Apelacja o rozwód czekała na rozprawę ponad dwa lata, Skarb Państwa zapłaci 2000 zł

I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 20 maja 2026 r. (data nadania w urzędzie pocztowym)

M. K. (dalej także: Skarżąca), zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika,

wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Apelacyjnym

w Katowicach w sprawie o rozwód, sygn. akt I ACa […] nastąpiła

przewlekłość postępowania;

2. wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach rozpoznającemu wskazaną

sprawę zalecenia niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających

do rozpoznania sprawy;

3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. K. kwoty 10.000 zł;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. K. zwrotu kosztów tego

postępowania z uwzględnieniem wynagrodzenia adwokackiego według norm

przepisanych.

Uzasadniając wniesioną skargę Skarżąca wskazała, że postępowanie trwa

dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności sprawy.

I.2. W odpowiedzi na skargę z 2 lipca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Katowicach zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

II. II.1. 10 sierpnia 2022 r. do Sądu Okręgowego w Częstochowie wpłynął pozew

o rozwód M. K.(dalej także: Powód) przeciwko Skarżącej. Postępowanie w tej

sprawie toczyło się pod sygn. I1 RC […].

I NSP 286/26

3

II.2. 9 listopada 2023 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie wydał wyrok w sprawie

I1 RC […]. Każda ze stron wniosła apelację od powyższego wyroku. Powód zawarł

w apelacji wniosek o przeprowadzenie postępowania dowodowego.

II.3. Akta sprawy wraz z apelacjami wpłynęły do Sadu Apelacyjnego w Katowicach

29 stycznia 2024 r. 30 stycznia 2024 r. zarządzono zarejestrowanie sprawy w rep

I ACa […]; zarejestrowanie sprawy w SLPS po upływie 9 miesięcy od dnia wpływu

akt do I Wydziału Cywilnego (zgodnie z zarządzeniem przewodniczącego I Wydziału

Cywilnego Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 30 listopada 2023 r.,

sygn. I C 051.14.2023); wypożyczenie akt sprawy do Sądu Okręgowego

w Częstochowie na termin posiedzenia 5 marca 2024 r. celem rozpoznania wniosku

Powoda o zabezpieczenie roszczenia w zakresie kontaktów z małoletnimi dziećmi

stron.

II.4. Na podstawie zarządzenia z 6 lutego 2024 r. sprawa została skierowana

do losowania w systemie SLPS jako pilna.

II.5. 8 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach wydał postanowienie

w przedmiocie wniosku Skarżącej o zwolnienie od opłaty od apelacji. Tego samego

dnia zarządzono nadto: wezwanie Powoda do uzupełnienia braków formalnych

apelacji, poinformowanie stron o składzie sądu wylosowanym do rozpoznania

sprawy, zwrócenie się do Sądu Okręgowego w Częstochowie o zwrot nadpłaty

uiszczonej przez Powoda tytułem opłaty od apelacji. Akta sprawy zostały zwrócone

13 marca 2024 r.

II.7. 18 marca 2024 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęło pismo Powoda zawierające

uzupełnienie braków formalnych apelacji. Tego samego dnia zarządzono doręczenie

odpisu apelacji Powoda stronie przeciwnej.

II.8. 20 marca 2024 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęła prośba z Sądu Okręgowego

w Częstochowie o wypożyczenie akt sprawy. Akta te zostały wypożyczone

na podstawie zarządzenia z 28 marca 2024 r. Zwrócono je 9 maja 2024 r.

II.9. 27 marca 2024 r. wpłynęła odpowiedź Skarżącej na apelację.

II.10. 9 maja 2024 r. do Sądu Okręgowego w Częstochowie wpłynęło zażalenie

Powoda na postanowienie Sadu Okręgowego w Częstochowie z 5 marca 2024 r.

(w przedmiocie zmiany zabezpieczenia powództwa w zakresie kontaktów

z małoletnim). Na podstawie zarządzenia z 23 maja 2024 r. zażalenie zostało

zarejestrowane w rep. ACz. Jednocześnie zarządzono przeprowadzenie losowania

sędziego do rozpoznania zażalenia. 5 czerwca 2024 r. zarządzono doręczenie

I NSP 286/26

4

odpisu zażalenia Skarżącej. 4 lipca 2024 r. do sądu wpłynęła odpowiedź Skarżącej

na zażalenie. 20 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach wydał postanowienie

w przedmiocie zażalenia (I ACz […]). 31 stycznia 2025 r. do sądu wpłynął wniosek

Powoda o uzasadnienie powyższego orzeczenia.

