniej sumy pieniężnej” na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania pełni także rolę sankcji dla państwa za wadliwe

I NSP 222/25

8

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 2 marca 2016 r., III SPP 45/16; z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

W niniejszej sprawie postępowanie zainicjowane pozwem skarżących

wniesionym dnia 27 maja 2021 r. toczy się ponad 4 lata i do chwili wniesienia skargi

nie zostało prawomocnie zakończone. Przewlekłość postępowania wystąpiła

na jednym z jego etapów – w postępowaniu odwoławczym – i trwa prawie

19 miesięcy – na dzień wniesienia skargi do Sądu Najwyższego. Kwota zasądzana

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

musi obejmować kwotę 500 zł za każdy zakończony rok postępowania niezależnie,

czy w określonej fazie miała miejsce przewlekłość, czy też nie, przy czym

musi być równa co najmniej 2000 zł. Sąd może przyznać sumę pieniężną

wyższą niż 500 złotych za każdy rok trwania postępowania, jeżeli sprawa

ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się

w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania.

Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącego należy zasądzić kwotę

2000 zł w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie za okres

od 29 września 2023 r. do 22 maja 2025 r., a w pozostałym zakresie żądanie skargi

oddalił. Wysokość tej kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn

oraz dotkliwości dla skarżącego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Kwota 2000 zł stanowi z jednej strony

wystarczającą rekompensatę dla skarżącego w związku ze stwierdzeniem

przewlekłości w sprawie, z drugiej zaś stanowi sankcję dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości. Trzeba jeszcze zwrócić uwagę

na wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

czynniki rzutujące na kwestię przewlekłości postępowania oraz rekompensaty

związanej z jej stwierdzeniem: stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy,

znaczenie dla strony, która wniosła skargę oraz zachowanie się strony, która

zarzuciła przewlekłość postępowania. Sprawa, której skarga dotyczy ma dla

skarżącego znaczenie z uwagi na jej przedmiot (kredyt frankowy). Należy jeszcze

wskazać, że zachowanie skarżącego w żaden sposób nie przyczyniło się

do przedłużenia postępowania. Wynikający z ustawy obowiązek uwzględniania

przez sąd okoliczności, że sprawa ma istotne znaczenie dla strony, która wniosła

I NSP 222/25

9

skargę na przewlekłość i nie jest zawiła znajduje potwierdzenie w orzecznictwie.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania orzekł, co do przyznania kwoty

zadośćuczynienia jak w pkt. 2 sentencji postanowienia.

Skarżący wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrotu

kosztów postępowania. Przedmiotowa skarga związana jest z przewlekłością

postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (VI ACa 3117/23).

Strona wnosząca skargę zobowiązana była do uiszczenia opłaty do skargi,

tym samym po jej stronie powstały koszty postępowania we wskazanej ustawowo

wysokości. Jednocześnie Sąd Najwyższy wskazuje, że skarżący nie wykazali jakie

inne niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście ponieśli

w związku z przedmiotową skargą. Mając na uwadze powyższe, na podstawie

art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, zwrócono

skarżącemu opłatę od skargi w wysokości 200 zł.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1964) orzekł jak w sentencji.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

sh

[a.ł]