Wniosek o wyłączenie sędziego z powodu wadliwego powołania pozostawiony bez rozpoznania

W. M. (dalej: Wnioskodawca) pismem z 17 listopada 2025 r. (data

prezentaty), powołując się na art. 50 § 1 w zw. z art. 49 § 1 k.p.c.,

wniósł o wyłącznie sędziego Sądu Okręgowego w S. X. Y. (dalej: sędzia objęty

wnioskiem) od rozpoznania sprawy toczącej się przed tym sądem pod sygn. I C

1699/25.

I NWW 2/26

2

Wnioskodawca domagał się wyłączenia sędziego objętego wnioskiem,

wskazując w istocie, że został on wadliwie powołany przez Prezydenta RP do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego na wniosek nowej Krajowej Rady

Sądownictwa (dalej też: Rada), ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 r., poz. 3). Zdaniem Wnioskodawcy,

niezależność oraz funkcjonowanie nowej Krajowej Rady Sądownictwa została

podważona w orzecznictwie sądów międzynarodowych, jak i w licznych

stanowiskach organów krajowych. Powyższe, w ocenie Wnioskodawcy,

skutkuje wadliwością powołania sędziego objętego wnioskiem na urząd sędziego i

w konsekwencji rodzi obiektywnie uzasadnione wątpliwości co do jego bestronności

i niezależności w rozpoznaniu sprawy I C 1699/25. Zdaniem Wnioskodawcy,

pozostawienie sędziego w składzie orzekającym nie tylko naraziłoby postępowanie

na zarzut nieważności z powodu nienależytej obsady sądu, ale również

podważałoby realność prawa strony do rzetelnego procesu.

Postanowieniem z 18 grudnia 2025 r., I Co 206/25, Sąd Okręgowy w S.

przekazał Sądowi Najwyższemu wniosek o wyłączenie ww. sędziego od

rozpoznania sprawy I C 1699/25, jako obejmujący zarzut braku niezależności sądu i

niezawisłości sędziego, tj. w trybie art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622 ze zm.; dalej: u.SN).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 26 § 2 zd. 1 u.SN, rozpoznawanie wniosków lub

oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed

którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu

lub braku niezawisłości sędziego należy do wyłącznej właściwości Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Przy czym wniosek o

wyłączenie sędziego skierowany do rozpoznania Sądu Najwyższego na podstawie

art. 26 § 2 u.SN, obejmujący ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania

sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru

I NWW 2/26

3

sprawiedliwości, podlega pozostawieniu bez rozpoznania na podstawie art. 26 § 3

u.SN.

Instytucja wyłączenia sędziego przewidziana w art. 26 § 2 u.SN pozostaje w

określonej relacji do art. 48 i art. 49 § 1 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

podkreśla się, że ostatni z powołanych przepisów stanowi podstawę prawną

wystąpienia przez stronę (lub samego sędziego) z wnioskiem (odpowiednio

żądaniem) o wyłączenie sędziego, pierwszy zaś powierza Sądowi Najwyższemu

rozpoznanie takiego wniosku (żądania) w sytuacji, w której obejmuje on (ono) m.in.

zarzut braku niezawisłości sędziego. Jednocześnie z racji tego, że okoliczności

wywołujących uzasadnione wątpliwości co do bezstronnego osądzenia danej

sprawy w rozumieniu art. 49 k.p.c. nie można całkowicie i w pełni utożsamiać z

kategorią niezawisłości sędziowskiej, którą posługuje się art. 26 § 2 u.SN, stąd też

ewentualna ocena, czy dany wniosek o wyłączenie sędziego został złożony w trybie

procesowym (tj. na podstawie art. 49 § 1 k.p.c.) czy też w trybie art. 26 § 2 u.SN,

musi się wiązać z ustaleniem, czy wniosek ten zawiera konkretny zarzut braku

niezawisłości sędziowskiej. Chodzi tu przy tym o wykazanie istnienia takiej

przeszkody odnoszącej się do sprawowanego urzędu, która wyłączałaby możliwość

zachowania przez sędziego standardu orzekania w sposób niezawisły (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 21 kwietnia 2020 r., I NWW 2/20; 3 czerwca

2020 r., I NWW 18/20).

