Ojciec skarżył przewlekłość apelacji o kontakty z synami. SN oddalił skargę

Pismem z 31 marca 2025 r. J.K. (dalej: „skarżący”) złożył osobiście skargę

na naruszenie rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu

toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. akt VI ACa

3633/24.

Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości powyższego postępowania;

2. zasądzenie kosztów postępowania;

3. zakreślenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie terminu

niezwłocznego skierowania całości akt sprawy do Prokuratury Okręgowej

I NSP 248/25

2

w Warszawie, w celu dokonania zasadności zgłoszenia przez prokuratora udziału

w postępowaniu o sygn. akt VI C 378/23.

W uzasadnieniu pisma skarżący wskazał, że doszło do bezczynności sądu

trwającej 5 miesięcy – w zakresie udzielenia zabezpieczenia kontaktów

z małoletnimi synami skarżącego na czas trwania postępowania apelacyjnego

(wnioski z 28 października 2024 r. i 23 grudnia 2024 r.). Zdaniem skarżącego,

sędzia sprawozdawca zajmowała się innymi sprawami z zakresu władzy

rodzicielskiej, w tym sprawą, która wpłynęła do sądu później (sprawa z zakresu

konwencji haskiej, dotycząca uprowadzenia małoletniego dziecka), a ponadto

nie udzielono odpowiedzi na prośbę prokuratury o wypożyczenie akt.

Odpowiedź na powyższą skargę złożył Prezes Sądu Apelacyjnego

w Warszawie. W piśmie z 14 października 2025 r. wniósł on o jej oddalenie.

W uzasadnieniu pisma Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie szczegółowo odniósł

się do przebiegu postępowania, którego dotyczy skarga. Postępowanie zostało wszczęte

pozwem z 15 maja 2015 r. Jest to sprawa o rozwód, w której skarżący jest pozwanym. W

dniu 14 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok w sprawie o sygn. akt VI

C 378. Apelacje od wyroku Sądu I instancji wniosły obie strony procesu. Akta sprawy

zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 17 września 2024 r. z powyższymi

apelacjami i zażaleniami oraz do przesłanej 8 sierpnia 2024 r. skargi na przewlekłość

postępowania w sprawie o sygn. akt VI Cz 1368/23 oraz wnioskiem o wypożyczenie akt

celem rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego. W dniu 17 września 2024 r. sprawa

została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie w systemie SLPS i wylosowano

sędziego referenta. W dniu 18 września 2024 r. sprawę wpisano do repertorium ACa i ACz.

W dniu 20 września 2024 r. skarżący wniósł do Sądu Apelacyjnego w Warszawie

zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z 18 kwietnia 2024 r., zaś w dniu 23

września 2024 r. zażalenia na postanowienia tego Sądu z 23 lipca, 19 maja i 18 kwietnia

2024 r. W dniu 24 września 2024 r. zarejestrowano powyższe zażalenia w repertorium ACz.

W dniu 15 października 2024 r. wypożyczono akta do Sądu Okręgowego w Warszawie z

uwagi na konieczność sporządzenia uzasadnień wydanych postanowień. Akta zostały

zwrócone 24 października 2024 r. Pismem z 16 października 2024 r. skarżący wniósł o

udzielenie informacji Prokuraturze Okręgowej w zakresie wniosku o udostępnienie akt. W

I NSP 248/25

3

dniu 24 października 2024 r. wpisano do repertorium ACz kolejne zażalenie wniesione

w sprawie przez skarżącego. W dniach 16 października i 18 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy

w Warszawie zwrócił się o wypożyczenie akt sprawy celem nadania biegu wnioskowi o

wyłączenie sędziego referenta. Wnioskiem z 28 października 2024 r. skarżący wniósł o

udzielenie zabezpieczenia jego kontaktów z małoletnimi dziećmi, zaś pismami z 19 i 25

listopada oraz z 2 i 11 grudnia 2024 r. o przyspieszenie rozpoznania powyższego wniosku o

udzielenie zabezpieczenia. Pismem z 26 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy zwrócił się do Sądu

