Sąd Apelacyjny nie wyznaczył rozprawy przez 19 miesięcy. SN przyznał skarżącemu 2000 zł

Pismem z 7 lipca 2025 r., które wpłynęło do Sądu Najwyższego 18 lipca

2025 r., M. D. (dalej: „Skarżący”) zastępowany przez radcę prawnego A. P. wniósł

skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w

Gdańsku

(dalej

również:

„Sąd

Apelacyjny”)

w sprawie o sygn. akt I ACa 659/24, domagając się:

1. wyznaczenia terminu rozprawy przed Sądem Apelacyjnym tak, aby odbyła

się najpóźniej do końca grudnia 2025 r., ewentualnie

2. na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i

postępowaniu

sądowym

bez

nieuzasadnionej

zwłoki

(tekst jedn. Dz. U. z 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość

postępowania”) wydanie Sądowi Apelacyjnemu zalecenia wyznaczenia terminu

rozprawy tak, aby odbyła się w najszybszym możliwym terminie;

3. na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 2000 zł;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz Skarżącego

kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm prawem przepisanych.

W dalszej części pisma Skarżący w wykonaniu obowiązku przewidzianego

przez art. 1281 k.p.c. oświadczył, że zaniechanie Sądu Apelacyjnego, polegające

na niewyznaczeniu terminu rozprawy w sprawie I ACa 659/24, podlegało kontroli

z punktu widzenia przesłanek warunkujących przewlekłość postępowania

I NSP 298/25

3

określonych w art. 2 ust. 1 oraz art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania. W jego ocenie takie zaniechanie doprowadziło do naruszenia

jego prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie trwało dłużej

niż to konieczne.

Skarżący wyjaśnił następnie, że przedmiotowa sprawa wpłynęła

do Sądu Apelacyjnego 5 marca 2024 r., zaś 19 kwietnia 2024 r. została złożona

odpowiedź na apelację. Ostatnia czynność Sądu Apelacyjnego została podjęta

22 maja 2025 r. Nie miała ona jednak charakteru merytorycznego, ponieważ

stanowiła odpowiedź na pismo Skarżącego (odpowiedź na apelację).

Wszystkie te okoliczności, w tym fakt, że od daty wpływu sprawy

do Sądu Apelacyjnego minęło ponad 15 miesięcy, uzasadniają w ocenie

Skarżącego bezczynność Sądu Apelacyjnego oraz fakt, że gwarantowana

mu ochrona stała się prowizoryczna i bezskuteczna.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku pismem z 11 sierpnia 2025 r.,

które wpłynęło do Sądu Najwyższego 18 sierpnia 2025 r., zgłosił swój udział

w sprawie i wniósł o oddalenie skargi wyjaśniając, że została ona wniesiona 7 lipca

2025 r. W odpowiedzi na skargę zostały też przedstawione czynności

podejmowane w sprawie oraz zdarzenia, z powodu których sprawa nie została

jeszcze zakończona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga

dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Równocześnie

I NSP 298/25

4

stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się

łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania

skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także

charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy,

gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje,

ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu

sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

Wskazanie przez stronę okoliczności uzasadniających skargę na przewlekłość

postępowania nie może polegać na zakwestionowaniu ogólnego czasu trwania

postępowania, lecz powinno wskazywać na określone czynności procesowe,

których sąd nie podjął lub podjął z nieuzasadnioną zwłoką bądź też dokonał

ich wadliwie (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2020 r., I NSP 49/20).

Ustawa o skardze na przewlekłość postępowania nie określa wprost, jaki

okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd,

że naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

jest m.in. wielomiesięczna bezczynność sądu polegająca na niewyznaczaniu

rozprawy, trwająca co najmniej 12 miesięcy (patrz: postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16;

z 14 marca 2007 r., III SPP 3/07; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 68/18; z 22 stycznia

I NSP 298/25

5

2019 r., I NSP 71/18; z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 21 maja 2019 r.,

I NSP 21/19; z 14 czerwca 2019 r., I NSP 37/19; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22;

z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 18 stycznia

2023 r., I NSP 373/22), jakkolwiek w części orzeczeń wskazuje się, że także

krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu, naruszyć może prawo strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki

(patrz: postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13;

z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18).

