Apelacja o zwrot składek trwała 14 miesięcy bez rozprawy. Skarga na przewlekłość oddalona

X. G. (dalej: „skarżąca”) pismem z 12 czerwca 2025 r., (data prezentaty

Sądu Najwyższego – 23 czerwca 2025 r.) wniosła skargę na przewlekłość

postępowania i/lub bezczynność w postępowaniu prowadzonym przez

Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt III AUa 1019/24, wnosząc

o rozpoznanie sprawy w trybie pilnym, wezwanie Z. do dostarczenia rozliczenia

stanu konta na najbliższą rozprawę lub posiedzenie pod rygorem zasądzenia

całości wartości przedmiotu sporu, skierowanie pytania do Trybunału

Konstytucyjnego odnośnie konstytucyjności przepisu art. 24 ust. 6 d ustawy z dnia

13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2025 r., poz.

I NSP 252/25

2

350), zasądzenie zwrotu kosztów postępowania skargowego w przypadku

stwierdzenia zasadności skargi, zasądzenie sumy pieniężnej 3000 zł ze Skarbu

Państwa na rzecz skarżącej. Pismem z dnia 13 czerwca 2025 r. skarżąca

uzupełniła wnioski o żądanie stwierdzenia, że w postępowaniu, którego skarga

dotyczy, nastąpiło naruszenie Jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że apelacja została złożona dnia

29 marca 2024 r., a wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 8 kwietna

2024 r. Losowanie referenta przeprowadzone zostało w dniu 17 czerwca 2024 r.,

czyli po 2 miesiącach, a zarządzenie o niezajmowaniu się sprawą wydano 3 marca

2025 r., choć sprawa jest prosta. Zdaniem skarżącej, czynności związane

z nadaniem sprawie biegu powinny być przeprowadzone w ciągu 30 dni,

a do 2 marca 2025 r. w sprawie nic się nie działo, czyli przez kolejne 8 miesięcy.

Od momentu wniesienia apelacji do chwili wniesienia skargi upłynął rok, 2 miesiące

i 4 dni, to stanowczo zbyt długo na zwrot nadpłaconych składek do Z., środki

te skarżąca mogłaby przeznaczyć na leczenie. Dalej podniosła, że Konstytucja RP

nie wymaga od obywatela posiadania rachunku pieniężnego w banku, wobec tego

interpretacja przepisów przeprowadzona przez Z., że zwrotu można dokonać

jedynie na konto bankowe, jest nieprawidłowa. Zdaniem skarżącej, nikczemnym

zachowaniem Sądu była bezczynność bez żadnej adnotacji w aktach, że zadano

pytanie Trybunałowi Konstytucyjnemu, co do konstytucyjności art. 24 ust. 6

d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co postulowała. Skarżąca

podnosiła, że składała wnioski o rozliczenie konta do Z., ale żądania te były

ignorowane, wobec czego wniosła o zawezwanie Z. przez Sąd do takiego

rozliczenia. Żądana suma pieniężna nie jest wygórowana względem zapisanej

w ustawie. Skarżąca wskazywała, że ma prawo do sprawnego rozpatrywania

jej roszczeń przez Sąd i co do zasady, takiej liczby sędziów, by sprawy przebiegały

terminowo, a wyroki były wydawane w tym samym roku, w którym złożono sprawę

do rozpatrzenia.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie pismem z 29 lipca 2025 r.,

na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania zgłosił

I NSP 252/25

3

swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi na przewlekłość

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga

dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej,

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W świetle art. 2

ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie podlega w szczególności

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, należy:

uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili

rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy,

znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego, zachowanie się stron, w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie sprecyzowano, jaki

okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można

mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej

na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy

(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05;

16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r.,

III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17;

21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r.,

I NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Należy jednak zauważyć, że wskazana wyżej reguła stanowi jedynie ogólnie

przyjęty standard orzeczniczy, który może, choć wcale nie musi, znaleźć

I NSP 252/25

4

zastosowania w określonej sprawie. Sąd Najwyższy zwracał już kilkakrotnie uwagę,

że przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania nie oznacza

automatycznie wystąpienia stanu przewlekłości, gdyż dla jego stwierdzenia

konieczne jest zbadanie wszystkich okoliczności sprawy. Według

zaprezentowanego w tym zakresie stanowiska, przy ustalaniu, czy w konkretnym

przypadku mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy brać pod

uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, m.in. terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

28 września 2021 r., I NSP 145/21). Wymóg ten uniemożliwia dokonanie oceny

przewlekłości postępowania w sposób mechaniczny, obligując tym samym

do oceny indywidualnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób

mechaniczny, lecz przy uwzględnieniu indywidualnego charakteru każdej sprawy

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja

2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r.,

I NSP 145/21).