Apelacyjnego w Warszawie o wypożyczenie akt. Z takim samym wnioskiem zwrócił się I

Wydział Cywilny Sądu Apelacyjnego do VI Wydziału tego Sądu z uwagi na koniczność

rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania. W dniu 13 grudnia 2024 r. skarżący

wniósł pismo - uzupełnienie zażalenia z 13 maja 2024 r. W dniu 23 grudnia 2024 r. skarżący

wniósł o udzielenie zabezpieczenia dalszych kontaktów z małoletnimi dziećmi oraz wniosek

o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Pismami z 30 grudnia 2024 r., z 20, 30 i 31 stycznia

oraz z 27 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie o wypożyczenie akt sprawy. Pismami z 17 stycznia i 6 lutego 2025 r. skarżący

wniósł o przyspieszenie rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Na skutek

wydanego zarządzenia z 27 marca 2025 r. akta przedstawiono sędziemu referentowi.

Zarządzeniami z 12 lutego 2025 r. sprawdzono braki formalne zażaleń skarżącego oraz

zarządzono doręczenie odpisów tych zażaleń pełnomocnikowi powoda. Zarządzeniem

zastępcy przewodniczącego wyznaczono termin posiedzenia na 2 kwietnia 2025 r. celem

rozpoznania ośmiu zażaleń skarżącego. Pismami z 17 i 24 lutego oraz z 3 marca 2025 r.

skarżący wniósł o udzielenie informacji Prokuraturze co do możliwości udostępnienia akt

sprawy. Pismami z 13 i 24 lutego oraz z 6, 14 i 21 marca 2025 r. skarżący wniósł o

przyspieszenie rozpoznania jego wniosku o udzielenie zabezpieczenia kontaktów z

małoletnimi dziećmi. W dniu 27 marca 2025 r. akta przedstawiono sędziemu referentowi

na skutek wydanego zarządzenia z 24 marca 2025 r. Postanowieniem z 27 marca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o zawiadomienie Prokuratury.

Postanowieniami z 2 kwietnia 2025 r. rozpoznano zażalenia skarżącego. Pismem z 31

marca 2025 r. skarżący wniósł o poinformowanie go o wylosowanym składzie sędziowskim.

Pismem z 3 kwietnia 2025 r. skarżący wniósł zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c.

I NSP 248/25

4

do postanowienia z 27 marca 2025 r. W dniu 7 kwietnia 2025 r. wypożyczono akta do I

Wydziału Sądu Apelacyjnego do skargi na przewlekłość.

Pismem z 14 kwietnia 2025 r. skarżący wniósł o udzielenie zabezpieczenia dalszych

kontaktów z małoletnimi dziećmi oraz złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia

postanowienia z 2 kwietnia 2025 r. Pismem z 14 kwietnia 2025 r. skarżący wniósł także o

wyłączenie sędziego referenta od rozpoznawania sprawy.

Pismem z 28 kwietnia 2025 r. skarżący wniósł o wyjaśnienie podstawy prawnej

powołanego składu sądu do rozpoznania zażaleń 2 kwietnia 2025 r. W tym samym dniu

skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 2 kwietnia 2025 r., mocą którego odrzucono

jego zażalenie na postanowienie z 28 stycznia 2022 r. oraz wniosek o sporządzenie

uzasadnień postanowień z 2 kwietnia 2025 r. Pismem z 12 maja 2025 r. skarżący wniósł

skargę na orzeczenie referendarza. W dniu 19 maja 2025 r. zwrócono się do I Wydziału.

Cywilnego o zwrot akt. Poinformowano wówczas, że akta zostaną zwrócone po

rozpoznaniu skargi skarżącego na przewlekłość postępowania 28 maja 2025 r. Akta zostały

zwrócone 30 maja 2025 r.

Pismami z 22 kwietnia 2025 r. oraz z 7 maja 2025 r., 12 maja 2025 r., 16 maja 2025

r. i 26 maja 2025 r., a także 2 czerwca 2025 r. skarżący wniósł o przyspieszenie rozpoznania

jego wniosku o udzielenie zabezpieczenia kontaktów z małoletnimi dziećmi.

