Apelacja przez ponad 20 miesięcy bez czynności sądu. Sąd Najwyższy przyznał 3000 zł

I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 22 kwietnia 2026 r. (data nadania w urzędzie

pocztowym) B. L. (dalej także: Skarżąca), zastępowana przez profesjonalnego

pełnomocnika wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu zawisłym przed Sądem Apelacyjnym

w Poznaniu o sygn. akt I ACa […] nastąpiła przewlekłość postępowania;

2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej

w wysokości 5.000

3. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - na rzecz

Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając wniesioną skargę Skarżąca wskazała, że w sprawie wystąpiła

bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia.

I.2. W odpowiedzi na skargę z 23 czerwca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi.

II. II.1. 3 sierpnia 2020 r. do Sądu Okręgowego w Poznaniu wpłynął pozew B. L. i R.

L. (dalej także: Powodowie) przeciwko […] (dalej także: Pozwany). Postępowanie

w tej sprawie toczyło się pod sygn. XII C […].

I NSP 326/26

3

II.2. 19 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu wydał wyrok w sprawie XII C […].

Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku. Domagał się w niej m.in.

przeprowadzenia rozprawy.

II.3. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

21 sierpnia 2024 r. 30 sierpnia 2024 r. sporządzono raport z losowania – przydziału

w sprawie I ACa […] sędziego referenta.

II.4. 20 sierpnia 2025 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynął wniosek Powodów

o przyspieszenie rozpoznania sprawy.

II.5. 22 kwietnia 2026 r. Skarżąca wniosła skargę na przewlekłość postępowania

w sprawie.

II.6. Na podstawie zarządzenia z 26 maja 2026 r.: odpis apelacji został doręczony

stronie przeciwnej; strony zostały zawiadomione o składzie sądu; akta sprawy

zostały przedłożone przewodniczącemu wydziału w celu wyznaczenia terminu

rozprawy.

II.7. 15 czerwca 2026 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź Powodów na apelację.

III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona

może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

I NSP 326/26

4

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć

wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź

niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia

2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,

I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,

I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;

z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;

z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).

III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny tego,

czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę

szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle,

jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

I NSP 326/26

5

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania

jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r.

w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

III.4. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

21 sierpnia 2024 r. 30 sierpnia 2024 r. sporządzono raport z losowania – przydziału

w sprawie I ACa […] sędziego referenta. Następna czynność została podjęta przez

Sąd 26 maja 2026 r., kiedy to apelacja została zbadana pod kątem formalnym i

nadano jej dalszy bieg (tj. odpis apelacji doręczono stronie przeciwnej). 15 czerwca

2026 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź Powodów na apelację.

III.5. Przedstawiony przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny

w Poznaniu w sprawie I ACa […] wskazuje na to, że postępowanie prowadzone jest

przewlekle. Przez przeszło 20 miesięcy od dnia wpływu apelacji do Sądu w sprawie

nie podjęto żadnych czynności nakierowanych na nadanie apelacji prawidłowego

biegu (poza wylosowaniem składu sądu i wpisaniem sprawy do właściwego

repertorium). Dopiero na podstawie zarządzenia z 26 maja 2026 r. sprawa została

zbadana pod kątem spełnienia wymogów formalnych a jej odpis doręczono stronie

przeciwnej – mimo, że już w sierpniu 2025 r. do Sądu wpłynął wniosek Skarżących z

prośbą o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Jednocześnie – mimo wpływu

odpowiedzi na apelację (15 czerwca 2022 r.), w sprawie dotychczas nie wyznaczono

terminu rozprawy, co przy uwzględnieniu zwłoki powstałej na początkowym etapie

postępowania, powinno nastąpić niezwłocznie. Zdaniem Sądu Najwyższego taka

bezczynność sądu nie znajduje uzasadnienia. Sprawa nie należy do

skomplikowanych pod względem faktycznym i prawnym, a strony swoim

zachowaniem nie przyczyniły się do przedłużenia postępowania.

Bez znaczenia dla powyższych wniosków Sądu Najwyższego pozostaje

argumentacja Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu odnosząca się do wzrostu

wpływu spraw w ostatnich latach oraz trudnej sytuacji kadrowej wydziału.

Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe,

jak i inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości

postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się przy tym,

że państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji

I NSP 326/26

6

sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19;

z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 179/20).

W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p., Sąd Najwyższy

orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości

postępowania.

III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie

skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000

do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy

pieniężnej w tej samej sprawie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej

sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości

zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,

I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).

Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu

przez Pozwanych, który wpłynął do sądu pierwszej instancji 3 sierpnia 2020 r.

Łączny czas trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu do dnia

rozpoznania niniejszej skargi wynosi przeszło 6 lat. Biorąc pod uwagę powyższe,

a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie nie przyznano Skarżącej

żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za przewlekłość postępowania,

Sąd Najwyższy przyznał Skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Poznaniu kwotę 3.000 zł za okres od 21 sierpnia 2024 r. (tj. od dnia wpływu apelacji

do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu) do 15 września 2026 r. Dalej idące żądanie

skargi nie znajdowało uzasadnienia i podlegało oddaleniu.

I NSP 326/26

7

III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca

podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

Na tej podstawie Sąd Najwyższy postanowił z urzędu zalecić Sądowi

Apelacyjnemu w Poznaniu podjęcie czynności zmierzających do wyznaczenia

terminu rozprawy, nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia

Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Poznaniu odpisu niniejszego postanowienia.

III.8. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi Państwa

– Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu zwrócić opłatę od skargi uiszczoną

przez Skarżącą.

III.9. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu

Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na rzecz Skarżącej kwotę 240 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

[a.ł]