Podobnie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienia

Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia

2008 r., I OPP 16/08; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08; z 24 lipca 2008 r.,

I OPP 23/08 oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10). Ten utrwalony standard

orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości

postępowania. Jednakże powinien być on stosowany przy uwzględnieniu

wszystkich okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość i w szczególnych przypadkach domniemanie to może być

wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;

z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22). W powołanym orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się, że znamiona przewlekłości przypisuje się

z reguły po kilkunastomiesięcznej lub dłuższej bezczynności sądu drugiej instancji

w wyznaczeniu terminu rozprawy odwoławczej.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do sprawiedliwego

i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy,

niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada

1950 r. wynika obowiązek takiego zorganizowania systemu jurysdykcyjnego,

aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych

terminach. Także art. 6 § 1 k.p.c., nakłada na sąd powinność przeciwdziałania

przewlekaniu postępowania. Z mocy art. 391 § 1 k.p.c. te procesowe dyrektywy

mają odpowiednie zastosowanie do postępowania przed sądem drugiej instancji.

W tym zakresie nie wyłączają bezprawności zachowania sądu okoliczności złej

organizacji pracy, zwiększenie się wpływu spraw do sądu, czy niewystarczająca

I NSP 298/25

6

obsada wydziału (postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06,

OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121). Oczywiście, nie jest to równoznaczne z tym,

że brak bezzwłocznego wyznaczenia rozprawy zawsze prowadzić będzie

do odpowiedzialności deliktowej organu.

Sąd Najwyższy podziela przytoczone wyżej poglądy i stwierdza,

że w zaistniałych okolicznościach nastąpiła przewlekłość postępowania w sprawie

o sygn. akt I ACa 659/24. Z analizy akt sprawy wynika, że Skarżący wniósł skargę

w sprawie prowadzonej przez Sąd Apelacyjny pod wskazaną wyżej sygnaturą akt,

toczącą się z jego powództwa przeciwko […]Bank S.A. o ustalenie i zapłatę

(sprawa tzw. frankowa). Przebieg czynności sadowych był następujący: 5 marca

2024 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęła sprawa z apelacją Skarżącego od wyroku

Sądu Okręgowego w Gdańsku wydanego 13 lipca 2023 r.

w sprawie o sygn. akt I G 2168/21, 6 marca 2024 r. sprawa została zarejestrowana

i wylosowano skład orzekający, 15 marca 2024 r. dokonano kontroli formalnej

apelacji Skarżącego oraz poinformowano strony o składzie orzekającym,

a następnie polecono doręczenie odpisu apelacji pełnomocnikowi powoda,

9 kwietnia 2025 r. wpłynęło pismo Skarżącego wraz z zarzutem zatrzymania,

zaś 19 kwietnia 2025 r. odpowiedź Skarżącego na apelację pozwanego, 2 kwietnia

2025 r. Skarżący wnioskował o nadanie sprawie biegu i wyznaczenie terminu

rozprawy apelacyjnej. W odpowiedzi na wniosek sędzia referent poinformował

pełnomocnika Skarżącego, że w sprawach z jego referatu wyznaczono terminy

rozpraw do listopada 2025 r. i są to sprawy o numerze porządkowym „61”

zaś sprawa I ACa 659/24 nosi numer porządkowy „104”, zatem brak jest możliwości

wyznaczenia w 2025 r.

Odnosząc się do przedmiotowej skargi Sąd Najwyższy zauważa,

że w świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego

oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż w sprawie

toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku wystąpiła przewlekłość

postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż Sąd Apelacyjny nie wyznaczył

terminu posiedzenia apelacyjnego w przeciągu 19 miesięcy, zaś samo

postępowanie apelacyjne trwa już blisko dwa lata. Bez znaczenia pozostaje

I NSP 298/25

7

przy tym okoliczność, iż sędzia referent poinformował pełnomocnika Skarżącego,

że w sprawach z jego referatu wyznaczono terminy rozpraw do listopada 2025 r.

i są to sprawy o numerze porządkowym „61” zaś sprawa I ACa 659/24 nosi numer

porządkowy „104”, zatem brak jest możliwości wyznaczenia w 2025 r.