W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze powołane

przepisy i orzecznictwo, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym stwierdza,

że całościowa ocena analizowanego postępowania toczącego się przed Sądem

Apelacyjnym w Warszawie nie pozwala przyjąć, że jest ono prowadzone przewlekle.

Wyrokiem z 5 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącej od decyzji ZUS I Oddział

w Warszawie z 12 lipca 2023 r., którą odmówiono zwrotu nienależnie opłaconych

składek na ubezpieczenie zdrowotne. Akta sprawy wraz z apelacją skarżącej

wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. i w tym

samym dniu sprawę skierowano do SLPS celem wylosowania sędziego referenta

oraz zarządzono przedstawienie akt referendarzowi sądowemu celem podjęcia

czynności. W dniu 12 kwietnia 2024 r. wylosowany został sędzia referent sprawy.

I NSP 252/25

5

Zarządzeniem z 14 czerwca 2024 r. referendarz sądowy podjął czynności mające

na celu nadanie biegu apelacji, w tym doręczenie jej odpisu organowi rentowemu,

powiadomienie stron o osobie wylosowanego referenta oraz pouczenie skarżącej

o przysługujących Jej uprawnieniach i ciążących na Niej obowiązkach procesowych.

Doręczenie pism nastąpiło 19 czerwca 2024 r. i 20 czerwca 2024 r. W dniu

22 sierpnia 2024 r. sędzia referent zarządziła skierowanie sprawy do referatu spraw

oczekujących na rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym i przedstawienie sprawy

po 13 stycznia 2025 r. Zarządzeniem z dnia 3 marca 2025 r. sędzia referent

zarządziła, z uwagi na dużą liczbę spraw pozostających w referacie, przedstawienie

sprawy po zakończeniu postępowań w sprawach, które wpłynęły wcześniej,

z zachowaniem kolejności. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2025 r. Sąd

Apelacyjny Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił

apelację skarżącej a odpis wyroku doręczono stronom.

W świetle powyższych ustaleń i przytoczonego wyżej, utrwalonego

orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie ulega wątpliwości, że przyjmowany

w orzecznictwie dwunastomiesięczny czas oczekiwania na wyznaczenie rozprawy

apelacyjnej w przedmiotowej sprawie został nieco przekroczony. Od wpływu

akt do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (tj. 11 kwietnia 2024 r.) do dnia wniesienia

niniejszej skargi (tj. 12 czerwca 2025 r.) upłynęło 14 miesięcy. Wskazać jednak

należy, iż utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje,

że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w jednej

instancji (zob. np. wyrok ETPC z dnia 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho

przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat

(zob. wyrok ETPC z dnia 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest

dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok ETPC z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy;

skarga nr 7984/77).

Sąd Najwyższy nie neguje, że czas trwania postępowania w sprawie może

nie być przez skarżącą postrzegany jako zadowalający. Sprawa przed Sądem

l instancji trwała jednak nieco ponad pół roku (7 miesięcy), a przed Sądem

Apelacyjnym w Warszawie nieco ponad rok (14 miesięcy - do daty wniesienia

I NSP 252/25

6

skargi na przewlekłość). Łącznie nie upłynął zatem okres 5 lat oczekiwania

na uzyskanie prawomocnego rozstrzygnięcia, ani żadna instancja nie trwała dłużej

niż dwa lata. W ocenie Sądu Najwyższego w postępowaniu apelacyjnym zostały

zatem podjęte czynności zmierzające do wydania prawomocnego rozstrzygnięcia.

Zauważyć też należy, że w sprawie wywołanej skargą na przewlekłość sąd

rozpoznający skargę nie jest uprawniony do merytorycznej oceny poprawności

podejmowanych decyzji, jeżeli ocena ta musiałaby przesądzić o sposobie

rozstrzygnięcia sprawy objętej skargą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 25 listopada 2020 r., I NSP 166/20 i powołane tam orzecznictwo; także:

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2020, I NSP 183/22).

W tych okolicznościach nie można zatem stwierdzić, że zachodzą podstawy

do stwierdzenia, że została spełniona, powoływana w orzecznictwie przesłanka

wielomiesięcznej bezczynności Sądu Apelacyjnego w Warszawie.

W tym stanie sprawy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy

o skardze na przewlekłość oddalił skargę. Mając na uwadze powyższe Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji.

sh

[r.g.]

I NSP 252/25

7