Powódka chciała wyłączyć sędzię SN za tryb jej powołania. Wniosek oddalony

Powódka

R.K.

(dalej:

„wnioskodawca”),

reprezentowana

przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 26 stycznia 2026 r.

(data prezentaty Sądu Najwyższego) na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 50 k.p.c.,

wniosła o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Agnieszki Żywickiej

od rozpoznania sprawy toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn.

I PSK 218/26.

I NWW 4/26

2

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ww. sędzia została powołana

na stanowisko w Sądzie Najwyższym przez Prezydenta RP na podstawie uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa nr 1362/2021 z dnia 13 października 2021 r.

Jednocześnie podniosła, że „w orzecznictwie polskiego Sądu Najwyższego

oraz ETPCz i TSUE wielokrotnie prezentowano pogląd, zgodnie z którym obecna

KRS jest instytucją, która utraciła swoją niezależność od władzy wykonawczej

i ustawodawczej. W konsekwencji powyższego obecna KRS nie jest Krajową Radą

Sądownictwa, o której mowa w Konstytucji RP, czego konsekwencją jest m.in. to,

że podejmowane przez nią uchwały, a także wystawiane przez nią rekomendacje

co do konkretnych osób mających objąć stanowiska sędziowskie, nie wywołują

skutku w postaci skutecznego złożenia wniosku przez Krajową Radę Sądownictwa,

o której mowa w ustawie zasadniczej”.

W ocenie wnioskodawczyni powyższa okoliczność „prowadzi do wadliwości

procesu powołania takiej osoby na urząd Sędziego. Podstawą bowiem

funkcjonowania każdego państwa winno być całkowite odseparowanie władzy

ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, tak aby jakakolwiek z nich

nie uzyskała prymatu nad pozostałymi”.

Jak wskazała w dalszej części wywodu, sędzia objęta wnioskiem „została

powołana na stanowisko Sędziego Sądu Najwyższego w wyniku ww. wadliwej

procedury i w tym wypadku nie gwarantuje jako członek składu orzekającego,

że skład Sądu Najwyższego z udziałem w/w jest w aspekcie instytucjonalnym

bezstronny i niezależny”. I dalej: „Mając na uwadze powyższe oraz że sędzia ta

została powołana do Sądu Najwyższego na skutek uchwały KRS ukształtowanej

po 2017 r. uznać należy, że nie został dochowany model powołania Sędziego

zgodny m.in. z normami prawa unijnego, a tym samym, nie zostały spełnione

kryteria niezawisłości, bezstronności i niezależności. Okoliczności dotyczące

powołania sędziego stanowią wystarczającą podstawę do przyjęcia, że taki tryb

powołania przesądza o braku bezstronności w aspekcie instytucjonalnym i pozwala

na sformułowanie domniemania braku bezstronności”.

Powódka odniosła się jeszcze do osoby sędziego, wskazując, że sędzia,

która uprzednio wykonywała zawód radcy prawnego i nauczyciela akademickiego,

musiała mieć – jak się wydaje – „świadomość co do istotnych wadliwości procedury

I NWW 4/26

3

nominacyjnej, a mimo to przyjęła akt powołania na stanowisko SSN”.

Wskazała przy tym, że „[z] perspektywy omawianej aktualnie przesłanki wniosku

o wyłączenie należy uznać za istotne okoliczności takie jak: przystąpienie

do wykonywania obowiązków Sędziego Sądu Najwyższych niezależnie

od prezentowanych w przestrzeni publicznej wątpliwości co do niezależności

sędziego w aspekcie instytucjonalnym w związku z jego powołaniem

z «udziałem neo-KRS»; kontynuowanie orzekania pomimo kolejnych orzeczeń

krajowych i zagranicznych, z których wynikało, że w przypadku orzeczeń wydanych

przez Sąd obsadzony Sędziami powołanymi w takiej procedurze dochodzi

do naruszenia gwarancji rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd

ustanowiony ustawą, w tym kontynuowanie orzekania (…) z uwagi

np. na postanowienie zabezpieczające TSUE z 14 lipca 2021 r.”.

W części podsumowującej wnioskodawczyni sformułowała wreszcie uwagę,

że „w odbiorze zewnętrznym w perspektywie bezstronnego obserwatora

rozpoznawanie skargi kasacyjnej w takim układzie procesowym może doprowadzić

do tego, że naruszenie standardu niezawisłości lub bezstronności może mieć

wpływ na wynik niniejszej sprawy (tj. sposób jej rozpoznania), w tym z uwagi

na jej charakter”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim

stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;

2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,

krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego

stopnia; 3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki

lub kurateli; 4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był

radcą prawnym jednej ze stron; 5) w sprawach, w których w instancji niższej brał

udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu

prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego

oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6) w sprawach

I NWW 4/26

4

o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.