II.11. Na podstawie zarządzenia z 23 lipca 2025 r. odpis apelacji Skarżącej został

doręczony Powodowi. 22 sierpnia 2025 r. do sądu wpłynęła odpowiedź Powoda

na apelację

II.12. 5 grudnia 2025 r. do Sądu wpłynęła modyfikacja wniosku w przedmiocie

kontaktów wraz z wnioskiem o zmianę postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia

z 5 marca 2024 r. Następnie 4 maja 2026 r. wpłynął wniosek Powoda

o przyspieszenie rozpoznania ww. wniosku. Odpisy powyższych pism procesowych

zostały doręczone Skarżącej na podstawie zarządzenia z 9 czerwca 2026 r.

II.13. Na podstawie zarządzenia z 2 czerwca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy,

który ustalono na 31 lipca 2026 r.

II.14. 16 lipca 2026 r. do sądu wpłynęło pismo Powoda zawierające dalsze wnioski

dowodowe. Następnie 21 lipca 2026 r. wpłynęła odpowiedź Skarżącej

na modyfikację wniosku w przedmiocie kontaktów oraz na wniosku o zmianę

postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia kontaktów z 5 marca 2024 r.

II.15. 31 lipca 2026 r. odbyła się rozprawa, która została zamknięta na pierwszym

terminie. Po jej zamknięciu Sąd postanowił odroczyć ogłoszenie wyroku do 6 sierpnia

2026 r.

II.18. 6 sierpnia 2026 r. Sąd Apelacyjny wydał wyrok w sprawie I ACa […].

Tego samego dnia wydał również postanowienie w przedmiocie wniosku Powoda

o zmianę zabezpieczenia w przedmiocie kontaktów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona

może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

I NSP 286/26

5

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć

wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź

niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia

2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,

I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,

I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;

z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;

z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).

III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny tego,

czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę

szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz

znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego

I NSP 286/26

6

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle,

jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest

dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r.

w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

III.4. Akta sprawy wraz z apelacjami wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach

29 stycznia 2024 r. Kontrola formalna apelacji została przeprowadzona 8 lutego

2024 r. Wówczas wydano postanowienie w przedmiocie wniosku Skarżącej

o zwolnienie od opłaty od skargi. Zarządzono również wezwanie Pozwanego

do uzupełnienia braków formalnych apelacji. Braki te zostały uzupełnione 18 marca

2024 r. Wówczas zarządzono doręczenie odpisu apelacji Powoda stronie przeciwnej.

27 marca 2024 r. wpłynęła odpowiedź Skarżącej na apelację. Odpis apelacji

Skarżącej został doręczony Powodowi na podstawie zarządzenia z 23 lipca 2025 r.

22 sierpnia 2025 r. do sądu wpłynęła odpowiedź na apelację. Termin rozprawy

apelacyjnej został wyznaczony na podstawie zarządzenia z 2 czerwca 2026 r.

i wyznaczono go na 31 lipca 2026 r. Po zamknięciu rozprawy Sąd postanowił

odroczył ogłoszenie wyroku do 6 sierpnia 2026 r. 6 sierpnia 2026 r. Sąd Apelacyjny

w Katowicach wydał wyrok w sprawie.

W sprawie toczyło się postępowanie zabezpieczające w przedmiocie

kontaktów Powoda z małoletnimi dziećmi stron. Wnioski o zabezpieczenie

roszczenia, które wpłynęły przed wniesieniem apelacji podlegały rozpoznaniu

przez Sąd Okręgowy w Częstochowie (art. 734 k.p.c.). W związku z powyższym akta

sprawy były kilkukrotnie wypożyczane do ww. sądu (tj. na podstawie zarządzenia

z 8 lutego 2024 r. oraz na podstawie zarządzenia z 28 marca 2024 r.). 9 maja 2024 r.

do Sądu wpłynęło zażalenie Powoda na postanowienie Sądu Okręgowego

I NSP 286/26

7

w Częstochowie w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia w zakresie

kontaktów. Po zarejestrowaniu zażalenia w odpowiednim repertorium, wylosowaniu

składu sądu (na podstawie zarządzenia z 23 maja 2024 r.), doręczeniu odpisu

zażalenia Skarżącej (na podstawie zarządzenia z 5 czerwca 2024 r.) i wpłynięciu

odpowiedzi Skarżącej na zażalenie (4 lipca 2024 r.), Sąd Apelacyjny w Katowicach

rozpoznał zażalenie postanowieniem z 20 grudnia 2024 r. 5 grudnia 2025 r. do sądu

wpłynął wniosek Powoda o zmianę postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia

kontaktów z małoletnimi. Odpis tego wniosku został doręczony Skarżącej

na podstawie zarządzenia z 9 czerwca 2026 r. 21 lipca 2026 r. do sądu wpłynęła

odpowiedź Skarżącej na powyższy wniosek. Wniosek został rozpoznany 6 sierpnia

2026 r.

