Apelacja od lipca 2023 r. bez terminu rozprawy. Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość

Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 5 grudnia 2025 r., która wpłynęła

do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 10 grudnia 2025 r., skarżący: E. W. i J. W.,

działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o: stwierdzenie

I NSP 567/25

3

przewlekłości postępowania w sprawie o sygn. akt I ACa 459/23, toczącej się

przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach (pkt 1); zobowiązanie

Sądu Apelacyjnego do podjęcia czynności zmierzających do rozpoznania sprawy

i wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej (pkt 2); zasądzenie od Skarbu

Państwa na rzecz skarżących łącznie kwoty 20 000 zł tj. na rzecz powódki 10 000

zł oraz na rzecz powoda 10 000 (dziesięć tysięcy) złotych (pkt 3); zasądzenie

kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego (pkt 4). Skarżący

opłacili skargę na przewlekłość postępowania kwotą 400 (czterysta) złotych.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że w dniu 16 lutego 2023 r.

Sąd Okręgowy w Katowicach przekazał akta sprawy zakończonej wyrokiem z dnia

24 października 2022 r. pod sygn. II C 1098/21. Sprawa nie jest skomplikowana

merytorycznie, zaś pomimo kilku wniosków o przyspieszenie Sąd nie podjął

żadnych czynności, na podstawie których można by wnioskować rychłe

zakończenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę z dnia 21 stycznia 2026 r., która wpłynęła

do Sądu Najwyższego 22 stycznia 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Katowicach zgłosił przystąpienie do sprawy oraz wniósł o oddalenie skargi.

W dalszej części odpowiedzi przedstawił przebieg czynności w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargi na przewlekłość postępowania zasługiwały na częściowe

uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

I NSP 567/25

4

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu

zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd

lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy

egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania

od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim

etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej

i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych

w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony,

która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu

12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca

2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,

III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18;

z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca

2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r.,

I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r.,

I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym

przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu

rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu

ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie

I NSP 567/25

5

zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu

czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza,

że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny,

z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.

W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną

bezczynność sądu, jako naruszającą prawo strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia

Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r.,

III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował

Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu

Administracyjnego: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r.,

I OPP 16/08,; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08; z 24 lipca 2008 r., I OPP 23/08,

oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10). Ten utrwalony standard orzeczniczy

wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania

lub braku tejże. Jednakże powinien być on stosowany przy uwzględnieniu

wszystkich okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość i w szczególnych przypadkach domniemanie to może być

wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;

z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22).

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny

wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu

na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada

2022 r., I NSP 312/22; 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą, ilość

spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia,

że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań,

czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek

zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06).

W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać argumenty

zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one

I NSP 567/25

6

do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu

na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd

jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność

za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa

Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,

iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został

przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy. Pozew w objętej skargą sprawie wpłynął

do Sadu Rejonowego Katowice-Zachód w Katowicach 18 marca 2019 r.

Po modyfikacji powództwa, postanowieniem z 23 lipca 2021 r. sprawa została

przekazana Sądowi Okręgowemu w Katowicach, jako właściwemu rzeczowo

do jej rozpoznania. Sad Okręgowy zakończył postępowanie wyrokiem

z 24 października 2022 r. Akta sprawy wraz z apelacją obu stron wpłynęły

do Sadu Apelacyjnego w Katowicach 15 lutego 2023 r. Postanowieniem

z 28 kwietnia 2023 r. sprawdzono wartość przedmiotu zaskarżenia i wezwano

pozwanego do uzupełnienia opłaty od apelacji. Dowód wniesienia tej opłaty wpłynął

25 maja 2023 r. W dniu 14 czerwca 2023 r. zarządzono doręczenie odpisów

apelacji. Odpowiedzi pozwanego na apelację powodów i odpowiedź powodów

na apelacje pozwanego wpłynęły 10 lipca 2023 r. i od tego czasu sprawa oczekuje

na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej, zgodnie z kolejnością wpływu.

Termin ten nie został jeszcze wyznaczony, ponieważ terminy rozpraw

są wyznaczone po sporządzeniu planu sesji na dany miesiąc, co zazwyczaj

następuje z miesięcznym lub dwumiesięcznym wyprzedzeniem.

Wyznaczenie terminów z dłuższym wyprzedzeniem nie jest racjonalne, zdaniem

Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, wobec możliwości wystąpienia

zdarzeń losowych, które będą skutkowały koniecznością odwoływania rozpraw

i co będzie miało wpływ na kolejność wyznaczanych rozpraw. Termin ten

wstępnie jest planowany na wrzesień 2026 r.

W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Katowicach od momentu wpływu

akt wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem

wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających

do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy

I NSP 567/25

7

w tym nie wyznaczył rozprawy, to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie

powyższe okoliczności, uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania

w rozpoznawanej sprawie.

Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym

w Katowicach w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania,

jest także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania

skarżących o zasądzenie na ich rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej.

Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Katowicach sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,

iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa

na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, jednak nie mniej niż w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów

postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Ponadto Sąd Najwyższy zaleca

podjęcie czynności w sprawie w tym wyznaczenie rozprawy w ciągu dwóch

miesięcy od otrzymania akt niniejszej sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2, 3 i 4 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym

orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023, poz. 1935).

Tomasz Przesławski Elżbieta Karska Grzegorz Żmij

JW

[a.ł]