Związek wskazał pięć osób chronionych. SN nie przyjął skargi kasacyjnej pracownicy

Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 26 lipca 2024 r. w pkt I. oddalił

apelację wniesioną przez A.M. i związek zawodowy od wyroku Sądu Rejonowego w

Koszalinie z dnia 17 listopada 2023 roku, oddalającego powództwo o przywrócenie

do pracy i stosowne sprostowanie świadectwa pracy oraz o zasądzenie na jej rzecz

od pozwanego wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy; w pkt II. nie

obciążył powódki należnymi pozwanemu kosztami procesu w postępowaniu

apelacyjnym.

I PSK 144/24

2

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego z dnia

26 lipca 2024 r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa

materialnego, to jest:

naruszenie prawa materialnego, tj.

1. art. 32 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3,4 i 8 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 854) poprzez jego błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu przez sąd, że powódka - która została wskazana jako

trzecia na, złożonej przez związek zawodowy liście osób objętych ochroną przed

zwolnieniem z pracy- nie jest objęta ochroną, ponieważ związek zawodowy wskazał

łącznie pięć osób, co przekracza limit określony przez ustawę przy uwzględnieniu

metody progresywnej i jest równoznaczne z niewskazaniem w ogóle. W istocie,

skoro pracownik był wskazany w pierwszej trójce, to zgodnie z literalną wykładnią

art. 32 ustawy o związkach zawodowych, jego ochrona powinna zostać uznana za

obowiązującą, niezależnie od dodatkowych wskazań związku zawodowego;

2. art. 32 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych poprzez jego błędną

wykładnię polegającą na zawężającym odczytaniu definicji kadry kierowniczej w

zakładzie pracy, co doprowadziło do błędnego ustalenia liczby osób stanowiących

kadrę kierowniczą u pozwanego pracodawcy. Sąd Okręgowy, dokonując wykładni

art. 32 ust. 5, ograniczył skład kadry kierowniczej wyłącznie do osób wskazanych w

art. 5 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, a mianowicie do kierującego

zakładem i jego zastępców. W konsekwencji sąd pominął w analizie osoby

wyznaczone do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy, które zgodnie z

pełną treścią definicji ustawowej również wchodzą w skład kadry kierowniczej.

Ewentualnie:

art. 32 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych poprzez niewłaściwe

zastosowanie przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Sąd Okręgowy błędnie

uznał, że przy określaniu liczby pracowników objętych ochroną związkową można

uwzględnić wyłącznie stanowiska wymienione w art. 5 ust. 2 ustawy o Państwowej

Inspekcji Pracy, co skutkowało nieuzasadnionym ograniczeniem liczby osób

objętych ochroną związkową. Sąd zignorował przy tym stanowiska przewidziane w

regulaminie organizacyjnym pracodawcy, które - zgodnie z art. 32 ust. 5 ustawy o

I PSK 144/24

3

związkach zawodowych - również kwalifikują się jako stanowiska kadry

kierowniczej;

3. art. 52 § 3 k.p. w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych

poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wniosek o zgodę na

rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem chronionym przed zwolnieniem,

skierowany do związku zawodowego w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych stanowi równocześnie spełnienie obowiązku konsultacyjnego

wymaganego przez art. 52 kodeksu pracy.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

podniosła, że:

1) w sprawie występują dwa istotne zagadnienia prawne, które wymagają

zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy. Zagadnienia te dotyczą zarówno

interpretacji, jak i zastosowania przepisów w kontekście ustalania liczby

pracowników objętych ochroną:

a) Czy sytuacja, gdy związek zawodowy przedłożył pisemnie listę osób

objętych ochroną zgodnie z art. 32 ustawy o związkach zawodowych, a liczba ta

przekracza dopuszczalny limit, skutkuje nieobjęciem ochroną wszystkich

wskazanych pracowników, czy też jedynie osób, które nie mieszczą się w tym

limicie, zgodnie z zasadą prior tempore, potior iure?

b) Czy pracownikowi przysługuje ochrona określona w art. 32 ustawy o

związkach zawodowych, w sytuacji gdy związek zawodowy wskazał liczbę osób

chronionych ponad limit przewidziany dla metody progresywnej, jednakże przy

zastosowaniu metody parytetowej liczba ta pozostaje w granicach określonych

przez ustawodawcę?

