Apelacja w sprawie renty czekała w Krakowie na rozprawę ponad dwa lata

I NSP 573/25

2

I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 5 grudnia 2025 r. (data nadania w urzędzie

pocztowym) M. P. (dalej także: Skarżąca) wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym pod sygn. IlI AUa 16/24

przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie doszło do przewlekłości

postępowania.

2. zasądzenie na rzecz Skarżącej kwoty 20.000 zł;

3. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Krakowie do niezwłocznego podjęcia

czynności niezbędnych do rozpoznania sprawy, w tym wyznaczenia

terminu rozprawy.

Uzasadniając wniesioną skargę Skarżąca wskazała, że w sprawie wystąpiła

bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Ze względu

na przedmiot sprawy przewlekłość postępowania powoduje opóźnienie uzyskania

środków niezbędnych do życia, pogorszenie jej sytuacji materialnej

oraz długotrwały stres i niepewność.

I.2. W odpowiedzi na skargę na przewlekłość postępowania datowanej

na 19 grudnia 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie zgłosił swój udział

w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku jej uwzględnienia o przyjęcie

mniejszej kwoty odszkodowania. Swoje stanowisko uzasadniał trudną sytuacją

kadrową.

II. II.1. 15 listopada 2022 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie wpłynęło odwołanie

Skarżącej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: ZUS

lub organ rentowy) z 29 września 2022 r., znak […] oraz odpowiedź ZUS na to

odwołanie. Sprawa prowadzona była pod sygn. VII U […].

II.2. 19 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie wydał wyrok w sprawie

VII U […].

I NSP 573/25

3

II.3. 21 grudnia 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) organ rentowy

wniósł apelację od powyższego wyroku, w której domagał się m.in. uzupełnienia

materiału dowodowego.

II.4. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie

5 stycznia 2024 r. 5 stycznia 2024 r. sporządzono raport z losowego przydziału

sprawy III AUa […] do referatu oczekującego. 11 stycznia 2024 r. zarządzono

doręczenie odpisu apelacji wraz z odpowiednimi pouczeniami Skarżącej.

30 stycznia 2024 r. do Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła odpowiedź

Skarżącej na apelację.

II.6. Na podstawie zarządzenia z 31 stycznia 2024 r. akta zostały skierowane

na kalendarz akt oczekujących. 22 kwietnia 2024 r. sporządzono raport

z przydzielenia spraw z referatu oczekującego.

II.7. 10 grudnia 2024 r. do Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynął wniosek ZUS

o wypożyczenie akt organu rentowego. Po wyrażeniu zgody na wypożyczenie akt

na okres 3 miesięcy, akta zostały zwrócone do Sądu Apelacyjnego w Krakowie

14 marca 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.)

strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga

dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

I NSP 573/25

4

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć

wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź

niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia

2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,

I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,

I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;

z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;

z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).

III.2. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny

tego, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę

szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21),

I NSP 573/25

5

W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej

niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80),

a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02).

Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne,

pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi

(wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie

Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

III.3. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie

5 stycznia 2024 r. Niezwłocznie po wpływie akt podjęto czynności nakierowane

na nadaniu apelacji dalszego biegu, w tym: sporządzono raport z losowego

przydziału sprawy (do referatu oczekującego) oraz zarządzono doręczenie odpisu

apelacji stronie przeciwnej. Odpowiedź Skarżącej na apelację wpłynęła

do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 30 stycznia 2024 r. Raport z przydzielenia

spraw z referatu oczekującego został sporządzony 22 kwietnia 2024 r.

Mając na względzie czas trwania postępowania apelacyjnego

oraz przedstawiony wyżej opis czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny

w Krakowie należy stwierdzić, że postępowanie w sprawie toczącej się pod sygn.