Podobna relacja jak między przepisami art. 26 § 2 u.SN i art. 49 § 1 k.p.c.

zachodzi również w odniesieniu do przepisów art. 26 § 2 u.SN i art. 48 k.p.c.,

który reguluje instytucję wyłączenia sędziego z mocy prawa.

Jednocześnie Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje w judykaturze, że

wniosek o wyłączenie sędziego wchodzi w zakres przedmiotowy art. 26 § 2 u.SN,

jeżeli są w nim podnoszone argumenty odnoszące się do okoliczności związanych

z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości w ogólności, w tym brakiem

niezależności sądu wobec organów pozasądowych, brakiem samodzielności

sędziego wobec władz i innych organów sądowych, czy brakiem niezależności od

wpływu czynników społecznych i politycznych (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z: 3 czerwca 2020 r., I NWW 16/20; 27 maja 2021 r., I NWW 41/21).

I NWW 2/26

4

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się także, że wobec treści art.

26 § 3 u.SN, regulującego skutki procesowe złożenia wniosku dotyczącego

wyłączenia sędziego obejmującego ustalenie lub ocenę zgodności z prawem

powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu

wymiaru sprawiedliwości, do rozpoznania merytorycznego kwalifikują się tylko

wnioski, w których podnoszony jest zarzut braku niezawisłości sędziego

nie związany z kwestionowaniem statusu sędziego lub jego votum. Kwestionowanie

statusu sędziego lub jego votum jest bowiem niedopuszczalne. Taka interpretacja

art. 26 § 3 u.SN gwarantuje nienaruszalność istoty instytucji wyłączenia sędziego,

która zaliczana jest do gwarancji procesowych niezawisłości sędziego, a tym

samym przeciwdziała nadużywaniu instytucji wyłączenia sędziego i

wykorzystywaniu jej w taki sposób, który w istocie może prowadzić do naruszenia

tych gwarancji, czy wręcz jako instrumentu paraliżu wymiaru sprawiedliwości.

Konsekwencją złożenia wniosku, w którym podważany jest status sędziego lub jego

votum, jest pozostawienie go bez rozpoznania (tak Sąd Najwyższy

w postanowieniu z 3 czerwca 2020 r., I NWW 18/20).

Dokonana przez Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie całościowa ocena

charakteru wniosku o wyłączenie – przy uwzględnieniu podniesionych w nim

zarzutów – przekonuje, że Wnioskodawca kwestionuje niezawisłość sędziego

objętego wnioskiem, a co za tym idzie powinien mieć do niego zastosowanie nie

powołany przez Wnioskodawcę art. 49 § 1 k.p.c., lecz art. 26 § 2 i n. u.SN.

Analizowany wniosek został bowiem oparty na zarzucie dotyczącym wadliwości

powołania sędziego objętego wnioskiem do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego oraz kwestionowania statusu tego sędziego. Aanaliza treści wniosku

jasno wskazuje, że Wnioskodawca zarzuca brak bestronności i niezależności

sędziego objętego wnioskiem z tej tylko przyczyny, że został on wyłoniony w

procedurze konkursowej przez obecną Krajową Radę Sądownictwa.

Kwestionowanie powołania (np. z powodu okoliczności dotyczących przebiegu

procedury konkursowej) jest natomiast kwestionowaniem niezawisłości

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2020 r., I NWW 16/20).

W konsekwencji, powyższa argumentacja zaprezentowana przez

Wnioskodawcę w analizowanym wniosku z 17 listopada 2025 r. nie pozostawia

I NWW 2/26

5

wątpliwości, że domaga się on wyłączenia sędziego objętego wnioskiem w sprawie

I C 1699/25 w oparciu o zarzut braku niezawisłości, a więc na podstawie art. 26 § 2

u.SN. Istnieją bowiem pełne podstawy do uznania, że Wnioskodawca w istocie

kwestionuje status sędziego objętego wnioskiem jako sędziego Sądu Okręgowego

w S. Tymczasem jak już wyżej wskazano tego rodzaju zarzuty na gruncie art. 26 §

2 i n. u.SN w świetle obowiązujących przepisów są niedopuszczalne.

W rezultacie, w świetle poczynionych uwag wniosek o wyłączenie

na podstawie art. 26 § 3 u.SN, należało pozostawić bez rozpoznania.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[k.b.]