Zarządzeniem z 6 czerwca 2025 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków

formalnych apelacji oraz polecono doręczyć odpis apelacji powódki skarżącemu.

Zarządzono także przedstawienie akt sędziemu referentowi celem rozważenia możliwości

odrzucenia zażalenia skarżącego. Pismem z 6 czerwca 2025 r. skarżącego wniósł o

rozpoznanie jego zażalenia oraz wniosek w trybie art. 42a § 3 p.u.s.p. Pismem z tego

samego dnia skarżący uzupełnił wniosek o udzielenie zabezpieczenia kontaktów.

Postanowieniem z 10 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie odrzucił zażalenie

skarżącego na postanowienie z 14 maja 2024 r. W dniu 25 czerwca 2025 r. akta zostały

wypożyczone do Sądu Najwyższego w związku ze skargą skarżącego na przewlekłość

postępowania.

I NSP 248/25

5

Pismem z 16 czerwca 2025 r. skarżący wniósł o przyspieszenie rozpoznania jego

wniosku o udzielenie zabezpieczenia kontaktów z małoletnimi dziećmi oraz o rozpoznanie

jego zażalenia. Pismem z 20 czerwca 2025 r. skarżący wniósł o przyspieszenie

procedowania w zakresie jego wniosku o wyłączenie sędziego referenta. Zarządzeniem z 30

czerwca powyższy wniosek zarejestrowano w repertorium, polecono przedstawienie akt

sędziemu referentowi celem złożenia oświadczenia oraz polecono wylosowanie sędziego

referenta do rozpoznania wniosku.

Pismami z 23 czerwca 2025 r. i 30 czerwca 2025 r. oraz z 11 lipca 2025 r. skarżący

wniósł o przyspieszenie rozpoznania jego wniosku o udzielenie zabezpieczenia kontaktów z

małoletnimi dziećmi. W dniu 16 lipca 2025 r. sędzia referent złożył oświadczenie w związku

z wnioskiem o wyłączenie. W dniu 17 lipca 2025 r. wylosowano sędziego referenta celem

rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego. Zarządzeniem z 21 lipca 20205 r.

wyznaczono termin posiedzenia celem rozpoznania powyższego wniosku na 5 sierpnia

2025 r.

Pismem z 16 lipca 2025 r. skarżący wniósł skargę na referendarza sądowego oraz

odpowiedź na apelację powódki. Pismem z 18 lipca 2025 r. skarżący wniósł

o przyspieszenie rozpoznania jego wniosku o udzielenie zabezpieczenia kontaktów z

małoletnimi dziećmi. Pismem z 28 lipca 2025 r. skarżący wniósł o poinformowanie go o

składzie sądu.

Postanowieniem z 5 sierpnia 2025 r. wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego

referenta został oddalony. Pismem z 1 sierpnia 2025 r. skarżący wniósł o wyłączenie

sędziego wylosowanego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego referenta.

Zarejestrowano ten wniosek w repertorium, zarządzono złożenie przez sędziego

oświadczenia i 8 sierpnia 2025 r. wylosowano sędziego referenta celem rozpoznania tego

wniosku.

Termin posiedzenia celem rozpoznania ww. wniosku o wyłączenie wyznaczono na 5

września 2025 r. W dniu 12 sierpnia 2025 r. sędzia złożył oświadczenie w związku z

wnioskiem o wyłączenie. Pismem z 11 sierpnia 2025 r. skarżący wniósł o sporządzenie

uzasadnienia postanowienia z 2 kwietnia 2025 r., zaś 14 sierpnia 2025 r. wniósł o nadzór

I NSP 248/25

6

nad sprawą przez Przewodniczącego Wydziału. Pismem z 25 sierpnia 2025 r. skarżący

wniósł o podjęcie czynności w sprawie. Termin posiedzenia celem rozpoznania wniosku o

wyłączenie sędziego został zmieniony z 5 na 8 września 2025 r. z uwagi na chorobę

sędziego referenta. Postanowieniem z 8 września 2025 r. powyższy wniosek o wyłączenie

sędziego został oddalony.