III AUa […] prowadzone jest przewlekle. Postępowanie apelacyjne toczy się

przeszło 2 lata, zaś od ostatniej czynności nakierowanej na nadanie sprawie biegu

(polegającej na wyznaczeniu sędziego referenta do sprawy) do dnia wniesienia

skargi minęło 20 miesięcy. Mimo, że w niniejszej sprawie strony wymieniły już

pisma procesowe, to dotychczas nie wyznaczono terminu rozprawy, nie odniesiono

się również do wniosków dowodowych zawartych w apelacji. W ocenie

Sądu Najwyższego tak długi czas oczekiwania na podjęcie dalszych czynności

w sprawie nie znajduje uzasadnienia. Sprawa nie jest zawiła pod względem

faktycznym, zaś ewentualne skomplikowanie pod względem prawnym samo

I NSP 573/25

6

w sobie nie może stanowić uzasadnienia opóźnienia jej rozpoznania na etapie

postępowania apelacyjnego. Konieczne jest przy tym uwzględnienie, że przedmiot

postępowania obligował sąd apelacyjny do szczególnie sprawnego rozpoznania

sprawy. Wedle § 2 pkt 5 f) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych, sprawy

z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych dotyczące przyznania lub wstrzymania

prawa do emerytury lub renty należą do kategorii spraw pilnych i jako takie powinny

być rozpoznawane poza kolejnością wpływu. Również w orzecznictwie krajowym

i międzynarodowym podkreśla się, że sprawy emerytalne oraz sprawy z zakresu

ubezpieczeń społecznych wymagają nie tylko starannego, ale przede wszystkim

szybkiego rozpoznania (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r.,

III SPP 154/05, wyrok ETPCz z 30 października 1999 r., skarga nr 28616/95

w sprawie w sprawie Styranowski przeciwko Polsce, Reports 1998-VIII, s. 3376).

Bez znaczenia dla powyższego stwierdzenia pozostaje argumentacja

Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie odnosząca się do sytuacji kadrowej sądu.

Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe, jak i

inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości

postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się przy tym, że

państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji

sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19;

z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20;

z 9 grudnia 2020 r., I NSP 179/20).

W konsekwencji Skarb Państwa – Sąd Apelacyjny w Krakowie nie mógł

zwolnić się w niniejszej sprawie z odpowiedzialności za przewlekłość postępowania

wskazując na wieloletnie problemy kadrowe. Liczba spraw w odniesieniu do obsady

kadrowej może co najwyżej prowadzić do stwierdzenia, że przewlekłość

postępowania w niniejszej sprawie nie jest wynikiem zawinionych zaniedbań,

co ostatecznie nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p.,

Sąd Najwyższy orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło

do przewlekłości postępowania.

I NSP 573/25

7

III.4. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie

skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2.000

do 20.000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy

pieniężnej w tej samej sprawie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej

sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości

zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,

I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).

Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem odwołania

przez Skarżącą, które wpłynęło do Sadu Okręgowego w Krakowie 15 listopada

2022 r. Postępowanie toczy się więc od przeszło 3 lata. Biorąc pod uwagę

powyższe, a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie nie przyznano

Skarżącej żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za przewlekłość

postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącej od Skarbu Państwa –

Sądu Apelacyjnego w Krakowie kwotę wynoszącą łącznie 2.000 zł za okres

od 5 stycznia 2024 r. (tj. od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Krakowie)

do 22 stycznia 2026 r. W ocenie Sądu Najwyższego wysokość tej kwoty

jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla Skarżącej.

W konsekwencji dalej idące żądanie skargi w powyższym zakresie podlegało

oddaleniu jako niezasadne.

III.5. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd

zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich

I NSP 573/25

8

czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

Na tej podstawie Sąd Najwyższy postanowił zalecić Sądowi Apelacyjnemu

w Krakowie podjęcie czynności zmierzających do wyznaczenia terminu rozprawy,

nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi

Sądu Apelacyjnego w Krakowie odpisu niniejszego postanowienia.

[a.ł]

Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski