Zażalenie na skargę na przewlekłość odrzucone, bo postępowanie jest jednoinstancyjne

Dnia 2 października 2025 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego) U. K.

wniosła osobiście do Sądu Najwyższego zażalenie na postanowienie Sądu

Najwyższego z 25 czerwca 2025 r., I NSP 218/25, którego mocą odrzucono skargę

U. K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. III CZ 228/23.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie podlega odrzucenia jako niedopuszczalne.

Postępowanie prowadzone w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. z 2023 r.

poz. 1725 ze zm., dalej: „u.s.p.p.”) ma charakter jednoinstancyjny – co jest

ugruntowanym stanowiskiem doktryny i judykatury. W konsekwencji środek

zaskarżenia na postanowienie o odrzuceniu skargi na przewlekłość postępowania

nie przysługuje.

Teza ta znajduje oparcie w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

I tak w postanowieniu z 15 grudnia 2005 r., I KZP 44/05, Sąd Najwyższy zauważył,

że „[s]tronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć

wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki” (zob. także: postanowienia

Sądu Najwyższego z: 5 czerwca 2005 r., III SO 12/05; 3 października 2005 r.,

III SO 19/05). Z kolei w uchwale składu siedmiu sędziów z 21 września 2005 r.,

I KZP 24/05 Sąd Najwyższy podkreślił, iż „procedura rozpoznania skargi

na przewlekłość postępowania nie jest postępowaniem ani pierwszej, ani drugiej

instancji, ale sui generis postępowaniem sądowym o charakterze nadzorczym”.

Wreszcie w innej uchwale składu siedmiu sędziów z 23 marca 2006 r.,

III SPZP 3/05 (mającej moc zasady prawnej) Sąd Najwyższy przyjął,

I NZ 62/25

3

że: „[n]a postanowienie w przedmiocie przewlekłości postępowania […] zażalenie

nie przysługuje”.

Także Trybunał Konstytucyjny uznał jednoinstancyjność postępowania.

W postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 9 listopada 2005 r., Ts 89/05

wskazał on mianowicie, że „[p]ostępowanie o stwierdzenie przewlekłości

postępowania sądowego ma charakter incydentalny, stąd ustawodawca

ukształtował je jako jednoinstancyjne. Możliwość taką dopuszcza

art. 78 Konstytucji”.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że jednoinstancyjność postępowania

wywołanego skargą na przewlekłość stanowi jego swoistą cechę i wynika

z jego szczególnego charakteru jako postępowania ubocznego, a także

ze względów pragmatycznych. Umożliwienie zaskarżenia rozstrzygnięcia

wydanego na skutek skargi na przewlekłość postępowania mogłoby prowadzić

do niedopuszczalnego długotrwałego, dwuinstancyjnego rozpoznawania skargi,

a więc w istocie spowodować efekt całkowicie odmienny od zamierzonego.

Podkreślić także należy, że Sąd Najwyższy nie rozpoznaje sprawy w toku

instancji, lecz poza tokiem instancji w szczególnych przypadkach wymienionych

w ustawach. Wynika z tego, że Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawy wyraźnie

przypisane (postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 lutego 2017 r., II PO 1/17;

9 maja 2024 r., I NZ 22/23; 3 czerwca 2024 r., I NZ 1/24). Katalog orzeczeń

zaskarżalnych zażaleniem do Sądu Najwyższego jest ściśle limitowany

(postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2017 r., I PZ 2/17).

Zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz

na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Stosownie

do § 11 przytoczonego przepisu, zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Z kolei, jak stanowi art. 3941

§ 3 k.p.c., do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek

zażalenia stosuje się odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395, art. 397 § 1 i 11,

I NZ 62/25

4

art. 3986 § 3, art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art. 39816, art. 39817

i art. 39821 k.p.c.

W niniejszym postępowaniu zaskarżone postanowienie nie należy do żadnej

z kategorii spraw wymienionych w art. 3941 § 1 i 11 k.p.c., wobec czego

nie przysługuje na nie zażalenie do Sądu Najwyższego i w konsekwencji

zażalenie skarżącej podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne.

Z powyższych wszystkich względów postanowiono jak na wstępie

na podstawie art. art. 3941 § 3 w zw. z art. 397 § 11 k.p.c.

sh