Odnosząc się do stanowiska uczestnika postępowania zajętego

w odpowiedzi na skargę, w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się,

że znaczy wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają

bez

wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie,

w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca

2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121). Obciążenie pracą,

ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą

do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania - jak w niniejszej sprawie - nie jest

wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie

spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy

jurysdykcyjnej (por. zamiast wielu postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca

2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120).

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający

sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać

w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy,

Sąd Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku

wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później

niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego

odpisu niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy

do szczególnie skomplikowanych (pkt 2 postanowienia).

Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym

w Gdańsku nastąpiła przewlekłość postępowania, jest obowiązek

Sądu

Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżących

o przyznanie na ich rzecz kwoty 20 000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej.

Orzekając o przyznaniu Skarżącemu od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

I NSP 298/25

8

w Gdańsku sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,

iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa

wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość.

Ponieważ postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 6 marca 2024 r.,

tj. w dniu wpływu do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, to na rzecz Skarżącego

od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Gdańsku należało przyznać kwotę

minimalną w wysokości 2000 zł. Odnosząc się do wniosku Skarżącego o zwrot

kosztów postępowania Sąd Najwyższy, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania, nakazał zwrócić opłatę od skargi

w wysokości 200 zł. W odniesieniu do kosztów zastępstwa procesowego

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 98 § 1 i 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1935) orzekł jak w sentencji.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt 1-5 sentencji

postanowienia.

Zdanie odrębne do postanowienia wraz z uzasadnieniem złożył

SSN Grzegorz Żmij.

Janusz Niczyporuk Krzysztof Wiak Grzegorz Żmij

Zdanie odrębne SSN Grzegorza Żmija

do postanowienia Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych z dnia 13 listopada 2025 r. wraz z uzasadnieniem

I NSP 298/25

9

Zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Sądu Najwyższego Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z dnia 13 listopada 2025 r. wraz z

uzasadnieniem.

W mojej ocenie skarga nie mogła zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy,

ponieważ właściwy do jej rozpoznania jest Sąd Apelacyjny w Gdańsku.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze

na przewlekłość”), Sąd Najwyższy jest właściwy wyłącznie do rozpoznania skargi

dotyczącej postępowania przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym. Jeżeli

przedmiotem oceny jest przewlekłość postępowania przed sądem okręgowym

i sądem apelacyjnym, to zgodnie z art. 4 ust. 1b ustawy o skardze na przewlekłość

„właściwy do jej rozpoznania w całości jest sąd apelacyjny”.

Przepisy wyznaczające właściwość rzeczową Sądu Najwyższego do

rozpatrywania skarg na przewlekłość postępowania jako normy o charakterze

kompetencyjnym, powinny być interpretowane ściśle i literalnie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 19 grudnia 2019 r., I NSP 175/19; z 24 października 2024 r.,

I NSP 333/24; z 12 listopada 2024 r., I NSP 256/23; z 18 grudnia 2024 r., I NSP

401/24; z 14 stycznia 2025 r., I NSP 426/24; z 16 stycznia 2025 r., I NSP 442/24;

z 11 marca 2025 r., I NSP 293/25; z 15 kwietnia 2025 r., I NSP 6/25; z 21 maja

2025 r., I NSP 144/25; z 11 czerwca 2025 r., I NSP 173/25, z 18 września 2025 r., I

NSP 289/25).

Po przeprowadzeniu dokładnej analizy treści skargi należy dojść do wniosku,

że skarżący kwestionuje całość trwania postępowania przed Sądem Apelacyjnym

w Gdańsku w sprawie o sygn. I ACa 659/24 i Sądem Okręgowym w Gdańsku w

sprawie o sygn. I C 2168/21, w uzasadnieniu dwukrotnie podkreślając i uwypuklając,

że kwestionuje całość postępowania sądowego, które zainicjowano blisko 4 lata

temu (sierpień 2021).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy powinien postanowić o

stwierdzeniu swej niewłaściwości i przekazaniu sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Gdańsku na podstawie art. 200 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., stosowanym

I NSP 298/25

10

odpowiednio na mocy art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c., który stosuje się

do niniejszego postępowania na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na

przewlekłość.

[a.ł]