Apelacja czekała w Katowicach 23 miesiące bez terminu rozprawy. SN przyznał po 2 tys. zł

M. P., R. P., B. K. (dalej: „skarżący”) w skardze na naruszenie prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki z 19

września 2025 r. (data stempla pocztowego k. 7 akt I NSP 424/25) wnieśli o: (1)

stwierdzenie przewlekłości postępowania toczącego się przed Sądem II instancji tj.

Sądem Apelacyjnym w Katowicach V Wydział Cywilny, sygn. akt V ACa 957/23, (2)

wydanie przez Sąd rozpoznający skargę zalecenia Sądowi Apelacyjnemu w

Katowicach V Wydział Cywilny, prowadzącemu obecnie postępowanie w sprawie

pod sygn. akt V ACa 957/23, aby nadał sprawie dalszy bieg i podjął czynności

mające na celu rozpoznanie merytoryczne niniejszej sprawy, (3) zasądzenie od

Skarbu Państwa na rzecz każdego ze skarżących odpowiedniej sumy pieniężnej tj.

po 20 000,00 zł z tytułu przewlekłości postepowania, (4) zasądzenie od Skarbu

Państwa na rzecz Skarżących kosztów postępowania wywołanego skargę w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ( 5) niezwłoczne

przekazanie na podstawie art. 7 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i

postepowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki niniejszej skargi do Sądu

Najwyższego Izby Cywilnej zgodnie z właściwością.

Skarżący podnieśli, że apelacja wpłynęła do Sądu Apelacyjnego

w Katowicach 11 października 2023 r. 26 czerwca 2024 r. wpłynęła do Sądu

Apelacyjnego w Katowicach odpowiedź pozwanego na apelację powodów. Od tego

I NSP 424/25

3

dnia nie zostały podjęte jakiekolwiek dalsze czynności, w szczególności Sąd

nie wyznaczył terminu rozprawy, celem rozpoznania apelacji powodów. Skarżący

zaznaczyli, że postępowanie apelacyjne trwa już prawie 2 lata.

W odpowiedzi Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach zgłosił swój udział

w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r.

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy

w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd

w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

I NSP 424/25

4

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas

postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego,

na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień

faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,

rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu

12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06;

z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca

2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r.,

III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18;

z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku,

w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono

terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania

w rozumieniu ustawy.

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy

zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu

12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu

przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej

sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę

kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności

ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21)

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób

mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu

I NSP 424/25

5

Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena

spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy

od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników

wpływających na tok postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,

jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko

Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko

Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk

przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski

przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M.

przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka –

orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001,

s. 46 in. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r,

I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy

lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch

instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02).

Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne,

pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi

(wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie

Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu

Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23).

I NSP 424/25

6

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza,

że całościowa ocena analizowanego postępowania apelacyjnego pozwala

na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

Z analizy akt wynika, że apelacja powodów od wyroku Sądu Okręgowego

w Katowicach z 29 czerwca 2023 r. sygn. akt I C 1707/22, wpłynęła do Sądu

Apelacyjnego w Katowicach 11 października 2023 r. (data prezentaty Sądu

Apelacyjnego w Katowicach k. 267 akt V ACa 957/23). Odpowiedź strony

przeciwnej na apelację powoda wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach

19 czerwca 2024 r. (k. 201). Zarządzeniem z 5 września 2024 r. nakazano (1)

złożyć akta do spraw oczekujących na wyznaczenie terminu oraz (2) poinformować

o składzie sądu. Punkt 2 ww. zarządzenia został wykonany 19 sierpnia 2025 r.

(k. 279). 11 sierpnia 2025 r. (data prezentaty Sądu Apelacyjnego w Katowicach)

wpłynął wniosek powodów o przyspieszenie postępowania (k. 280). Zarządzeniem

z 13 sierpnia 2025 r. nakazano poinformować pełnomocnika powodów o kolejności

wyznaczania spraw według ustalonego wzoru. Ww. zarządzenie zostało wykonane

19 sierpnia 2025 r. (k.282). Z odpowiedzi Prezesa Sadu Apelacyjnego

w Katowicach na skargę wynika, że sprawa wciąż oczekuje na wyznaczenie

terminu rozprawy apelacyjnej.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,

iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach wystąpiła

przewlekłość postępowania.

Od wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w dniu 11 października 2023 r.

(k. 267) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania tj. 19 września

2025 r. (data stempla pocztowego k. 7 akt I NSP 424/25) upłynęły 23 miesiące. Sąd

Apelacyjny w Katowicach podejmował w tym okresie jedynie czynności techniczne

mające na celu organizację postępowania tj. doręczenie odpisu apelacji stronie

przeciwnej, zawiadomienie stron i ich pełnomocników o składzie sądu.

Odnosząc się do stanowiska Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach

zaznaczyć należy, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, znaczny i stale

rosnący wpływ spraw nie usprawiedliwia przewlekłości postępowania i okoliczność

ta nie zwalnia państwa z odpowiedzialności z tytułu przewlekłości postępowania

I NSP 424/25

7

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06,

z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20, z 6 lipca 2022 r.,

I NSP 222/22; z 23 marca 2022 r., I NSP 48/22). Ponadto Sąd Najwyższy

zaznacza, że obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej

co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania

w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu.

Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków

należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 6 września 2023 r. I NSP 119/23).

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Najwyższy doszedł

do przekonania, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym

w Katowicach za sygn. akt V ACa 957/23 wystąpiła przewlekłość postępowania.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość. na żądanie

skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę

co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać

w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

Mając na uwadze, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym

w Katowicach o sygn. V ACa 957/23 dotychczas nie został wyznaczony termin

rozprawy apelacyjnej, Sąd Najwyższy zalecił jej wyznaczenie nie później

niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego

w Katowicach odpisu postanowienia w sprawie I NSP 424/25.

Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu

Apelacyjnego w Katowicach sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy przyznał na rzecz

skarżących sumę pieniężną w wysokości po 2000,00 zł na rzecz każdego z nich.

Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy

zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi za każdy rok

dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów

postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość kwota wynosi 500 zł, z tym

że przyznana kwota nie może być mniejsza niż 2000 zł. Cały okres trwania

I NSP 424/25

8

postępowania, od wniesienia pozwu dnia 2 listopada 2022 r. do dnia wniesienia

skargi 19 września 2025 r. wyniósł 2 lata i 22 miesiące, a zatem należało

zastosować kwotę minimalną w wysokości 2000 zł. Kwota po 2000 zł stanowi

z jednej strony wystarczającą rekompensatę dla skarżących w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie, z drugiej zaś stanowi sankcję

dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości.

O zwrocie na rzecz skarżących opłaty sądowej od skargi w łącznej kwocie

600,00 zł orzeczono na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość.

O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w związku art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 w związku z art. 391

§ 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14

ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935),

zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz

skarżących kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

Na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 26 § 1 pkt 10 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 622)

do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy

rozpoznawanie skarg dotyczących przewlekłości postępowania przed sądami

powszechnymi i wojskowymi oraz Sądem Najwyższym. Zatem, wbrew

twierdzeniom skarżących brak jest podstaw przekazania niniejszej skargi

na podstawie art. 7 ustawy o skardze na przewlekłość do Sądu Najwyższego - Izby

Cywilnej.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski Elżbieta Karska

[a.ł]