W dniu 9 lipca 2025 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 10 czerwca

2025 r. o odrzuceniu zażalenia. W tym samym dniu wpisano zażalenie do repertorium oraz

zarządzono wylosowanie sędziego referenta, co nastąpiło 6 sierpnia 2025 r. Pismem z 21

lipca 2025 r. skarżący wniósł o udzielenie zabezpieczenia przez zobowiązanie powódki do

określonego zachowania. Pismami z 25 lipca i 8 sierpnia 2025 r. skarżący wniósł

o przyspieszenie rozpoznania jego wniosku o udzielenie zabezpieczenia kontaktów z

małoletnimi dziećmi. Pismem z 21 sierpnia 2025 r. skarżący wniósł o udzielenie

zabezpieczenia kontaktów z małoletnimi dziećmi. W przypadku pisma z 29 sierpnia 2025 r.

skarżący usunął braki wniosku z 14 kwietnia 2025 r. W dniu 1 września 2025 r. skarżący

wniósł zażalenie na postanowienie z 5 sierpnia 2025 r. Nadano mu bieg zarządzeniem

z 1 września 2025 r. W tym samym dniu skarżący wniósł o wyłączenie sędziego referenta.

Pismem z 5 września 2025 r. skarżący wystąpił o podjęcie czynności w sprawie.

Zarządzaniem z 10 września 2025 r. nadano bieg wnioskowi o wyłączenie sędziego

referenta.

Postanowieniami z 8 października 2025 r. Sąd Apelacyjny umorzył postępowanie

wywołane wnioskami skarżącego o udzielenie zabezpieczenia (wydano trzy

postanowienia).

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wskazał, że postępowanie apelacyjne, w

tym rozpoznanie wniesionych w jego toku wniosków o udzielenie zabezpieczenia, uległo

przedłużeniu, z uwagi na koniczność nadania biegu i rozpoznania licznych zażaleń

skarżącego na postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie przekazanych łącznie z

wniesionymi apelacjami, z uwagi na wniesione przez skarżącego skargi na przewlekłość

postępowania i konieczność wypożyczenia akt celem ich rozpoznania, wnioski skarżącego o

wyłączenie sędziego referenta (dwa wnioski i wniosek o wyłączenie sędziego

I NSP 248/25

7

wylosowanego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego referenta). Nadto akta były

wypożyczane do sądu I instancji celem nadania biegu wnioskom skarżącego skierowanym

do tego sądu. Tymczasem państwo nie odpowiada zaś za opóźnienia, które mogą być

przypisane zachowaniu się strony domagającej się stwierdzenia przewlekłości,

nawet gdy przedłużenie postępowania wynika ze zgodnego z prawem wykorzystywania

przysługujących jej uprawnień procesowych.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie stwierdził, że przekroczenie okresu 12

miesięcy trwania postępowania apelacyjnego nie oznacza automatycznie wystąpienie

stanu przewlekłości. Oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o

skardze na przewlekłość postępowania”), w tym terminowość i prawidłowość czynności

podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny,

lecz w każdej sprawie indywidualnie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i zasługuje na oddalenie.

1. Zgodnie z treścią przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania strona może wnieść skargę na stwierdzenie, że w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

I NSP 248/25

8

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

2. Uprawnione do wniesienia skargi są jedynie podmioty wymienione

w art. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, które uczestniczą

w określonym tam typie postępowania. Przepis ten zawiera katalog zamknięty,

którego zakres nie może zostać poszerzony o żadne dodatkowe kategorie

postępowań. W zestawieniu tym nie uwzględniono postępowań w zakresie

udzielenia zabezpieczenia kontaktów z małoletnimi na czas trwania postępowania

apelacyjnego. Postępowanie to ma bowiem charakter wpadkowy (incydentalny) –

nie dotyczy ono postępowania co do istoty sprawy i z tego względu wnoszący

o zabezpieczenie kontaktów z małoletnim na czas postępowania apelacyjnego

nie jest podmiotem uprawnionym do złożenia skargi.