III.5. Przedstawiony przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjnych

w Katowicach wskazuje na to, że postępowanie prowadzone było przewlekle.

Zastrzeżenia Sądu Najwyższego budzi terminowość i prawidłowość poszczególnych

czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Katowicach.

Odpis apelacji Skarżącej został doręczony Powodowi dopiero po upływie roku

i 5 miesięcy od dnia wpływu akt sprawy do sądu. Analiza sprawy wskazuje jednak

na to, że powyższe nie wynikało z opieszałości sądu, ale raczej przeoczenia.

Kontrola formalna apelacji została bowiem przeprowadzona w przeciągu 10 dni

do wpływu akt do sądu, a odpis apelacji Powoda został doręczony Skarżącej

po ponad miesiącu od wpływu akt do sądu (przy czym w międzyczasie Powód został

zobowiązany do usunięcia braków formalnych apelacji). Jednocześnie,

mając na względzie, że termin rozprawy został wyznaczony dopiero po 9 miesiącach

od dnia wpływu odpowiedzi Powoda na apelację zasadne jest stwierdzenie,

że wskazane przeoczenie samo w sobie nie przyczyniło się do przedłużenia

postępowania w sprawie. Inaczej jednak należy odnieść się do tego, że w okresie

od 23 lipca 2025 r. (tj. od dnia wpływu odpowiedzi Pozwanego na apelację)

do 2 czerwca 2026 r. (tj. do dnia wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej),

tj. przez 11 miesięcy, Sąd nie podejmował żadnych czynności w sprawie, mimo,

że do sprawy wpływały kolejne pisma procesowe stron wymagające podjęcia

odpowiednich decyzji procesowych. W tej bezczynności - odpis wniosku Powoda

o zmianę zabezpieczenia roszczenia został doręczony Skarżącej po pół roku od dnia

jego wpływu do sądu, a rozpoznany po 9 miesiącach od dnia jego wpływu.

Należy też wskazać, że od dnia wpływu odpowiedzi Pozwanego na apelację nie było

I NSP 286/26

8

przeszkód ku temu aby wyznaczyć termin rozprawy apelacyjnej. Tymczasem termin

ten został wyznaczony ostatecznie dopiero po 2 latach i 4 miesiącach od dnia wpływu

akt do sądu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy tak długi czas oczekiwania na

wyznaczenie terminu rozprawy nie był uzasadniony koniecznością rozpoznawania

spraw według kolejności wpływu, gdyż sprawa została zakwalifikowana jako pilna

(§ 78 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. -

Regulamin urzędowania sądów powszechnych).

Mając na względzie przywołane okoliczności, Sąd Najwyższy stwierdził,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości postępowania

(o czym orzeczono na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p.).

III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie

skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000

do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy

pieniężnej w tej samej sprawie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej

sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości

zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,

I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).

Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu przez Powoda

pozwu, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Częstochowie 10 sierpnia 2022 r.

Łączny czas trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu

do Sądu Okręgowego w Częstochowie do dnia rozpoznania sprawy

przez Sąd Apelacyjny w Katowicach wynosi 3 lata i 11 miesięcy. Biorąc pod uwagę

powyższe, a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie nie przyznano

Skarżącej żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za przewlekłość

I NSP 286/26

9

postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącej od Skarbu Państwa –

Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwotę 2.000 zł (tj. od dnia wpływu apelacji

do Sądu Apelacyjnego w Katowicach) za okres od 29 stycznia 2024 do 6 sierpnia

2026 r. Dalej idące żądanie skargi nie znajdowało uzasadnienia i podlegało

oddaleniu.

III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca

podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

Z nadesłanych akt sprawy Sądu Apelacyjnego w Katowicach wynika,

że postępowanie w sprawie zostało zakończone. Wydanie odpowiednich zaleceń

stało się zatem zbędne.

III.8. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi Państwa

– Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zwrócić opłatę od skargi uiszczoną

przez Skarżącą.

III.9. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie, Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu

Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Skarżącej kwotę 240 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

sk

[a.ł]