2) zaistniała potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości:

a) Art. 32 ust. 1 przyznaje ochronę przed zwolnieniem bez zgody

zarządu zakładowej organizacji związkowej dla określonej liczby pracowników.

Zgodnie z ust. 3, liczba pracowników podlegających ochronie powinna być

określona proporcjonalnie do liczby członków związku (tzw. metoda progresywna).

Ustawodawca nie przewidział jednak, co należy zrobić, jeśli związek wskaże więcej

osób niż przewiduje limit. Istnieje zatem potrzeba jednoznacznej interpretacji, czy

przekroczenie limitu powoduje automatyczną utratę ochrony przez wszystkich

I PSK 144/24

4

wskazanych pracowników, czy też - zgodnie z zasadą prior tempore, potior iure -

ochronę tracą tylko osoby wykraczające poza limit

b) Art. 32 ust. 5 definiuje pojęcie „kadry kierowniczej” zakładu pracy, do

której wlicza się: - osoby kierujące jednoosobowo zakładem pracy oraz ich

zastępców lub osoby wchodzące w skład kolegialnego organu zarządzającego

zakładem pracy, - „inne osoby wyznaczone do dokonywania czynności z zakresu

prawa pracy.”

Przepis ten wywołuje wątpliwości interpretacyjne, zwłaszcza w zakresie

drugiej grapy „innych osób upoważnionych do dokonywania czynności z zakresu

prawa pracy.” Brakuje jasnych kryteriów, jaką rolę oraz w jakim zakresie

upoważnienia musi posiadać dana osoba, aby można ją było uznać za osobę

kierowniczą w rozumieniu tego przepisu. W omawianej sprawie sąd zawęził

interpretacje tego przepisu, ograniczając kadrę kierowniczą wyłącznie do osób

wskazanych w art 5 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, co może być

sprzeczne z intencją ustawodawcy, który przewidział szerszy katalog stanowisk.

Dlatego konieczna jest wykładnia, która precyzyjnie wyjaśni, jakie osoby i

stanowiska należy zaliczyć do kadry kierowniczej w kontekście przepisów o

ochronie związkowej.

c) Art. 52 Kodeksu pracy zobowiązuje pracodawcę do konsultacji

związkowej przed zwolnieniem pracownika bez wypowiedzenia, natomiast art. 32

ust. 1 ustawy o związkach zawodowych wymaga uzyskania zgody zarządu

zakładowej organizacji związkowej na takie zwolnienie. W niniejszej sprawie Sąd

uznał, że wniosek pracodawcy o zgodę na zwolnienie jest tożsamy z konsultacją

związkową. W praktyce jednak istnieje potrzeba doprecyzowania, czy same

formalne działania pracodawcy w postaci wniosku o zgodę wystarczą, by uznać

obowiązek konsultacji za spełniony, czy też konsultacja powinna mieć bardziej

sformalizowany charakter.

Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o: 1) wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2) oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku nieuwzględnienia wniosku z pkt 1);

3) zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

I PSK 144/24

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej

charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Wypada również przypomnieć, że w przypadku powoływania się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku

(sporządzonym odrębnie od uzasadnienia podstaw kasacyjnych) winno zostać

sformułowane zagadnienie prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które

wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze

stanowiskiem jednolicie wyrażanym w judykaturze, oznacza to w praktyce, że

zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie:

1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym

sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i

postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), 2) być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi

I PSK 144/24

6

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia

22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179), 3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą

i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne)

wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w

danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa

lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.

Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione

tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty

przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie,

wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr

577467, czy też z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468).