Stosownie do art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych

w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony,

jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Stosownie do art. 50 § 1 k.p.c., wniosek o wyłączenie sędziego strona

zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy,

uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

Należy podkreślić, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie,

by bezstronny sąd rozpoznał sprawę. Jednocześnie wypada wskazać, że zarówno

w odniesieniu do sędziego wyłączonego z mocy prawa (art. 48 k.p.c.),

jak i wyłączanego z uwagi na zaistnienie okoliczności, które mogłyby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 49 k.p.c.),

wyłączenie odnosi się do określonej sprawy prowadzonej w konkretnym czasie,

przed określonym sądem. Podstawy wyłączenia nie mają charakteru

abstrakcyjnego – ich sens zmierza do zapewnienia prawidłowego rozpoznania

sprawy w toku, nie zaś wskazywaniu sędziego, który potencjalnie (teoretycznie)

nie mógłby rozpoznawać sprawy danej osoby. Chodzi zatem o aktualną relację

między sędzią a sprawą i konkretną sytuację procesową, z którą skonfrontowana

zostaje strona, tj. rozpoznawaniem sprawy przez sędziego, który nie zapewnia

bezstronności.

Nie ulega wątpliwości, że wniosek o wyłączenie sędziego, obok elementów

podstawowych każdego pisma procesowego, musi zawierać konstytutywne

składniki kwalifikowanego pisma procesowego. Oznacza to, że musi on określać

osobę (tożsamość) sędziego, którego dotyczy, oraz wskazywać

zindywidualizowane przyczyny wyłączenia.

Bezsporne też jest, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania

sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku

jego bezstronności, ale faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających

to odczucie. Instytucja wyłączenia sędziego na wniosek nie jest bowiem związana

z wystąpieniem jakichkolwiek podejrzeń co do bezstronności sędziego

I NWW 4/26

5

rozpoznającego sprawę, ale z ujawnieniem się uzasadnionych wątpliwości

co do bezstronności sędziego. Przy tym ciężar uprawdopodobnienia wystąpienia

takich okoliczności spoczywa na stronie składającej wniosek o wyłączenie sędziego

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2018 r., V CSK 256/17).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy,

Sąd Najwyższy podkreśla, że argumentacja przedstawiona we wniosku w całości

zmierza do podważenia statusu danej osoby jako sędziego tego Sądu. W żadnej

mierze nie wskazuje ona natomiast powiązania między osobą sędziego

a rozpatrywaną sprawą. W takiej sytuacji – w ocenie Sądu Najwyższego –

wnioskodawczyni nie spełniła wymogów określonych w art. 49 § 1 k.p.c.

Z tego względu należy przyjąć, że wniosek podlega oddaleniu.

Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy pragnie zaznaczyć, że sędzia

Sądu Najwyższego, podobnie zresztą jak każdy sędzia, jest zobligowany,

bez względu na procedurę jego powołania, do sprawowania powierzonego mu

urzędu w oparciu o przepisy obowiązującego prawa, pozostając związany treścią

złożonego wobec Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej ślubowania. Akt ten nie ma

wyłącznie charakteru ceremonialnego, lecz stanowi – co wynika z art. 34 § 1

ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622)

– normatywne zobowiązanie do dochowania wierności Rzeczypospolitej Polskiej,

stania na straży prawa i praworządności, wypełniania obowiązków sędziego

sumiennie, wymierzania sprawiedliwości zgodnie z przepisami prawa i zasadami

słuszności, bezstronnie, według swego sumienia, dochowania tajemnicy prawnie

chronionej, kierowania się w swym postępowaniu zasadami godności i uczciwości.

Działalność jurysdykcyjna sędziego znajduje przy tym swoje zakorzenienie

w aksjologii konstytucyjnej, wyznaczającej podstawowe wartości porządku

prawnego, w szczególności zasadę demokratycznego państwa prawnego,

legalizmu oraz ochrony praw i wolności jednostki.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy zajmuje stanowisko,

iż wskazany wniosek należy oddalić, o czym orzekł w sentencji postanowienia.

[D.Z.]

I NWW 4/26

6

[a.ł]