Powyższy pogląd jest spójny z przywołanym przez Skarżącego

stanowiskiem Pierwszej Prezes Sądu Najwyższego zawartym w piśmie

z 16 czerwca 2021 r. (PPI- 0131-1562/21), skierowanym do Senatu RP.

Stwierdzenia „nic nie wyklucza skargi o przewlekłość w sprawie, w której zostało

wytoczone powództwo, opartej na zarzucie opieszałego rozpoznania wniosku

o zabezpieczenie” nie można bowiem rozumieć jako uznającego samoistny

charakter postępowania zabezpieczającego. W piśmie tym wyraźnie bowiem

zaznaczono: „Orzecznictwo Sądu Najwyższego w istocie od dawna już stoi

na stanowisku, zgodnie z którym skarga na przewlekłość samoistnie

nie przysługuje na opieszałe prowadzenie postępowania zabezpieczającego

w sprawach cywilnych. Postanowienia zabezpieczające nie mają charakteru

„kończących postępowanie w sprawie”, gdyż rozstrzygają jedynie kwestię

incydentalną, tzn. kończą etap postępowania w sprawie, związany z wnioskiem

o dokonanie zabezpieczenia” (s. 9).

Sąd Najwyższy dostrzega, że chociaż skarżący w uzasadnieniu podniósł

argumentację odnosząca się do przebiegu postępowania w zakresie udzielenia

zabezpieczenia kontaktów z małoletnimi synami, to przywołał je w kontekście

całego postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie

pod sygnaturą VI ACa 3633/24. Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie została ograniczona wyłącznie

I NSP 248/25

9

do postępowania wpadkowego (incydentalnego), a dotyczyła postępowania

głównego – prowadzonego co do istoty sprawy. Z tych też względów podlegała

merytorycznemu rozpoznaniu.

3. Ustawodawca nie wskazał konkretnego terminu, po upływie którego

należy uznać, że dochodzi do przewlekłości postępowania, jednakże zgodnie

z orzecznictwem Sądu Najwyższego zasadniczo przyjmuje się, iż skarga

o stwierdzenie takiej przewlekłości jest uznawana za zasadną w przypadku

przekroczenia okresu 12 miesięcy bezczynności sądu II instancji w wyznaczeniu

terminu rozprawy odwoławczej (np. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 22 stycznia 2019 r., I NSP 79/18; z 9 stycznia 2019 r., I NSP 4/18).

W judykaturze zwraca się jednak uwagę, iż przewlekłość postępowania

może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności,

jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie

dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Konieczna jest zatem każdorazowa

indywidualna ocena danego postępowania i podejmowanych w jego ramach

czynności.

4. W niniejszej sprawie nie stwierdzono, aby działania Sądu Apelacyjnego

w Warszawie były nieprawidłowe i w rezultacie prowadziły do przewlekłości

postępowania. Czynności sądu, szczegółowo przedstawione w piśmie Prezesa

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 października 2025 r., były podejmowane

w rozsądnych odstępach czasu, a ich przeprowadzenie było zasadne i konieczne.

Wbrew twierdzeniu skarżącego, nie można ich traktować jako świadczących

o przewlekłości postępowania. Sąd Apelacyjny w Warszawie nie może odpowiadać

również za zachowania skarżącego, który decydował się skorzystać

z przewidzianych prawem środków, np. składając wnioski o wyłączenie sędziego

lub zażalenia na wydane postanowienia. Sąd nie mógł ich pominąć, gdyż byłoby

to contra legem, nawet jeżeli konieczność ich rozpatrzenia skutkowała dłuższym

czasem oczekiwania na merytoryczne rozpoznanie sprawy głównej

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2024 r., I NSP 386/24).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji.

I NSP 248/25

10

Z.G.

[a.ł]

Joanna Lemańska Krzysztof Wiak Aleksander Stępkowski