Natomiast przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę

wykładni przepisów prawa rodzi po stronie skarżącego obowiązek określenia, które

przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym

polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności

w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia

2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Ponadto konieczne jest

opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą

do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada

2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, czy też z dnia

17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku powoływania się na rozbieżności w

orzecznictwie konieczne jest także, choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w

których ten sam przepis prawa byłyby odmiennie wykładany. Należy również

podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia

prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

I PSK 144/24

7

orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r.,

I PK 230/02, OSNP – wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).

Oceniając wniosek skarżącej przy uwzględnieniu wyżej opisanych kryteriów,

Sąd Najwyższy stwierdził przede wszystkim, że kwestie podniesione jako

zagadnienia prawne mają analogiczny charakter do kwestii wskazanych w związku

z potrzebą wykładni powołanych w skardze przepisów, w związku z tym Sąd

Najwyższy odniesie się do nich łącznie.

Odpowiedź na pierwsze „zagadnienie” podniesione we wniosku skarżącej, a

także potrzebę wykładni art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych, wynika

z prawidłowo powołanego przez Sąd Okręgowy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2010 r., II PK 367/09 (OSNP 2011 nr 21-22 poz. 274), w którym

Sąd Najwyższy skonstatował, że wskazanie nadmiernej liczby osób podlegających

wzmożonej ochronie w związku z członkostwem w związku zawodowym jest

równoznaczne z niedokonaniem takiego wskazania w ogóle, co aktualizuje

dyspozycję art. 32 ust. 8 ustawy obejmującą ochroną wyłącznie przewodniczącego.

W sprawie nie występuje również istotne zagadnienie prawne ani też

potrzeba wykładni art. 32 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych, w celu

precyzyjnego wyjaśnienia, jakie osoby i stanowiska należy zaliczyć do kadry

kierowniczej w kontekście przepisów o ochronie związkowej.

Tego rodzaju wykładnia pozostaje poza okolicznościami przedmiotowej

sprawy, w której Sąd Okręgowy precyzyjnie ustalił, że w myśl art. 5 ust. 2 ustawy z

dnia 13 kwietnia 2007 roku o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. - Dz.U. z 2024 r.,

poz. 97), okręgowym inspektoratem pracy kieruje Okręgowy Inspektor Pracy przy

pomocy zastępców. W pozwanym inspektoracie ustanowiono jednego zastępcę

Okręgowego Inspektora Pracy, tak więc kadra kierownicza składała się tam z

dwóch osób. Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, ż zgromadzone w sprawie

dowody nie pozwalały przy tym na ustalenie, by u pozwanego pracodawcy

wyznaczono do dokonywania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy

jakiekolwiek inne osoby ponad umocowane z mocy wskazanego wyżej przepisu.

Należy również zauważyć, że w przedmiotowej sprawie uchwała związku

zawodowego jako podstawę prawną obliczenia liczby osób uprawnionych do

I PSK 144/24

8

ochrony, wskazywała liczbę pięciu osób szczególnie chronionych, ustaloną - jak

wskazano - w oparciu o art. 32 ust. 4 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych.

Dla Sądu Najwyższego nie są również jasne wątpliwości skarżącej co do

art. 52 k.p. (prawdopodobnie skarżąca miała na myśli § 3 tego artykułu)

zobowiązującego pracodawcę do konsultacji związkowej przed zwolnieniem

pracownika bez wypowiedzenia, w odniesieniu do art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych, który wymaga uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji

związkowej na takie zwolnienie. Niewątpliwie wystosowane w imieniu pracodawcy

do reprezentującego powódkę związku zawodowego pismo z dnia 5 września

2018 roku, zawierające wniosek o wyrażenie zgody na rozwiązanie stosunku pracy

bez wypowiedzenia z winy pracownicy, spełniało wymogi skonsultowania zamiaru

rozwiązania stosunku pracy, przewidzianego w art. 52 § 3 k.p. Natomiast

pracodawca nie był w tej sytuacji związany opinią związku i nie potrzebował jego

zgody przewidzianej art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, skoro

powódka nie mogła być uznana za osobę szczególnie chronioną, wskazaną przez

związek.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono

stosownie do art. 102 k.p.c.

M.G.

[a.ł]